Οι φιλελεύθερες ιδέες ενοχλούν την Ελλάδα εδώ και δύο αιώνες

Ο Αριστείδης Χατζής επιχειρεί ένα ταξίδι στο παρελθόν και μας θυμίζει ότι ο αφορισμός της Ελληνικής Επανάστασης του 1821 είναι ένα από τα πρώτα κείμενα της ελληνικής γραμματείας όπου βρίσκουμε αρνητική αναφορά στους φιλελεύθερους.

Εικονογράφηση : Vladimir Radibratovic
 

«Ο αφορισμός είναι ένα από τα πρώτα κείμενα της ελληνικής γραμματείας όπου μπορείτε να βρείτε αρνητική αναφορά στους φιλελεύθερους που είναι επιπλέον και συνωμοσιολογική» γράφει ο Αριστείδης Χατζής. (Εικονογράφηση: Vladimir Radibratovic)

Γνωρίζετε βέβαια ότι ο Πατριάρχης Γρηγόριος ο Ε´αφόρισε την Επανάσταση και τους Επαναστάτες τον Μάρτιο του 1821. Τον συνοδικό αφορισμό συνυπέγραψε ο Πατριάρχης Ιεροσολύμων και 22 Μητροπολίτες. Μεταξύ τους και ο Θεσσαλονίκης Ιωσήφ. Στον αφορισμό οι Επαναστάτες χαρακτηρίζονται αχάριστοι με «πνεύμα κακοποιόν» διότι πρόδωσαν την ευεργέτιδα Οθωμανική Αυτοκρατορία.

Οι βασικοί στόχοι του αφορισμού ήταν βέβαια ο Αλέξανδρος Υψηλάντης και ο Μιχαήλ Σούτσος. Χαρακτηρίζονται θρασείς, αλαζόνες, αγνώμονες, κακόβουλοι, τέρατα, δοξομανείς, ματαιόφρονες, κακοήθεις, ανόητοι, ραδιούργοι, μιαροί, ασύνετοι, ασυνείδητοι, ψευδολόγοι, αχρείοι, λυμεώνες, σατανικοί, δημεγέρτες, ασεβείς, απονενοημένοι, φυγάδες, αποστάτες, ολέθριοι, αφωρισμένοι, καταραμένοι, ασυγχώρητοι, υπόδικοι, κλπ.

Ποιος άλλος θα συνεργαζόταν με τέτοια κουμάσια; Μα οι φιλελεύθεροι βέβαια! Οι «τούτων συμπράκτορες φιλελεύθεροι» για την ακρίβεια.

Ο αφορισμός είναι ένα από τα πρώτα κείμενα της ελληνικής γραμματείας όπου μπορείτε να βρείτε αρνητική αναφορά στους φιλελεύθερους που είναι επιπλέον και συνωμοσιολογική. Βέβαια προηγήθηκε η «Πατρική Διδασκαλία» (1798) του Πατριάρχη Ιεροσολύμων, Άνθιμου:

«Αυτό το περί ελευθερίας νέον σύστημα, δεν είναι άλλο παρά μια σύγχυσις και ανατροπή των καλών διοικήσεων, μια οδός φέρουσα εις την απώλειαν και απλώς ειπείν, μια νεοφανεστάτη ενέδρα του πονηρού διαβόλου κατά των ορθοδόξων χριστιανών».

Αν τα τότε επιχειρήματα θυμίζουν αυτά που διατυπώνονται ακόμα και σήμερα κατά του φιλελευθερισμού, έχετε δίκιο. Οι φιλελεύθερες ιδέες ενοχλούν ακριβώς με τον ίδιο τρόπο τους απολογητές της τυραννίας.

Σ’ εκείνο το κείμενο, ο Αδαμάντιος Κοραής, ο πρώτος Έλληνας φιλελεύθερος διανοούμενος, απάντησε με σκληρό τρόπο:

«Aφ’ ου με μαρτυρίας ή κολοβάς, ή κακώς εξηγηθείσας της αγίας Γραφής εσπούδασε δολίως να μας διδάξη το μίσος της ελευθερίας, μετασχηματίζεται αιφνιδίως εκ θεολόγου εις φιλόσοφον, και προσπαθεί να μας πείσει και με μόνας τας λογικάς αποδείξεις, ότι η πολιτική ελευθερία είναι πράγμα ανυπόστατον. Mέχρι τούτου δεν ίδομεν πλην την κακοφροσύνην του θεολόγου· εντεύθεν θέλει ιδώμεν και την παντελή αφροσύνην του φιλοσόφου.» (Αδαμάντιος Κοραής, «Αδελφική Διδασκαλία», Παρίσι, 1798). Αλλά για το κείμενο του Κοραή θα μιλήσουμε άλλη φορά.

