Οι 808 νεκροί από καύσωνες και ο Μόρνος σε ιστορικό χαμηλό 15ετίας

Ο Μόρνος είναι μαζί με τον Εύηνο οι δύο κύριες πηγές νερού για την Αττική. Αυτή είναι η εικόνα της τεχνητής λίμνης τους τελευταίους μήνες. Αυτή είναι μια εικόνα σε λίμνες και φράγματα σε όλη την Ελλάδα.

Κανονικά, θα έπρεπε να είναι πρώτη είδηση παντού και να μην ξεκολλάει από την επικαιρότητα. Το περιβαλλοντικό είναι το μείζον ζήτημα του παρόντος και του μέλλοντος, ιδίως για την Ελλάδα που βρίσκεται στη Μεσόγειο, ένα μέρος που θα πληγεί -πλήττεται ήδη- από την κλιματική κρίση και τα ακραία καιρικά φαινόμενα. Σε αυτή τη μεριά του πλανήτη, το ακραίο αφορά σε καύσωνες, σε ερημοποίηση, σε πυρκαγιές και σε πλημμύρες. Και μεταφράζεται σε θανάτους.

Μια έρευνα του Imperial College London και του London School of Hygiene & Tropical Medicine, έδειξε ότι το καλοκαίρι του 2025, αυτό που πρακτικά δεν έχει ακόμα τελειώσει, 808 κάτοικοι της Ελλάδας έχασαν τη ζωή τους από αίτια που συνδέονται άμεσα με την κλιματική κρίση. Οι 630 εξ αυτών ήταν στην Αθήνα, όπερ σημαίνει ότι σε μια πόλη με λίγο πράσινο, όπου η άνοδος της θερμοκρασίας βιώνεται εντονότερα, ο πληθυσμός είναι πιο ευάλωτος. Ειδικά οι γηραιότεροι, καθώς άνθρωποι άνω των 65 ετών είναι η πλειονότητα (ποσοστό 85%). Αυτό δεν ισχύει μόνο στην Ελλάδα, αλλά σε όλη την Ευρώπη, με 16.500 ανθρώπους να πεθαίνουν λόγω καύσωνα, που είναι σφοδρότερος λόγω κλιματικής κρίσης. Κι αυτό, στα επόμενα χρόνια, μόνο προς το χειρότερο θα συμβαίνει.

Για να σχηματιστεί η εικόνα ως προς την Ελλάδα, που έχει διαχρονικά κυβερνήσεις που δεν κάνουν απολύτως τίποτα για την κλιματική κρίση, παρά μόνο μπαλώματα, σε μια χώρα που γερνάει διαρκώς, που οι νέοι λιγοστεύουν και οι άνω των 65 πληθαίνουν, θα φτάσουμε σε ένα σημείο που η πλειοψηφία του ελληνικού πληθυσμού θα είναι ευάλωτη στην κλιματική κρίση και στον καύσωνα.

Οι ερευνητές της ανάλυσης προειδοποιούν ότι αυτό είναι μόνο μια μικρή εικόνα του αριθμού των θανάτων που συνδέονται με την ακραία ζέστη, καθώς οι 854 πόλεις που μελετήθηκαν, αντιπροσωπεύουν περίπου το 30% του πληθυσμού της Ευρώπης.

Το Δέλτα του Έβρου σε λήψη από τον περασμένο Ιούλιο.

Πόσοι θα είναι οι νεκροί από καύσωνα σε μια Ελλάδα με εντονότερη λειψυδρία;

Οι άνθρωποι θα γίνουν ακόμα πιο ευάλωτοι στον καύσωνα σε μέρη που αντιμετωπίζουν λειψυδρία και που τα αποθέματα νερού μειώνονται διαρκώς. Παρά την πρόταση της ΕΥΔΑΠ για εκτροπή δύο παραποτάμων του Αχελώου προς τον Εύηνο και τις γεωτρήσεις στον Μόρνο, από όπου παίρνει ένα μεγάλο μέρος του νερού που χρειάζεται η Αττική (η Υλίκη και το φράγμα του Μαραθώνα είναι οι έτερες πηγές, αλλά ενεργοποιούνται μόνο όταν τα αποθεματικά είναι χαμηλά σε Εύηνο και Μόρνο), οποιαδήποτε ενέργεια θα χρειαστεί καιρό για να φανεί στο αποθεματικό.

Τα τελευταία 24ωρα αναφέρεται πως ο Μόρνος βρίσκεται σε ιστορικό χαμηλό 15ετίας, καθώς τα αποθέματα έχουν περιοριστεί στα 192,8 εκατομμύρια κυβικά μέτρα, ποσότητα μειωμένη κατά 64% σε σχέση με τον μέσο όρο της περιόδου 2010-2024. Από πέρσι, 39 δήμοι σε όλη την Ελλάδα έχουν αιτηθεί να τεθούν σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Αγροτικές παραγωγές πλήττονται -στην Κρήτη προβλέπεται μείωση 35% στην παραγωγή λαδιού στα ανατολικά του νησιού. Σε πολλά σημεία της χώρας οι πολίτες αντιμετωπίζουν συχνές διακοπές νερού. Μέσα στο καλοκαίρι ακούστηκε αρκετά ότι τα αποθέματα στην Αττική αρκούν για άλλα 2.5 χρόνια.

