To Νόμπελ Λογοτεχνίας έπρεπε να πάει στον Χαρούκι Μουρακάμι

Για άλλη μια φορά, το βραβείο δεν κατέληξε στον μεγάλο -και ελληνοσπουδαγμένο- της ιαπωνικής λογοτεχνίας, αλλά στον Γάλλο Πατρίκ Μοντιανό. Ο μεταφραστής του, Βασίλης Κιμούλης, γράφει αποκλειστικά.

 
murakami

Με την Ελλάδα τον συνδέουν πολύ περισσότερα από τις σπουδές του: στη Ρόδο απέδρασε με τη γυναίκα του, έτρεξε ανάποδα(!) την κλασική διαδρομή του μαραθώνιου και του αρέσει να μιλάει για Αθηναίες που τις έφαγαν οι γάτες τους.

Ο σημαντικότερος μεταπολεμικός διάδοχος των τριών μεγάλων της ιαπωνικής λογοτεχνίας, του Μισίμα, του Καουαμπάτα και του Τανιζάκι, μεταφραστής, μανιώδης συλλέκτης της τζαζ (σε δίσκους βινυλίου), δρομέας μεγάλων αποστάσεων, λάτρης των γατών, της βαρελίσιας μπίρας Samuel Adams (Summer Ale) και των γυναικείων λοβών(!), ο Χαρούκι Μουρακάμι γεννήθηκε το 1949 στο Κιότο και μεγάλωσε στο Κόμπε. Το 1974 άνοιξε το τζαζ κλαμπ «Peter Cat» και το πούλησε εφτά χρόνια αργότερα, για ν’ αφοσιωθεί στο γράψιμο – αλλά και στο τρέξιμο, αφού έχει λάβει μέρος σε καμιά τριανταριά μαραθώνιους σε όλο τον κόσμο.

«Ποτέ δεν είχα φιλοδοξίες να γίνω μυθιστοριογράφος», λέει στο αυτοβιογραφικό Για τι πράγμα μιλάω, όταν μιλάω για το τρέξιμο (2007). «Απλώς είχα την ισχυρή επιθυμία να γράψω ένα μυθιστόρημα. Δεν είχα καμιά συγκεκριμένη εικόνα τι ακριβώς ήθελα να γράψω, ήμουν όμως σίγουρος πως, αν έγραφα κάτι, θα ήταν πειστικό».

Με παρέσυρε η απόκοσμη σαγήνη του, η ευκολία με την οποία σε πείθει ότι μια μέρα μπορεί να συμβεί και σ’ εσένα να γυρίσεις σπίτι κι εκεί, στο σαλόνι σου, να σε περιμένει ένας γιγάντιος βάτραχος.

Πράγματι, τα δύο πρώτα μυθιστορήματά του, Hear the wind sing (1979) και Pinball, 1973 (1980) ήταν και τα δυο υποψήφια για το έγκριτο βραβείο Ακουταγκάουα. Από τότε ακολούθησαν περισσότερα από τριάντα μυθιστορήματα, διηγήματα, παιδικά και δοκίμια, τα οποία έχουν μεταφραστεί σε πάνω από σαράντα γλώσσες. Αλλά και πολλές διακρίσεις. Ανάμεσά τους και το βραβείο για πρωτοεμφανιζόμενους συγγραφείς, Noma (A wild sheep chase, 1982), το Tanizaki (Hard-Boiled wonderland and the End of the world, 1985) και το Yomiuri (1996) για το Κουρδιστό πουλί (1994). Επιπλέον, έχει μεταφράσει στη γλώσσα του έργα των αγαπημένων του συγγραφέων Φ. Σκοτ Φιτζέραλντ, Tρούμαν Kαπότε, Tζον Ίρβινγκ και Pέιμοντ Kάρβερ. «Είναι απλώς ένα χόμπι», λέει, «όχι δουλειά».

Για τον Χαρούκι Μουρακάμι μου πρωτομίλησε μια φίλη φωτογράφος. Το μεγάλο της όνειρο ήταν να πάει στην Ιαπωνία για να τον γνωρίσει. «Το ταξίδι είναι ο Μουρακάμι», μου είχε πει εκείνο το καλοκαίρι, πριν από δεκαπέντε χρόνια, και μού ’δωσε να διαβάσω την αγγλική έκδοση του Κουρδιστού πουλιού. (Δεν ξέρω αν τον γνώρισε τελικά, αλλά πλέον ζει στην Ιαπωνία).

