Τα 5 κακά της μοίρας του Greek Summer

Αν «ξεφλουδίσει» κάποιος το ελληνικό καλοκαίρι, θα βρει περισσότερα προβλήματα από λύσεις.

Live your myth in Greece. Greek Summer. Αθάνατο ελληνικό καλοκαίρι. Όλα αυτά και άλλα πολλά ωραία έχουμε οικοδομήσει για να υφάνουμε τον μύθο του καλοκαιριού στην Ελλάδα, να πείσουμε μαρκετίστικα τον τουρίστα ότι αξίζει να έρθει εδώ για να κάνει τις διακοπές του. Και το κάναμε αρκετά καλά αυτό, για αρκετά χρόνια. Το κάναμε όμως, πιστεύοντας πως θα υπάρχει πάντα επαρκής τουρισμός να αφήνει τα χρήματά του στους τόπους της χώρας και αγνοώντας το αποτύπωμα σε κάθε τόπο, στις ζωές των ανθρώπων, αλλά και στη μεγάλη εικόνα, διότι τα πάντα συνδέονται. Μπορεί να μην το βλέπουμε με την πρώτη, αλλά κάνοντας ένα νοερό zoom out, όλα γίνονται αντιληπτά. Αρκεί να το θέλουμε.

Το ελληνικό καλοκαίρι έπιασε το ζενίθ του το 2023, όχι το 2024. Όχι τόσο σε επίπεδο αριθμού τουριστών, όσο στα ποιοτικά του χαρακτηριστικά. Ήταν η τελευταία χρόνια που πολλές από τις συνιστώσες του καλοκαιριού βρίσκονται σε ένα καλό ή ιδανικό σημείο. Από κει και μετά, ήρθε ο κατήφορος.

Μοιάζει υπερβολικό να το λέω και να το γράφω αυτό για μια χώρα που τα πάντα κινούνται 7 μήνες τον χρόνο γύρω από τον τουρισμό, αλλά η φετινή σεζόν έδειξε ότι αυτό είναι μια πραγματικότητα. Ζοφερή; Όχι απαραίτητα. Όλα σχετίζονται με τη θέση από την οποία επιλέγεις να τα κοιτάξεις. Αν εστιάσεις στο οικονομικό, στο εισόδημα του τουρισμού και στα όσα μεταφέρουν εμπειρικά άνθρωποι της εστίασης στα νησιά, τότε μπορεί και να είναι όλα μαύρα κι άραχλα. Το ίδιο κι αν επιλέξεις να τα δεις σε σχέση με το πέρσι, το πρόπερσι κτλ.

Πάντα οι άνθρωποι τείνουν να ανησυχούν όταν βιώνουν μια πτώση, γιατί δεν αποδέχονται πως πάντα μια πτώση είναι χρήσιμη, διότι δίνει νέα ώθηση και προσφέρει μια κάθαρση στο μυαλό. Δείτε τη Μύκονο και τη Σαντορίνη, που αναφέραμε κι εδώ. Μπορεί ο τουρισμός να έχει πέσει κατά διψήφιο ποσοστό, αλλά αυτό δεν αντιμετωπίζεται με τρόμο. Αντιμετωπίζεται ως κάτι που μπορεί να φέρει μια βιωσιμότητα, μια νορμαλιτέ στην τουριστική σεζόν.

Αυτό, βέβαια, δεν αναιρεί πως το ελληνικό καλοκαίρι βρίσκεται σε μια συνθήκη που θέλει χρόνια για να ανατραπεί και μπορεί να μη βρίσκεται και στο χέρι των ανθρώπων ή και του κράτους να το κάνουν. Διότι οι λεγόμενες «Απειλές», για να μιλήσουμε με όρους SWOT, είναι αρκετές, πολυδαίδαλες και συνδέονται ισχυρά μεταξύ τους.

Ο καύσωνας γίνεται αφόρητος στο ελληνικό καλοκαίρι και «σπρώχνει» μέρος του τουρισμού σε ήπιους μήνες του έτους. (Φωτογραφία: SOOC)

