«Ένα τρομοκρατικό χτύπημα στην Ευρώπη»: 5 σενάρια για το τέλος του πολέμου στο Ιράν

Ο πόλεμος στο Ιράν έχει μπει στην 4η εβδομάδα του και σε λίγο θα φτάσει στην 5η που είχε τεθεί ως όριο από τον Τραμπ. Πώς μπορεί να τελειώσει η διαμάχη εντός των επόμενων 7-8 ημερών;

Τρεις εβδομάδες μετά την έναρξη της Επιχείρησης Epic Fury, ο Πρόεδρος Τραμπ δηλώνει ταυτόχρονα ότι ο πόλεμος στο Ιράν «έχει ουσιαστικά τελειώσει» και ότι «δεν έχουμε νικήσει αρκετά», ένα τυπικό τραμπικό οξύμωρο. Ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ υπόσχεται «την πιο έντονη ημέρα βομβαρδισμών», ενώ ο Λευκός Οίκος διαρρέει ότι η επιχείρηση θα διαρκέσει τέσσερις με έξι εβδομάδες. Στρατιωτικοί αξιωματούχοι, σύμφωνα με αποκαλύψεις του NBC News, παρουσιάζουν καθημερινά στον Πρόεδρο «off-ramps», δηλαδή σενάρια εξόδου. Ο Τραμπ προς το παρόν δεν φαίνεται να έχει επιλέξει κανένα.

Αυτή η αντιφατικότητα φυσικά δεν είναι τυχαία. Δεν χρειάζεται κανείς να έχει καταβροχθίσει τα έργα του Κλαούσεβιτς για να καταλάβει πως αυτό αποκαλύπτει ένα πρόβλημα που βαραίνει κάθε πόλεμο επιλογής: ο σχεδιασμός περιλάμβανε την έναρξη αλλά όχι το τέλος του. Ποια είναι, λοιπόν, τα πιθανά σενάρια εξόδου; Πώς μπορεί να τελειώσει αυτός ο πόλεμος; Και ποιος ρόλος μένει για τις τρεις μεγάλες δυνάμεις που παρακολουθούν από τα παρασκήνια;

Σενάριο 1: Το πεζικό και το φάντασμα του Βιετνάμ

Η Γερουσιαστής Λίσα Μουρκόφσκι, Ρεπουμπλικάνα από την Αλάσκα, δήλωσε ήδη ότι σκέπτεται να πιέσει για ψήφο του Κογκρέσου σχετικά με εξουσιοδότηση χρήσης στρατιωτικής βίας, αν ο Τραμπ αποφασίσει να στείλει χερσαίες δυνάμεις. Η πιθανότητα δεν είναι θεωρητική: 50.000 Αμερικανοί στρατιώτες βρίσκονται ήδη στην περιοχή, 2.500 πεζοναύτες ανακοινώθηκαν πρόσφατα ως ενισχύσεις, και το Πεντάγωνο συζητά ανοιχτά με τη Νότια Κορέα την αναδιάταξη Patriot από την κορεατική χερσόνησο στον Κόλπο.

Αν ο Τραμπ αποφασίσει ότι οι αεροπορικοί βομβαρδισμοί δεν αρκούν για να εξασφαλίσουν τα Στενά του Ορμούζ ή για να επιβάλουν αλλαγή καθεστώτος, τότε η εισβολή με χερσαίες δυνάμεις καθίσταται πιθανό σενάριο. Το Ιράν, ωστόσο, δεν είναι η Βενεζουέλα. Έχει 87 εκατομμύρια κατοίκους, δύσβατη ορεινή γεωγραφία, στρατιωτικές δομές σχεδιασμένες για παρατεταμένο ανταρτοπόλεμο και τους Φρουρούς της Επανάστασης που λειτουργούν ως παράλληλο κράτος. Κάθε ιστορικό προηγούμενο, από το Βιετνάμ στο Αφγανιστάν και στο Ιράκ, υποδεικνύει ότι η χερσαία εμπλοκή σε μια τέτοια χώρα σημαίνει χρόνια παρουσίας, χιλιάδες νεκρούς, και πολιτική καταστροφή στο εσωτερικό. Ο Τραμπ, ο άνθρωπος που κατηγορούσε τον Μπους για το Ιράκ, θα βρεθεί κυριολεκτικά στη θέση του.

Πιθανότητα: Χαμηλή, αλλά αυξανόμενη. Ο Τραμπ απεχθάνεται τις απώλειες σε εικόνες. Αλλά η λογική της κλιμάκωσης έχει τη δική της αδήριτη δυναμική.