Επιστρέφουμε στον Γρηγόριο. Η διαφορά εδώ είναι ότι ο Γρηγόριος αντιλαμβάνεται ότι η λέξη φιλελεύθερος δεν μπορεί να έχει αρνητικό νόημα στην ελληνική γλώσσα. Έτσι αποφασίζει να τους ονομάσει σκωπτικά «μισελεύθερους»:

«[Ε]πεχείρησαν εις έργον μιαρόν, θεοστυγές και ασύνετον, θέλοντες να διαταράξωσι την άνεσιν και ησυχίαν των ομογενών μας πιστών ραγιάδων της κραταιάς βασιλείας, την οποίαν απολαμβάνουσιν υπό την αμφιλαφή αυτής σκιάν με τόσα ελευθερίας προνόμια, όσα δεν απολαμβάνει άλλο έθνος υποτελές και υποκείμενον, ζώντες ανενόχλητοι με τας γυναίκας και τα τέκνα των, με τας περιουσίας και καταστάσεις, και με τήν ύπαρξιν της τιμής των, και κατ’ εξοχήν με τα προνόμια της θρησκείας, ήτις διεφυλάχθη και διατηρείται ασκανδάλιστος μέχρι της σήμερον επί ψυχική ημών σωτηρία. Αντί λοιπόν φιλελευθέρων εφάνησαν μισελεύθεροι, και αντί φιλογενών καὶ φιλοθρήσκων εφάνησαν μισογενείς, μισόθρησκοι και αντίθεοι».

Αν τα επιχειρήματα και οι μέθοδοι του Γρηγόριου και του Άνθιμου σας θυμίζουν επιχειρήματα κατά του φιλελευθερισμού που διατυπώνονται και μεθόδους που χρησιμοποιούνται ακόμα και σήμερα, έχετε δίκιο. Διότι οι φιλελεύθερες ιδέες ενοχλούν ακριβώς με τον ίδιο τρόπο τους απολογητές της τυραννίας.

//O Αριστείδης Χατζής είναι Αν. Καθηγητής Φιλοσοφίας Δικαίου και Θεωρίας Θεσμών στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. To post που αναδημοσιεύουμε με την άδειά του, εδώ.

 

Διαβάστε ακόμα: Υπάρχει χώρος για ένα φιλελεύθερο κόμμα στην Ελλάδα;

 

 

x Ακολουθήστε το Andro στο Facebook

Πιο δημοφιλή
Διονύσης Μαρίνος Σώτη Τριανταφύλλου: «Η οπτική της αριστεράς παραμένει υπεραπλουστευτική και μισαλλόδοξη» 

Με αφορμή το νέο της βιβλίο «Μόνοι στον κόσμο», η γνωστή συγγραφέας μιλάει στο Andro για τον αντιαμερικανισμό που θάλλει στην ελληνική κοινωνία, το «όνειρο» της Ρωσίας του Πούτιν, τα συμπέρασματα για την «πρώτη φορά Αριστερά» και την πιθανότητα σωτηρίας μας.

10.04.2019

Andro Ο Άνδρας από την αρχή
Γιώργος Κωνσταντινίδης Πληθυντικοί έρωτες: στους δύο χωρούν αρκετοί ακόμα 

Πόσο αντέχουμε να αγαπάμε μόνο ένα άτομο; Κι όμως, ο ο έρωτας είναι κάτι ευρέως ευρύ για να αρκεστείς να τον ζήσεις μια ολόκληρη ζωή μ’ έναν σύντροφο. Γράφει ο Γιώργος Κωνσταντινίδης.

11.04.2019

Andro Ο Άνδρας από την αρχή
Γιώργος Κωνσταντινίδης Υπέρ της επιστροφής του κορσέ: Μια ελεγεία της καμπύλης 

Στοιχείο φετιχιστικών φαντασιώσεων ή ένα εσώρουχο-σμίλη για το γυναικείο σώμα, ο κορσές είναι ένα τελετουργικό. Βοηθάει το πνεύμα να συντονιστεί με την έκπαγλη θηλυκή σάρκα. Γράφει ο Γιώργος Κωνσταντινίδης.

22.04.2019

Andro Ο Άνδρας από την αρχή
Σακελλάρης Σκουμπουρδής Κάτι λίγα που μας διαφεύγουν για τα Εξάρχεια 

Η κατάλυση κάθε νομιμότητας και η εγκαθίδρυση μιας παράνομης «αποικίας» στη γνωστή πλατεία δεν είναι τωρινό φαινόμενο, αλλά ο Αλέξης Τσίπρας του έδωσε το δικαίωμα να ξεσαλώσει. Γράφει ο Σακκελάρης Σκουμπουρδής.

23.04.2019

Andro Ο Άνδρας από την αρχή
Button to top Andro