Η πρόκληση που αντιμετωπίζει η Ελλάδα απέναντι στο Ιράν

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης καλείται να βρει μια μέση λύση ως προς τη στάση της Ελλάδας στον πόλεμο στο Ιράν και τη Μέση Ανατολή. (Εικονογράφηση: Andro)

Στις 28 Φεβρουαρίου 2026, αμερικανο-ισραηλινά πλήγματα εξόντωσαν τον Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, δεύτερο Ανώτατο Ηγέτη της Ισλαμικής Δημοκρατίας από την ίδρυσή της το 1979. Μαζί του σκοτώθηκαν δεκάδες ανώτατα στελέχη — ο σύμβουλος ασφαλείας Αλί Σαμχανί, ο αρχηγός των Φρουρών της Επανάστασης Μοχάμαντ Πακπούρ, μέλη της ίδιας της οικογένειάς του. Ο Τραμπ δήλωσε στο ABC ότι «το χτύπημα ήταν τόσο επιτυχημένο που εξάλειψε τους περισσότερους υποψήφιους διαδόχους». Δεν αστειευόταν.

Σύμφωνα με το Σύνταγμα της Ισλαμικής Δημοκρατίας, τριμελές Προσωρινό Συμβούλιο Ηγεσίας αναλαμβάνει μέχρι η Συνέλευση Εμπειρογνωμόνων — 88 κληρικοί εκλεγμένοι από τον λαό — να ορίσει νέο Ανώτατο Ηγέτη. Το Συμβούλιο αποτελείται από τον Πρόεδρο Μασούντ Πεζεσκιάν, τον αρχηγό του δικαστικού σώματος Γκολάμ-Χοσεΐν Μοχσενί Εζεΐ και τον Αγιατολάχ Αλιρεζά Αραφί. Ο ΥΠΕΞ Αράγκτσι δήλωσε στο Al Jazeera ότι ο νέος ηγέτης μπορεί να εκλεγεί εντός μίας ή δύο ημερών. Ωστόσο, η τελευταία φορά που ενεργοποιήθηκε ο μηχανισμός ήταν το 1989, μετά τον θάνατο του Χομεϊνί, δηλαδή σε καιρό ειρήνης, όχι πολέμου.

Διαβάστε ακόμη: Ελλάδα-Ιράν, πιο κοντά από ό,τι φανταζόμαστε

Οι πιθανοί διάδοχοι αντανακλούν τα ρήγματα της ιρανικής πολιτείας. Ο Χασάν Χομεϊνί, εγγονός του ιδρυτή της Δημοκρατίας, θεωρείται μετριοπαθής με κύρος τόσο στους Φρουρούς όσο και στον κληρικό κόσμο. Κατά το Reuters, είχε ήδη αναδειχθεί ως επικρατέστερος μετά τους πρώτους βομβαρδισμούς των πυρηνικών εγκαταστάσεων τον Ιούνιο. Ο Μοτζταμπά Χαμενεΐ, γιος του δολοφονηθέντος, ελέγχει τους Φρουρούς και τα τάγματα Μπασίτζ, αλλά μια δυναστική διαδοχή θα πυροδοτούσε εσωτερική αντίδραση — η Επανάσταση ανέτρεψε ακριβώς μια μοναρχία. Ο Αραφί, μέλος ήδη του Προσωρινού Συμβουλίου, μπορεί να ψηφίσει τον εαυτό του ως μέλος του Συμβουλίου Φρουρών. Σε κάθε περίπτωση, κανένας διάδοχος δεν θα κυβερνήσει χωρίς τη στήριξη των Φρουρών της Επανάστασης, του ισχυρότερου θεσμού στο Ιράν.

Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι ποιος θα καθίσει στον θρόνο, αλλά τι Ιράν θα κληρονομήσει. Μετά τον Δωδεκαήμερο Πόλεμο του Ιουνίου 2025, τις βίαιες καταστολές εσωτερικών διαδηλώσεων τον Δεκέμβριο και τον Ιανουάριο, και τώρα τη φυσική αποκεφάλιση της ηγεσίας, η Ισλαμική Δημοκρατία βρίσκεται πιο εύθραυστη από ποτέ. Το Council on Foreign Relations εκτιμά ότι τα πιθανότερα σενάρια — είτε ένας σκληροπυρηνικός διάδοχος είτε η στρατιωτικοποίηση του καθεστώτος — είναι και τα λιγότερο ευνοϊκά για τη σταθερότητα. Το παράθυρο για τους μεταρρυθμιστές είναι στενό: αρκετοί προεξέχοντες πολιτικοί τους βρίσκονται στη φυλακή μετά την πρόσφατη καταστολή.