Σενάριο 2: Δήλωση νίκης και αποχώρηση

Αυτό είναι το σενάριο που εύχονται οι αγορές. Ο Τραμπ κηρύσσει νίκη, ανακοινώνει ότι κατέστρεψε τις στρατιωτικές δυνατότητες του Ιράν, και αποσύρεται. Κάτι αντίστοιχο με αυτό που ήδη επιχειρεί ρητορικά: «Το ναυτικό τους είναι νεκρό, η αεροπορία τους είναι νεκρή, δεν έχουν καμία άμυνα».

Το πρόβλημα είναι ότι αυτός ο τύπος νίκης μοιάζει εντυπωσιακά με αυτό που ο Τζορτζ Μπους αποκάλεσε «Mission Accomplished» στο Ιράκ τον Μάιο του 2003. Το ιρανικό καθεστώς δεν θα καταρρεύσει επειδή χάνει τα πολεμικά πλοία του. Ο Μοτζταμπά Χαμενεΐ, γιος του δολοφονημένου Ανώτατου Ηγέτη, έχει ήδη εκλεγεί ως διάδοχος. Οι Φρουροί της Επανάστασης παραμένουν ενεργοί. Το πυρηνικό πρόγραμμα, αν και χτυπημένο, δεν εξαφανίζεται. Αν οι ΗΠΑ αποχωρήσουν, το Ιράν θα αναδιοργανωθεί, θα ανακτήσει ικανότητες, και σε λίγους μήνες ή χρόνια θα βρεθούμε στο ίδιο σημείο, ενδεχομένως χειρότερο, καθώς ένα καθεστώς που επιβίωσε αμερικανικής εισβολής αποκτά τεράστια εσωτερική νομιμοποίηση.

Ο ίδιος ο Τραμπ φαίνεται να το αντιλαμβάνεται: προειδοποίησε ότι αν ο λάθος ηγέτης αναλάβει τα ηνία, η Αμερική θα πρέπει να επιστρέψει «σε πέντε χρόνια». Δηλαδή, ακόμα και αυτό το σενάριο περιέχει τον σπόρο του επόμενου πολέμου.

Πιθανότητα: Μέτρια προς υψηλή, ιδίως αν η οικονομική πίεση στο εσωτερικό γίνει ανυπόφορη.

Σενάριο 3: Ατέρμονοι βομβαρδισμοί στο Ιράν ως τις ενδιάμεσες εκλογές

Αυτό είναι ίσως το πιο κυνικό αλλά και το πιο πιθανό σενάριο. Ο πόλεμος δεν τελειώνει με κάποια δραματική κίνηση αλλά μετασχηματίζεται σε μια μόνιμη κατάσταση χαμηλής έντασης: περιοδικοί βομβαρδισμοί, ναυτική παρουσία στον Κόλπο, κατά καιρούς κλιμακώσεις, χωρίς καθαρό τέλος.

Αυτό το μοντέλο εξυπηρετεί πολλαπλούς σκοπούς. Κρατά το αφήγημα της «σθεναρής ηγεσίας» ζωντανό ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου 2026. Αποφεύγει τις πολιτικές εικόνες μιας επίσημης αποτυχίας. Και δίνει στο Ισραήλ, που δεν κρύβει τον ενθουσιασμό του (ένας υπουργός αποκάλεσε τον πόλεμο «τεράστια ευλογία»), τον χρόνο να ολοκληρώσει τους δικούς του στόχους στο Ιράν και τον Λίβανο.

Ο κίνδυνος, βεβαίως, είναι ότι μια τέτοια κατάσταση δεν δύναται να μείνει σε επίπεδα «χαμηλής έντασης» για πολύ. Κάθε βομβαρδισμός προκαλεί αντίποινα. Η τιμή πετρελαίου στα 114 δολάρια δεν είναι βιώσιμη για την παγκόσμια οικονομία. Και η αμερικανική κοινή γνώμη, που ήδη κατά πλειοψηφία αντιτίθεται στον πόλεμο, θα γίνεται ολοένα πιο εχθρική.

Πιθανότητα: Υψηλή.

Σενάριο 4: Η προβοκάτσια ή το αναπάντεχο γεγονός

Σε κάθε πόλεμο υπάρχει ο κίνδυνος του απρόβλεπτου: ενός γεγονότος που αλλάζει ριζικά τα δεδομένα, είτε προς την κλιμάκωση είτε προς την αποκλιμάκωση. Τα ιστορικά προηγούμενα δεν λείπουν.