Το πρώτο βιβλίο του που μετέφρασα στα ελληνικά ήταν οι έξι ιστορίες τού Μετά το σεισμό: τις έγραψε το 1995 συγκλονισμένος απ’ το διπλό πλήγμα των συμπατριωτών του, τον καταστροφικό σεισμό στο Κόμπε, ο οποίος άφησε πίσω του περισσότερους από 4.000 νεκρούς και 300.000 άστεγους –ανάμεσα στους οποίους και τους γονείς του–, αλλά και την τρομοκρατική επίθεση με το δηλητηριώδες χημικό αέριο σαρίν στο μετρό του Τόκιο, τον Μάρτιο της ίδιας χρονιάς. «Τις έγραψα με την ελπίδα ότι θα σχηματίσουν μια ενιαία εικόνα στο μυαλό του αναγνώστη», λέει, «γι’ αυτό αποτελούν ένα “οργανικό σύνολο” παρά μια συλλογή διηγημάτων».

Τα δύο πρώτα μυθιστορήματα του Μουρακάμι, Hear the wind sing (1979) και Pinball, 1973 (1980) ήταν και τα δυο υποψήφια για το έγκριτο βραβείο Ακουταγκάουα.

Από την Ωκεανίδα, του στέλναμε να εγκρίνει τα εξώφυλλα των ελληνικών εκδόσεων των βιβλίων του κι απαντούσε μονολεκτικά – συνήθως με απανωτά «όχι», πριν από το τελικό «ναι». Εδώ, τα δύο πρώτα του μυθιστορήματα, “Hear the wind sing” και “Pinball”.

Με παρέσυρε η απόκοσμη σαγήνη του, η ευκολία με την οποία σε πείθει ότι μια μέρα μπορεί να συμβεί και σ’ εσένα να γυρίσεις σπίτι κι εκεί, στο σαλόνι σου, να σε περιμένει ένας γιγάντιος βάτραχος για να σου πει: «Ήρθα να σώσω την πόλη σου από έναν καταστροφικό σεισμό» («Σούπερ βάτραχος σώζει το Τόκιο»). Ο Μουρακάμι γνωρίζει πολύ καλά πως ο καλύτερος τρόπος για να κάνεις το εξωπραγματικό να φαίνεται αληθινά εξωπραγματικό είναι να το περιγράψεις σαν να είναι πραγματικό.

«Πάντα άκουγα τζαζ με τόση προσήλωση και προσοχή που πλέον έχω το ρυθμό μέσα μου. Έτσι, όταν γράφω, πάντα πιάνω το ρυθμό».

Εκείνο όμως που με τράβηξε περισσότερο στα βιβλία του ήταν η εμμονή του με την απώλεια: «Ειλικρινά δεν ξέρω τι είναι αυτό το συναίσθημα», λέει ο ίδιος. «Γερνάμε, και η ζωή που μας απομένει, ολοένα λιγοστεύει. Μέρα με τη μέρα, ο χρόνος γλιστράει μέσ’ από τα δάχτυλά μας, το ίδιο κι οι δυνατότητες. Χάνονται τα νιάτα, χάνονται οι πράξεις μας – τα πάντα, κατά μια έννοια. Μάλλον μιλάω για τη θλίψη».

Στο μυθιστόρημά του που ο ξένος Τύπος έσπευσε να χαρακτηρίσει ως την «ιαπωνική απάντηση στην Καζαμπλάνκα», το Νότια των συνόρων, δυτικά του ήλιου (1992), πάλι έναν άτυχο έρωτα διηγείται – με μουσική υπόκρουση το «Star crossed-lovers», το τζαζ κομμάτι για τον Ρωμαίο και την Ιουλιέτα που έγραψε στη δεκαετία του ’50 ο Ντιουκ Έλινγκτον με τον Μπίλι Στρέιχορν. «Πάντα άκουγα τζαζ με τόση προσήλωση και προσοχή που πλέον έχω το ρυθμό μέσα μου», ομολογεί. «Έτσι, όταν γράφω, πάντα πιάνω το ρυθμό».

Με την Ελλάδα τον συνδέουν πολύ περισσότερα πράγματα από τις σπουδές του (λογοτεχνία και αρχαίο ελληνικό θέατρο στο Πανεπιστήμιο Ουασέντα στο Τόκιο): ύστερα από την εξωφρενική εμπορική επιτυχία του Νορβηγικού δάσους (1987), στη Μεσόγειο απέδρασε μαζί με τη γυναίκα του, Γιόκο: «Ζούσαμε σ’ ένα ελληνικό νησί έξω από τη Ρόδο, ήταν το τέλειο μέρος για έναν συγγραφέα». Κι απ’ αυτήν την εμπειρία θ’ αντλήσει αργότερα, για να στήσει το σκηνικό του Σπούτνικ αγαπημένη (1999), ένα μυθιστόρημα όπου και πάλι θα μιλήσει για την αδυναμία επικοινωνίας και τους αδιέξοδους έρωτες.

