Οι σατιρικές εκπομπές, το χιούμορ κι ο Σαμφόρ

Οι επαγγελματίες πλακατζήδες που είναι επιφορτισμένοι με την αύξηση της τηλεθέασης σε κάνουν σχεδόν να ξεχνάς (ξερνώντας) ότι ο χιουμορίστας είναι κύριος των λεπτών αποχρώσεων της γλώσσας, κάνει χρήση της ειρωνείας, αποφεύγει τη χυδαιότητα και καταφεύγει στην κομψή βία. Αφιερωμένο σε όλους εκείνους που πιστεύουν ότι διαθέτουν χιούμορ.

 
1

Ο Σαμφόρ έλεγε πως «Η πιο χαμένη απ’ όλες τις μέρες είναι αυτή που δεν γελάσαμε» και ο Μπερξόν αναρωτιόταν γιατί η θέα ενός νέγρου προκαλεί τόσο γέλιο. (photo credit: philippesollers / famouspeopleinfo)

Δεν θα αναφέρω ονόματα. Δεν χρειάζεται. Είναι πάνω και μέσα μας καθημερινά σαν τα μικρόβια. Επιτρέψτε μου, όμως, να θυμάμαι τον Chamfort, τον Γάλλο γνωμικογράφο του 18ου αι. Έλεγε: «Η πιο χαμένη απ’ όλες τις μέρες είναι αυτή που δεν γελάσαμε». Γράφει «γελάσαμε» κι όχι «σπάσαμε πλάκα». Στην πραγματεία του για το «Γέλιο», ο Μπερξόν αναρωτιέται γιατί η θέα ενός νέγρου προκαλεί τόσο γέλιο. Θά ‘ταν καλύτερα να τιτλοφορούσε το δοκίμιό του «Το μπούγιο».

Αυτό που διαφοροποιεί το γέλιο από το μπούγιο είναι μια διανοητική στάση που αντιπαραθέτει την ευφυϊα στην πλάκα, το σκώμμα στο καλαμπούρι, την παραδοξότητα στο μήνυμα. Εξαιτίας ενός λεκτικού ολισθήματος, αποκαλούμε «χιουμορίστες» τους επαγγελματίες της πλάκας που κατακλύζουν τις τηλεοπτικές και ραδιοφωνικές συχνότητες. Δεν είναι άλλο από κωμικοί που αποστολή τους είναι να αυξήσουν ακροαματικότητα και θεαματικότητα – εξ ου και η αθυροστομία τους, την οποία συγχέουν με την παρρησία.

Το χιούμορ είναι πνευματικό και αριστοκρατικό. Σε αντίθεση με τον κωμικό, ο χιουμορίστας είναι εγγράμματος, ελέγχει τις αποχρώσεις της γλώσσας, χρησιμοποιεί την ειρωνεία, αποφεύγει τη χυδαιότητα και τη χοντράδα, επιδεικνύει μια στάλα ηθικής ωμότητας. Ο Chamfort ήταν μετρ του είδους. Η Madame du Deffand, η οποία επεδίωκε την παρουσία του στο σαλόνι της, έλεγε για κείνον: «Είναι φιλόφρονα περιποιητικός, σε σημείο να γίνεται δυσάρεστος».

Εκείνες τις εποχές, όπου η λεπτότητα του πνεύματος όφειλε να κεντρίζει ανελέητα την υπεροψία του εύπορου, του χολερικού, του ουτιδανού, δεν ενδιαφερόντουσαν για την τέχνη του να είσαι αστείος, αλλά για την ευγένεια του να είσαι χαριτωμένος.

Το χιούμορ είναι πνευματικό και αριστοκρατικό. Σε αντίθεση με τον κωμικό, ο χιουμορίστας είναι εγγράμματος, χρησιμοποιεί την ειρωνεία, αποφεύγει τη χυδαιότητα και τη χοντράδα, επιδεικνύει μια στάλα ηθικής ωμότητας.
fragonard1770

Η Μαντάμ ντε Ντεφάν έλεγε για τον Σαμφόρ: «Είναι φιλόφρονα περιποιητικός,σ ε σημείο να γίνεται δυσάρεστος». (photo credit: philippesollers)

Έτσι διόρθωνες όλα τα ανάποδα των ανθρώπων και της κοινωνίας. Διαδήλωνες την ανωτερότητά σου απέναντι σε καταστάσεις και ανθρώπους που θεωρούσες άξεστους. Οι άνθρωποι κατώτερης τάξης που απολάμβαναν της φήμης ότι χειρίζονται επιδέξια αυτό το όπλο έχαιραν σεβασμού αντίστοιχου εκείνου των στρατιωτικών προς τους δεξιοτέχνες του ξίφους. Το αντιλαμβάνονταν ως ένα είδος μονομαχίας όπου δεν χύνεται αίμα, αλλά κάνει τους ανθρώπους πιο μετρημένους και πιο ευγενείς.