Ένα τρομοκρατικό χτύπημα σε ευρωπαϊκό έδαφος, αποδιδόμενο (δικαίως ή αδίκως) σε ιρανικούς πράκτορες, θα μετατόπιζε ολόκληρη τη δυτική κοινή γνώμη. Μια επίθεση σε μεγάλο θρησκευτικό χώρο, ιερό για οποιαδήποτε πλευρά, θα πυροδοτούσε αλυσιδωτές αντιδράσεις σε ολόκληρο τον μουσουλμανικό κόσμο. Ένα «ατύχημα» σε πυρηνική εγκατάσταση –ο IAEA ήδη προειδοποιεί για τους κινδύνους βομβαρδισμών κοντά στο Dimona και τη Νατάνζ – θα μετέτρεπε τον πόλεμο σε υπαρξιακή κρίση. Ακόμη και η κατάρριψη ενός αεροπλάνου πολιτικής αεροπορίας, κάτι που δεν είναι πρωτόγνωρο στην περιοχή, θα αναδιαμόρφωνε τους όρους του παιχνιδιού.

Αυτό το σενάριο δεν μπορεί φυσικά να προβλεφθεί ούτε να σχεδιαστεί. Μπορεί, ωστόσο, να χρησιμοποιηθεί καθώς η ιστορία δείχνει ότι τέτοια γεγονότα χρησιμοποιούνται σχεδόν πάντα από εκείνους που ήδη επιθυμούν την κλιμάκωση. Και κλιμάκωση, σε αυτήν τη σύγκρουση, σημαίνει πιθανή γενίκευση: Χεζμπολάχ, Χούθι, ιρακινές πολιτοφυλακές, Συρία, ακόμα και η Τουρκία, που ήδη ανέπτυξε F-16 στα Κατεχόμενα μετά από ιρανικούς πυραύλους κοντά στον εναέριο χώρο της.

Πιθανότητα: Αδύνατο να ποσοτικοποιηθεί, αλλά αυξανόμενη με κάθε εβδομάδα πολέμου.

Σενάριο 5: Η διαπραγμάτευση (ή κάτι που μοιάζει με αυτήν)

Θεωρητικά, αυτή είναι η μόνη λύση που δεν οδηγεί σε ακόμα μεγαλύτερη αστάθεια. Μια κατάπαυση πυρός, με αντάλλαγμα το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, την κατάργηση του πυρηνικού προγράμματος, και κάποια μορφή εγγυήσεων ασφαλείας. Το Ομάν, η Αίγυπτος, η Τουρκία και το Πακιστάν έχουν ήδη αναλάβει ρόλο μεσολαβητών. Η Κίνα, σε πιο διακριτικό επίπεδο, κινείται διπλωματικά.

Το πρόβλημα είναι τριπλό. Πρώτον, η Τεχεράνη αρνείται κατηγορηματικά κάθε διαπραγμάτευση χωρίς προϋποθέσεις, απαιτώντας αποζημιώσεις και εγγυήσεις ασφαλείας πριν καθίσει στο τραπέζι. Δεύτερον, ο Τραμπ ζητάει «άνευ όρων παράδοση», κάτι που κανένα κράτος στην ιστορία δεν έχει δεχθεί χωρίς να έχει πρώτα ηττηθεί ολοσχερώς στο πεδίο. Τρίτον, το Ισραήλ, που δεν εξαρτάται από τον εκλογικό κύκλο του Τραμπ, έχει τους δικούς του στόχους και έχει δείξει ότι είναι διατεθειμένο να δράσει μονομερώς.

Πιθανότητα: Μέτρια μακροπρόθεσμα, αν η αμοιβαία εξάντληση γίνει αρκετά οδυνηρή. Βραχυπρόθεσμα, σχεδόν μηδενική.

Και οι τρεις που παρακολουθούν;

Κάθε σενάριο για το τέλος αυτού του πολέμου πρέπει να λαμβάνει υπόψη τρεις δυνάμεις που δεν πολεμούν αλλά δεν είναι ούτε ουδέτερες.