Την τελευταία 15ετία η ΕΥΔΑΠ έχει καταγεγραμμένες τις εξής τιμές για κάποια από τα έτη, για το απόθεμα νερού στον Μόρνο:

2010: 575,0 εκατ. κ.μ.
2015: 619,0 εκατ. κ.μ.
2018: 643,6 εκατ. κ.μ. (μέγιστο 15ετίας)
2020: 445,8 εκατ. κ.μ.
2023: 526,9 εκατ. κ.μ.
2024: 327,4 εκατ. κ.μ.
2025: 192,8 εκατ. κ.μ. (ελάχιστο 15ετίας)

Αναμφίβολα, όταν κάτι είναι πρωτόγνωρο ή σπάνιο, υπάρχει μια τάση δραματοποίησης. Ως προς το τελευταίο, ειδικοί καθηγητές, όπως ο καθηγητής στον Τομέα Υδατικών Πόρων στο ΕΜΠ κ. Ανδρέας Ευστρατιάδης εδώ, έχουν εξηγήσει ότι «Μέχρι το 2021 όμως, οι ταμιευτήρες μας υπερχειλίζαν. Τώρα έχουμε βρεθεί σε μία διαφορετική κατάσταση. Είναι φυσικοί κύκλοι. Δεν είναι κάτι το οποίο δεν περιμέναμε. Ούτε είναι κάτι πρωτόγνωρο. Είναι κάτι το οποίο είναι μέσα στην αναμενόμενη ζωή αυτών των έργων». Υπάρχει ένας κύκλος τ0υ περιβάλλοντος, δηλαδή, με διαστήματα με λίγες βροχοπτώσεις.

Άποψη της λίμνης Υλίκης στις 29 Ιουλίου 2024.

Ελλάδα: Μια περίοδος ανομβρίας διαφορετική από τις παλιότερες

Το πρόβλημα εδώ είναι το εξής: παλιότερα, δεν ήταν τέτοιες οι ανάγκες και το μέγεθος του πληθυσμού, ούτε η Ελλάδα δεχόταν 30 εκατομμύρια τουρίστες σε 6 μήνες, άρα περισσότερη κατανάλωση και πίεση. Ούτε ήταν τέτοιες οι απαιτήσεις του εδάφους στις καλλιέργειες ή η ποσότητα πισινών και η κατανάλωση για τον μέσο πολίτη. Όλα αυτά έχουν αυξηθεί και είναι δεδομένο πως σε μια τριετία με ελάχιστη βροχόπτωση, όπως αυτή από το 2021 μέχρι σήμερα, τα προβλήματα φαίνονται ακόμα μεγαλύτερα. Μπορεί όμως και αυτή να είναι η πραγματική τους διάσταση, διότι το ότι κάτι συνέβη στο παρελθόν και ξεπεράστηκε, δεν εγγυάται κανείς ότι θα συμβεί και τώρα.

Το ερώτημα είναι πια, όχι το γιατί αρνούμαστε την κλιματική κρίση και τη λειψυδρία ως απότοκό της, αλλά γιατί αδιαφορούμε για να το αλλάξουμε αυτό. Από τις κυβερνήσεις ως τους πολίτες. Γιατί έχουμε αποδεχτεί ότι θα παραδώσουμε στις επόμενες γενιές ένα πρόβλημα που τότε δε θα λύνεται, μια μη αναστρέψιμη κατάσταση;

Σε επίπεδο κράτους και κυβερνήσεων, από το 2010 συζητιέται η εκμετάλλευση της Ψυττάλειας, του νησιού ανάμεσα σε Πειραιά και Σαλαμίνα όπου γίνεται ο βιολογικός καθαρισμός των λυμάτων, με το νερό να μην ανακυκλώνεται και επαναχρησιμοποιείται, αλλά να πετιέται στη θάλασσα. Μέχρι σήμερα, δεν έχει γίνει κάτι για να προστεθεί στις δεξαμενές παροχής της Αττικής. Παράλληλα, έγινε αγωγός νερού για να πηγαίνει το νερό του Μόρνου στην Αίγινα, ενώ το νησί θα μπορούσε να ζήσει με τις αφαλατώσεις.

Σε επίπεδο πολιτών, δεν έχει γίνει προσπάθεια να εντυπωθεί για τα καλά η ανάγκη συνετής χρήσης του νερού και μη σπατάλης του και στο μυαλό αρκετών υπάρχει η αίσθηση πως αυτό είναι πρόβλημα των επόμενων.