Παρόμοια αισθητική της περιφρόνησης διαθέτει ο Δανδής. Κάποιος τολμηρός θα μπορούσε να ανιχνεύσει εδώ τον απόηχο της παρρησίας, μιας έννοιας που χαρακτηρίζει τους Κυνικούς της Αρχαιότητας: Αυτή τη λεκτική και σωματική ειλικρίνεια που ασκούσε απλόχερα ο Διογένης ο Σινωπεύς. Ωστόσο, κι εδώ καλό είναι να γίνει διάκριση ανάμεσα στην προπέτεια του Δανδή και τη θρασύτητα του Κυνικού.

Διαβάστε ακόμα: Ώρα για μια νέα ηθική.

Ο Κυνικός είναι ένα αδέσποτο, που υποτίθεται ότι υπακούει μόνο στους νόμους της Φύσης, που γαβγίζει αδιάκοπα στους δρόμους των Αθηνών τις αρχές μιας υποτιθέμενης αληθινής ζωής, όχι ανόητης, όχι επίπλαστης, και που δαγκώνει το πόδι ακόμα και του Μ. Αλεξάνδρου αυτοπροσώπως.

Ενώ ο Κυνικός έχει καταληφθεί από ηθικοπλαστική λύσσα, ο Δανδής παριστάνει την αγέρωχη γαλή, που ψοφάει για πολυτέλεια και εμμονική καθαρότητα. Η αλαζονεία του πολιτισμού δεν αφίσταται της νωχέλειάς της παρά μόνο όταν κάποιος ασύνετος προσβάλλει την επικυριαρχία του Εγώ της.

Στον ιερέα που καλεί τον ετοιμοθάνατο να μεταλάβει την όστια, ο Σαμφόρ απαντά καγχάζοντας: «Ευχαριστώ, πάτερ, αλλά ο γιατρός μου έχει απαγορεύσει τα αλευρώδη». Και στον λόρδο που του προτείνει να τον πάρει μαζί του για να πάνε στο δείπνο, ο ωραίος Μπρούμελ αποκρίνεται: «Είναι αδύνατο. Δεν θα ήταν πρέπον να μας δουν να καταφτάνουμε, εγώ στην άμαξά σας κι εσείς να τρέχετε ξωπίσω».

Ρόλος του διαυγούς στοχαστή είναι να εκθέτει ασύστολα τις τραγικές και γελοίες όψεις της μοίρας μας. Και τότε το γέλιο γίνεται ανατρεπτικό, σφάζοντας με το γάντι πολιτικές και θρησκευτικές πεποιθήσεις, προκαταλήψεις, υψηλά ιδανικά και μεταφυσικές χίμαιρες.
grayscale philosophy writers philosophers Emil Michel Ciora

Κατά τον Σιοράν, «μόλις κάποιος βγει στο δρόμο και δει τους ανθρώπους, εξόντωση είναι η πρώτη λέξη που τού ‘ρχεται στο μυαλό». (photo credit: sf)

Σκληρή, η απρέπεια αποφεύγει την αγένεια. Ο Δανδής τη σιχαίνεται και θεωρεί ότι έχουν τόση σχέση όση το μπαστούνι-ξίφος με το τακτ. Η ιταμότητα δεν συνάδει με την κομψότητά του.

Αν το χιούμορ συνίσταται στο να εκλαμβάνεις τη ζωή ως ανέκδοτο, έρχονται στιγμές που βλαστημάς την ώρα και τη στιγμή για τον αριθμό των φιλοσόφων που το στερούνται. Όταν όμως κάποιος απ’ αυτούς εντρυφεί, όταν κωδικοποιεί τους καγχασμούς του, μιλάμε για σκέτη απόλαυση. Τότε η καταφυγή στο σαρκασμό είναι αναπόφευκτη.