Πρώτον, η Ρωσία επωφελείται. Οι τιμές πετρελαίου εκτοξεύτηκαν, χρηματοδοτώντας τον πόλεμο στην Ουκρανία. Η αμερικανική προσοχή μετατοπίζεται, μειώνοντας την πίεση στον Πούτιν. Ο Λαβρόφ, με αξιομνημόνευτη ειρωνεία, προειδοποίησε ότι η συνέπεια αυτού του πολέμου μπορεί να είναι η πυρηνική εξοπλιστική κούρσα στη Μέση Ανατολή, δηλαδή ακριβώς αυτό που υποτίθεται ότι ήθελαν να αποτρέψουν οι ΗΠΑ. Ταυτόχρονα, η Μόσχα δεν μπορεί και δεν θέλει να σώσει το Ιράν. Ο ρωσικός στρατός είναι βαθιά εμπεδωμένος στην Ουκρανία. Η στρατηγική είναι η κλασική ρωσική αδράνεια: περίμενε, κέρδισε χρόνο, κέρδισε χρήμα, άφησε τον αντίπαλο να εξαντληθεί.

Από τη μεριά της η Κίνα υπολογίζει. Το 80% των κινεζικών εισαγωγών ιρανικού πετρελαίου περνά από τα Στενά του Ορμούζ. Μια κατάρρευση του Ιράν θα απειλούσε τον Διάδρομο Βορρά-Νότου και πολλαπλά projects του Δρόμου του Μεταξιού. Το Πεκίνο καταδίκασε τον πόλεμο, απομάκρυνε πάνω από 3.000 πολίτες, και κινήθηκε διπλωματικά σε πολλαπλά επίπεδα. Αλλά η Κίνα δεν θα πολεμήσει για το Ιράν. Η στρατηγική του Σι αφορά την μακροπρόθεσμη τοποθέτηση: αφήσε τις ΗΠΑ να αιμορραγούν στρατηγικά, βάδισε στο κενό που αφήνουν, ετοίμασε τα συμπεράσματα για την Ταϊβάν.

Η Ινδία ισορροπεί. Το Νέο Δελχί εξέφρασε «βαθιά ανησυχία» και ζήτησε αυτοσυγκράτηση, αλλά η θέση του είναι πιο περίπλοκη από όσο φαίνεται. Η Ινδία εξαρτάται ενεργειακά τόσο από τον Κόλπο όσο και από τη Ρωσία (ο Τραμπ χορήγησε ειδική εξαίρεση κυρώσεων για αγορές ρωσικού πετρελαίου). Ταυτόχρονα, η Ινδία αναπτύσσει στρατηγική σχέση με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ μέσω του I2U2 (Ινδία-Ισραήλ-ΗΠΑ-ΗΑΕ). Η ινδική στρατηγική είναι η «πολυ-ευθυγράμμιση»: κράτα καλές σχέσεις με όλους, μην πάρεις θέση, αγόρασε φθηνό πετρέλαιο.

Το κοινό στοιχείο των τριών δυνάμεων είναι απλό: καμία δεν θα πολεμήσει για το Ιράν, αλλά και καμία δεν θέλει μια αμερικανική νίκη χωρίς κόστος. Η αλληλεγγύη τους προς την Τεχεράνη είναι ρητορική, τεχνολογική (η Ρωσία παρέδωσε Su-35 και δορυφόρους αναγνώρισης) και ενίοτε διπλωματική, αλλά σε καμία περίπτωση στρατιωτική.

Κάθε σενάριο που περιγράφηκε παραπάνω περιέχει μια εκδοχή του ίδιου προβλήματος: δεν υπάρχει καθαρός τρόπος να τελειώσει αυτό που ξεκίνησε. Ο Αϊζενχάουερ, ένας Πρόεδρος που ήξερε τι σημαίνει πόλεμος, είχε πει ότι κανένας αρχηγός κράτους δεν πρέπει να αποφασίζει στρατιωτική δράση πριν μελετήσει τα δεδομένα «ψυχρά και σκληρά», γιατί οι πόλεμοι, μόλις ξεκινήσουν, εξελίσσονται απρόβλεπτα.

Ο Τραμπ, ερωτηθείς πότε θα ξέρει ότι η σύγκρουση τελείωσε, απάντησε: «Όταν το νιώσω στα κόκκαλά μου». Δεν χρειάζεται κανείς ιστορική παιδεία για να καταλάβει ότι αυτή δεν είναι στρατηγική. Είναι αυτοσχεδιασμός. Και ο αυτοσχεδιασμός, σε πολέμους αυτής της κλίμακας, ενίοτε πληρώνεται ακριβά.

TAGS :
ΗΠΑ Ιράν Ισραήλ Ντόναλντ Τραμπ πόλεμος

x Ακολουθήστε το Andro στο Facebook