«Ζούσαμε σ’ ένα ελληνικό νησί έξω από τη Ρόδο, ήταν το τέλειο μέρος για έναν συγγραφέα». Κι απ’ αυτήν την εμπειρία θα στήσει το σκηνικό του Σπούτνικ αγαπημένη.

Και σ’ άλλα έργα του υπάρχει η Ελλάδα, όπως τότε που έτρεξε ανάποδα(!) την κλασική διαδρομή του μαραθώνιου δρόμου, ένα καλοκαίρι με καύσωνα, για λογαριασμό κάποιου ιαπωνικού περιοδικού (Για τι πράγμα μιλάω, όταν μιλάω για το τρέξιμο) ή όταν μιλάει για μια ηλικιωμένη Αθηναία που την έφαγαν οι γάτες της (στο διήγημα «Man-eating cats» από το αμετάφραστο στα ελληνικά Blind willow, sleeping woman, Knopf 2006).

Διαβάστε ακόμα: Χαρούκι Μουρακάμι: «Πώς έτρεξα τον Μαραθώνιο της Αθήνας».

Στην επικοινωνία που είχαμε εκ μέρους της Ωκεανίδας, ήταν πάντα λακωνικός. Του στέλναμε να εγκρίνει τα εξώφυλλα των ελληνικών εκδόσεων των βιβλίων του κι απαντούσε μονολεκτικά – συνήθως με απανωτά «όχι», πριν από το τελικό «ναι». Γενικά προτιμούσε να αποφεύγουμε τις κλασικές ασιατικές φυσιογνωμίες. Ίσως πάλι να έφταιγε το άγχος του ατζέντη του να διαφυλάξει το παγκόσμιο προφίλ του συγγραφέα του.

Κάποτε τον προσκαλέσαμε στην Ελλάδα για μια μεγάλη εκδήλωση προς τιμήν του. Μας απάντησε ως εξής: «1) Θα ήθελα μια μικρή, cosy εκδήλωση. 2) Θα διαβάσω απλώς αποσπάσματα από διάφορα έργα μου. 3) Θα μιλήσω στα ιαπωνικά».

//Ο Βασίλης Κιμούλης εργάζεται ως επιμελητής εκδόσεων, μεταφραστής και σύμβουλος Επικοινωνίας. Παράλληλα, ζωγραφίζει.

 

Διαβάστε ακόμα: Γιώργος Σεφέρης: η θρυλική ομιλία του στη Στοκχόλμη.

 

 

x Ακολουθήστε το Andro στο Facebook

Πιο δημοφιλή

Ο καθηγητής πανεπιστημίου, συγγραφέας και βέρος Βολιώτης μιλάει στο Andro για τη μέθεξη που προσφέρει το «άγιο» τσίπουρο, την ιδιαιτερότητα του να το πίνεις στην περιοχή του και εξηγεί γιατί έγραψε ένα εγχειρίδιο «χρήσης» για τους επίδοξους πότες.

Andro Ο Άνδρας από την αρχή

Το έγραψε στο αγαπημένο του Καρλόβασι της Σάμου, στις 3 Σεπτεμβρίου 1989, με τη «σκοτεινή υποψία πως αυτό το καλοκαίρι θα ’ναι το τελευταίο». Έφυγε από τη ζωή στις 11 Νοεμβρίου 1990.

Andro Ο Άνδρας από την αρχή

Ο Θεσσαλονικιός συγγραφέας Γιώργος Σκαμπαρδώνης αναπολεί τη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης της παιδικής του ηλικίας: τα εκθέματα, τα άγρια ζώα, τις ατραξιόν της... Όλα αυτά τα «θαυμαστά και αδιανόητα σε μια εποχή φτώχειας, αθωότητας και ονείρων», που σημάδεψαν ανεξίτηλα τη φαντασία του.

Andro Ο Άνδρας από την αρχή

Μόλις στα 61 του, τούτος ο ωραίος αναρχικός του ελληνικού κινηματογράφου, ένας κόμη του αυθεντικά λαϊκού κινήματος, αποχωρεί από σκηνή. Και τώρα που σβήνουν ένα ένα τα φώτα, μένουμε εμείς ολοένα πιο σκοτεινοί.

Andro Ο Άνδρας από την αρχή
Button to top Andro