Του στυλ: «Υφίστατα βέλτιστον δείγμα πολιτισμού του λακωνίζειν;», αναρωτιόταν ο Cioran. Μειδίαμα ή γέλιο μπροστά στους αφορισμούς ενός στοχαστή προϋποθέτει τη λεπτότητα πνεύματος που ο Πασκάλ όριζε ως ζωηρό και οξύ βλέμμα στα σούρτα-φέρτα της ζωής, τους θνητούς της και τα πάθη της.

Ρόλος του διαυγούς στοχαστή είναι να εκθέτει ασύστολα μπροστά στα μάτια μας τις τραγικές, χάλι μαύρο, άθλιες, γελοίες, όψεις της μοίρας μας. Και τότε το γέλιο γίνεται ανατρεπτικό, σφάζοντας με το γάντι φρονήματα και λογικές, πολιτικές και θρησκευτικές πεποιθήσεις, προκαταλήψεις, υψηλά ιδανικά και μεταφυσικές χίμαιρες. Δεδομένου ότι, όπως λέει ο Cioran, «μόλις κάποιος βγει στο δρόμο και δει τους ανθρώπους, εξόντωση είναι η πρώτη λέξη που τού ‘ρχεται στο μυαλό».

Και σε ό,τι αφορά τους ιεροκήρυκες κάθε λογής, χρειάζεται να έχουμε κατά νου την παρατήρηση του Κολομβιανού πολιτικού στοχαστή Gómez Dávila, σύμφωνα με την οποία «πολλές απόψεις μοιάζει να στέκουν έως ότου αντικρίσεις τους υποστηρικτές τους».

Nicolas_Gomez_Davila_1

Σε ό,τι αφορά τους ιεροκήρυκες κάθε λογής, χρειάζεται να έχουμε κατά νου την παρατήρηση του Gómez Dávila, σύμφωνα με την οποία «πολλές απόψεις μοιάζει να στέκουν έως ότου αντικρίσεις τους υποστηρικτές τους». (photο credit: biografieonline )

Διαβάστε ακόμα: Γιατί είναι χρήσιμο πράγμα το πρωτόκολλο.

 

 

x Ακολουθήστε το Andro στο Facebook

Πιο δημοφιλή
Διονύσης Μαρίνος Κορίτσι του GNTM, γιατί το κάνεις αυτό στον εαυτό σου; 

Φωτογραφίζονται κρατώντας φίδια ή στη μέση του δρόμου ημίγυμνες. Γιατί όλο αυτό στην εποχή του #metoo; Για να γίνουν ανθυπομοντέλα στην κολεξιόν ενός ανθυπομόδιστρου; Και η πραγματική ομορφιά τους πού θα έχει εξαφανιστεί;

09.10.2019

Andro Ο Άνδρας από την αρχή
Γιώργος Κωνσταντινίδης Oι 13 φυλές των «influencers»: η τρελή πανίδα που ζει ανάμεσά μας 

Τους συναντάς παντού στα social media. Δεν γίνεται να τους μπερδέψεις. Το καθημερινό του μεροκάματο είναι να «πουλάνε» την εικόνα τους. Υπογράφει, με άκρως politically incorrect διάθεση, ο Γιώργος Κωνσταντινίδης.

06.09.2019

Andro Ο Άνδρας από την αρχή
Κώστας Πετρόπουλος Η έκτρωση δεν είναι μορφή αντισύλληψης 

Το ξέρατε ότι είμαστε πρώτοι σε αριθμό αμβλώσεων σε όλη την Ευρώπη; Προφανώς, η γυναίκα έχει δικαίωμα στο σώμα της, αρκεί να μην θεωρεί -εκείνη και ο σύντροφος της που συχνά σφυρίζει αδιάφορα- τη διακοπή της κύησης ως μέτρο αντισύλληψης. Σήμερα, 26 Σεπτεμβρίου, είναι η Παγκόσμια Ημέρα Αντισύλληψης.

26.09.2019

Andro Ο Άνδρας από την αρχή
Guest / Άποψη Μια ραψωδία για τον Χατζηπαναγή 

Ο δημοσιογράφος Πέτρος Δεμερτζής γράφει με πάθος για τον αγαπημένο του Ηρακλή, αλλά κυρίως για τον αξεπέραστο «Νουρέγιεφ» των ελληνικών γηπέδων.

15.09.2019

Andro Ο Άνδρας από την αρχή
Button to top

Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε την ιστοσελίδα, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. περισσότερα

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close

Andro