Τα 5 δυσεπίλυτα προβλήματα στο ελληνικό καλοκαίρι

Πρώτη και σημαντικότερη, η κλιματική κρίση. Ο Ιούλιος και ο Αύγουστος έχουν γίνει μήνες δύσκολοι για τους ξένους τουρίστες. Οι εγχώριοι δεν έχουν ακόμα προσαρμοστεί, διότι και σε επίπεδο εταιρικό εξακολουθεί ο ιδιωτικός τομέας να κινείται στις καθεστηκυίες νόρμες της αυγουστιάτικης ραστώνης. Οι υψηλές θερμοκρασίες αφαιρούν τουρισμό από τους δύο αυτούς μήνες και τους σπρώχνουν είτε προς Μάιο είτε προς μέσα Σεπτεμβρίου μέχρι τέλη Οκτωβρίου. Ακόμα και τον Νοέμβριο είδαμε πέρσι αυξημένη τουριστική κίνηση, σχεδόν 24% πάνω σε σχέση με το 2023, όταν και ο Νοέμβριος ήταν στο 27% πάνω σε σχέση με το 2022. Και η κατά κεφαλή δαπάνη ήταν ενισχυμένη τον Νοέμβριο, με 771 ευρώ κατ’ άτομο, 79 ευρώ πάνω σε σχέση με τα 771 του 2023. Αυτό το άπλωμα, έγινε όχι μόνο για τις καλύτερες τιμές, αλλά και γιατί το κλίμα στην Ελλάδα είναι πια ήπιο τον Νοέμβριο, χωρίς τους αφόρητους καύσωνες.

Δεύτερον, τα οικονομικά των εγχώριων τουριστών. Έρευνες έδειξαν πως ένα ποσοστό 46% των Ελλήνων δε θα κάνει διακοπές το καλοκαίρι, λόγω του μεγάλου κόστους που απαιτείται. Είναι 19 μονάδες πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Αλλά, και όσοι πάνε, πάνε για μία εβδομάδα, όταν πριν από μερικά χρόνια πήγαιναν για 15-20 μέρες. Αυτό αναφέρεται και σε δημοσίευμα στη Guardian εδώ, που αποκαλεί την Ελλάδα την Ταϊλάνδη της Ευρώπης,  δηλαδή μια χώρα υπηρεσιών προς τον εισαγόμενο τουρισμό, όπου σιγά σιγά οι ντόπιοι δε θα μπορούν να πάνε διακοπές. Άνθρωποι 25-30 ετών, με μεταπτυχιακά, να αμείβονται με 800-1000 ευρώ και να καλούνται να δώσουν 700-800 για 3-4 μέρες σε ένα νησί.

Τρίτον, αυτό το κενό μεταξύ ξενοδοχείων και Airbnb. Καθώς τα δεύτερα δεν καταγράφονται απολύτως ως προς τους τουρίστες που φιλοξενούν, βλέπουμε μεν υψηλό αριθμό αφίξεων, αλλά ένα μεγάλο ποσοστό τους «αγνοείται». Στα ξενοδοχεία δεν πάει γιατί είναι ακριβά, έξω δε βγαίνει όπως παλιότερα, και επιλέγει να φάει στο σπίτι/κατάλυμα που παρέχει και μεγαλύτερο, συνήθως, χώρο και κουζίνα με όλα τα εργαλεία. Τον Ιούνιο του 2025, οι διαθέσιμες κλίνες σε Airbnb ανήλθαν σε 1.061.000, ξεπερνώντας κατά 166.000 τις αντίστοιχες των ξενοδοχείων. Ταυτόχρονα, ο αριθμός των ενεργών καταλυμάτων άγγιξε τις 242.000, σημειώνοντας αύξηση 7,5% σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος.

Η ακρίβεια του φθινοπώρου και του χειμώνα στα σούπερ μάρκετ, γίνεται το καλοκαίρι ακρίβεια στα ακτοπλοϊκά, με αποτέλεσμα το 46% των Ελλήνων να μη μπορούν να κάνουν διακοπές. (Φωτογραφία: SOOC)

Στη δε εστίαση, το «χτύπημα» είναι ακόμα μεγαλύτερο, διότι υπάρχουν και τα all inclusive που κρατάνε εντός των χώρων τους τους τουρίστες. Κρήτη, Χαλκιδική, Ρόδος, Σαντορίνη και Μύκονος το βίωσαν πιο έντονα αυτό, με τις επιχειρήσεις εστίασης να έχουν χαμηλότερη κίνηση. Εδώ βέβαια αξίζει να τονιστεί και η κόντρα ξενοδοχείων-Airbnb, με αλληλοκατηγορίες, με τα στοιχεία να δείχνουν πως το πλήγμα στην εστίαση προέρχεται πρωτίστως από τα all inclusive και σε πολύ μικρότερο βαθμό από τα Airbnb.

Υπάρχει και τέταρτο. Αυτό είναι η έλλειψη εργατικού δυναμικού από την εστίαση το καλοκαίρι και απορρόφηση από άλλους παραγωγικούς κλάδους, που μένουν υποστελεχωμένοι. Τον Μάιο οι αναφορές έκαναν λόγο για 85.000 κενές θέσεις εργασίας (με στοιχεία από Καθημερινή) στην εστίαση. Μαζί με τα ξενοδοχεία, οι κενές θέσεις μπορεί να έφταναν και τις 140.000. Κάθε χρόνο, οι κλίνες αυξάνονται πολύ πιο γρήγορα από το διαθέσιμο εργατικό δυναμικό.