Κλιματική κρίση και λειψυδρία, λοιπόν, είναι οι Συμπληγάδες για την Ελλάδα, με επίδραση και στο δημογραφικό. Δεν είναι μόνο οι γηραιότεροι που πλήττονται μοιραία, αλλά και ο φόβος των νέων που αποθαρρύνονται από το να κάνουν παιδιά, για να μη τα φέρουν σε μια χώρα που θα έχει αφόρητους καύσωνες και θανάτους και καταστροφές.

Και δεν υπάρχει κάποιο σημείο που να διορθώνει όλα τα υπόλοιπα, διότι το ένα άσχημο τροφοδοτεί το άλλο κι είναι αμφίδρομη η σχέση. Λιτότερες βροχοπτώσεις και χιόνια (στη Λέσβο δεν έχει υπάρξει σοβαρή βροχόπτωση για 5 μήνες), χαμηλότερο αποθεματικό, λιγότερο πράσινο για να απορροφά διοξείδιο και την ηλιακή ακτινοβολία για ηπιότερους καύσωνες, αυξημένη ανάγκη για νερό για να μπορέσει ο μέσος πολίτης να αντιμετωπίσει την αφόρητη ζέστη, κατεστραμμένες καλλιέργειες λόγω έλλειψης νερού, άρα μειωμένη παραγωγή, άρα πλήγμα στον πρωτογενή τομέα, άρα περισσότερο άγονο έδαφος, άρα ανάγκη για μεγαλύτερη κατανάλωση νερού, άρα…

Εικόνες απο την τεχνιτή λίμνη του Μόρνου, δείχνουν τα κτήρια του πλημμυρισμένου χωριού Κάλλιο που εμφανίστηκαν λόγω της ξηρασίας, στην λίμνη του Μόρνου, Φωκίδα, στις 25 Ιουλίου 2025.

Δεν λύνονται από εμάς μόνο

Ας μην το συνεχίσω. Καταλαβαίνει πια και ο πιο αδαής, ακόμα κι αυτός που δε θέλει να κάνει απολύτως τίποτα, πως βρισκόμαστε σε μια εποχή όπου θα κριθεί και το μέλλον της χώρας, αλλά και των ανθρώπων που θα την κατοικούν. Κι εδώ υπάρχει κι ένας παράγοντας μη ελέγξιμος από εμάς τους ίδιους.

Εμείς μπορεί να έχουμε μια οριοθετημένη γεωγραφικά χώρα, αλλά η κλιματική κρίση δε λέει «ααα, στην Ελλάδα έχουν κάνει καλή δουλειά, δε θα τους πειράξω, δε θα περάσω τα σύνορα». Όλες οι χώρες, όλα τα εδάφη είναι συγκοινωνούντα δοχεία, όπως και όλα τα περιβάλλοντα. Η αποτελεσματικότητα των μέτρων στην Ελλάδα, εξαρτάται από μικρό ή απόλυτο βαθμό, από τη δράση άλλων κρατών, ιδίως των Μεγάλων Ρυπαντών, όπως οι ΗΠΑ, η Κίνα, η Βρετανία, η Γαλλία. Κι όταν στο τιμόνι των ΗΠΑ, της χώρας που μολύνει περισσότερο από όλη την Ασία και την Αφρική τον πλανήτη, είναι ένας άνθρωπος που ακούει μόνο στο χρήμα, τότε δε μπορεί κανείς να είναι πολύ αισιόδοξος.

Στην Ελλάδα, εξάλλου, έχουμε πολιτικούς, υπουργούς, που είναι λάτρεις του Τραμπ, που στο στόχαστρό τους είναι μόνο οι επενδύσεις και ο τουρισμός, χωρίς να τους ενδιαφέρει η πίεση στους ντόπιους, ειδικά στα νησιά, ως προς το νερό.

Οι παραπάνω παράμετροι καθιστούν αυτή τη λειψυδρία, αυτή την περίοδο που η Ελλάδα πλήττεται από καύσωνες, ως μοναδική κι όχι ως συγκρίσιμη με τις προηγούμενες. Όλες οι τιμές κατανάλωσης είναι προς τα πάνω, όλες οι τιμές παραγωγής είναι προς τα κάτω.

Ο πανικός δε βοηθάει, ούτε η τρομολαγνεία, αλλά όσο κι αν τώρα τα πράγματα μοιάζουν -μόνο για την Αττική, όχι για άλλους νομούς και δήμους- διαχειρίσιμα, χωρίς σχέδιο, δε θα είναι διαχειρίσιμα σε 5-10 χρόνια.

* Φωτογραφίες: SOOC

Διαβάστε ακόμη: Τα 5 κακά της μοίρας για το ελληνικό καλοκαίρι

TAGS :
καύσωνας κλιματική κρίση λειψυδρία νερό

x Ακολουθήστε το Andro στο Facebook