Για να καλυφθούν οι θέσεις, αντλήθηκε ανθρώπινο δυναμικό από τον πρωτογενή τομέα ή, ακόμα ακόμα, το εξωτερικό. Σε αυτή την κατάσταση δεν έχει οδηγήσει μόνο η κάρτα εργασίας που εισήχθη φέτος. Έχουν οδηγήσει και οι κακές συνθήκες εργασίας που επικρατούν σε αρκετές επιχειρήσεις, με κακούς μισθούς, με αδυναμία παροχής ενός αξιοπρεπούς καταλύματος στον εργαζόμενο και με τη λογική πως «θα βγάλεις πολλά σε tips». Άρα, φτιάχνεται κάθε καλοκαίρι ένας στρατός από εξουθενωμένους ντόπιους στα νησιά και εργασιακούς «μετανάστες».

Πιστεύατε πως τελείωσα; Αμ δε… Καθώς η έμφαση στην εξυπηρέτηση του τουρισμού είναι παγιωμένη, το κράτος παραδίδει διαρκώς έδαφος από νησιά και ηπειρωτικά θέρετρα σε επιχειρηματίες ξενοδοχείων και σε μεγάλους ομίλους, με αποτέλεσμα να μειώνεται το καλλιεργήσιμο έδαφος και τα χωράφια να γίνονται τσιμέντα και πισίνες.

Η εστίαση πιέζεται και δεν υπάρχει διαθέσιμο ανθρώπινο δυναμικό να καλύψει τις κενές θέσεις, οπότε πέφτει υπερβολικό βάρος στους διαθέσιμους. (Φωτογραφία: SOOC)

Ένας καμβάς προβλημάτων που το κάθε ένα οδηγεί στο επόμενο και ενισχύεται από αυτό

Αυτός είναι ο χάρτης για το ελληνικό καλοκαίρι. Μια φανταχτερή βιτρίνα που αποτελείται από τις παραλίες, τον ήλιο, το ούζο, τις κρουαζιέρες από νησί σε νησί, αλλά κάτω από αυτό, υπάρχουν ένα σωρό προβλήματα που δε λύνονται έτσι απλά και όχι εν εξελίξει της σεζόν. Και τον χειμώνα, σπανίως ασχολείται η κυβέρνηση.

Κι όλα τα παραπάνω είναι παρακλάδια του κυριότερου προβλήματος: οι υπηρεσίες καλυτερεύουν, άρα κοστίζουν περισσότερα, η ενέργεια είναι σταθερά πανάκριβη, άρα πλοία και αεροπλάνα κρατάνε τις τιμές τους πολύ ψηλά, τα ενοίκια ανεβαίνουν για πολλούς λόγους που έχουμε αναλύσει εδώ,  την ίδια στιγμή όμως, οι μισθοί παραμένουν σε επίπεδα που καθιστούν συνολικά τη ζωή πολύ δύσκολη σε αυτή τη χώρα. Βλέπετε, λοιπόν, πως με ένα zoom out, όλα συνδέονται και κάθε τι επηρεάζει τα υπόλοιπα.

Ακρίβεια σε βασικά προϊόντα και υπηρεσίες—>Αναζήτηση παραπάνω εσόδων από ιδιοκτήσεις—->Αύξηση στα ενοίκια/Μετατροπή σπιτιού από μακροχρόνια σε βραχυχρόνια μίσθωση—->Λιγότερα διαθέσιμα σπίτια στην αγορά, άρα περιζήτητα τα υπόλοιπα που αυξάνουν κι αυτά τα ενοίκιά τους —->Αδυναμία διακοπών/Στροφή σε εποχική εργασία στην τουριστική σεζόν—->Απώλεια δυναμικού από άλλους κλάδους. Σε αυτή την αλυσίδα, υπάρχει ο φαύλος κύκλος. Κάθε προηγούμενο στάδιο, δεν παράγει μόνο το επόμενο, αλλά αναπαράγεται από το επόμενο.

Και σκεφτείτε πόσα ενδιάμεσα ή και επόμενα στάδια υπάρχουν σε αυτή την αλληλουχία!

Διαβάστε ακόμη: Έτσι όπως το πάνε στη Σαντορίνη, θα καταρρεύσει όλη η πλαγιά

TAGS :
καλοκαίρι κλιματική κρίση τουρισμός

x Ακολουθήστε το Andro στο Facebook