Πάνω απ’ όλα η προάσπιση της κυπριακής ασφάλειας 

Η κρίση, ωστόσο, δεν μένει στον Περσικό Κόλπο. Τα μεσάνυχτα της 2ας Μαρτίου, ιρανικό drone τύπου Shahed χτύπησε τον διάδρομο της βρετανικής βάσης Ακρωτηρίου στην Κύπρο — πρώτη ξένη επίθεση στο νησί από την τουρκική εισβολή του 1974. Δύο ακόμη drones αναχαιτίστηκαν ώρες αργότερα. Στρατηγός των Φρουρών απείλησε ευθέως ότι «θα εκτοξεύσουμε πυραύλους στην Κύπρο με τέτοια ένταση ώστε οι Αμερικανοί να αναγκαστούν να φύγουν από το νησί». Εκκενώθηκε το αεροδρόμιο της Πάφου. Κάτοικοι του χωριού Ακρωτηρίου εγκατέλειψαν τα σπίτια τους. Η Κύπρος, μετά μισό αιώνα σχετικής ασφάλειας, βρέθηκε ξανά υπό πυρ.

Η αντίδραση της Αθήνας υπήρξε ταχεία και, θα μπορούσε κανείς να πει, εντυπωσιακή. Ο πρωθυπουργός Μητσοτάκης μίλησε τηλεφωνικά με τον Πρόεδρο Χριστοδουλίδη και, κατόπιν απόφασης του ΚΥΣΕΑ, η Ελλάδα απέστειλε τη φρεγάτα «Κίμων» — πρώτη επιχειρησιακή αποστολή του νεότευκτου FDI — μαζί με δεύτερη φρεγάτα εξοπλισμένη με το σύστημα αντι-drone «Κένταυρος» και τέσσερα F-16. Ο υπουργός Άμυνας Δένδιας δήλωσε ότι «η Ελλάδα θα συμβάλει με κάθε δυνατό τρόπο στην άμυνα της Κυπριακής Δημοκρατίας».

Δεν πρόκειται για φραστική αλληλεγγύη: πρόκειται για ASTER-30 με εμβέλεια 120 χιλιομέτρων και ραντάρ SEAFIRE με ανίχνευση πάνω από 300 χιλιόμετρα. Αυτή είναι η εν τοις πράγμασι ενεργοποίηση του ενιαίου αμυντικού δόγματος (έμπνευσης ΠΑΣΟΚ και Ανδρέα Παπανδρέου) που χαιρετίζεται ακόμη και από τον βρετανικό τύπο.

Παράλληλα, η ελληνική διπλωματία προσπαθεί να διατηρήσει ισορροπία σε τεντωμένο σχοινί. Ο Μητσοτάκης κάλεσε σε αυτοσυγκράτηση, τόνισε την προστασία των αμάχων και τον σεβασμό του διεθνούς δικαίου — σημεία που, όπως σημείωσαν κριτικοί, δεν φαίνεται να τηρούνται ιδιαίτερα από τους συμμάχους που διεξάγουν τα πλήγματα. Μίλησε με τον Εμίρη του Κατάρ, τον Πρόεδρο των ΗΑΕ, τον Σαουδάραβα Διάδοχο. Ο ΥΠΕΞ Γεραπετρίτης στο Έκτακτο Συμβούλιο Εξωτερικών Υποθέσεων της ΕΕ πρόβαλε τη γραμμή της αποκλιμάκωσης. Η Ελλάδα, στενός εταίρος τόσο του Ισραήλ όσο και των ΗΠΑ, ξέρει ότι η γεωγραφία δεν αλλάζει: τα ελληνόκτητα δεξαμενόπλοια στο Στενό του Ορμούζ, η βάση της Σούδας στην Κρήτη, η Πατριωτ στη Σαουδική Αραβία, η φρεγάτα Ύδρα στην επιχείρηση Aspides στην Ερυθρά Θάλασσα, όλα αυτά σημαίνουν ότι η ελληνική ουδετερότητα είναι φιλολογική και όχι πρακτική εναλλακτική.

Το πραγματικό δίλημμα για τη συνέχεια της σχέσης Ελλάδας-Ιράν

Υπάρχει, ωστόσο, μια διάσταση αυτής της κρίσης που σπανίως συζητείται: τι πιστεύουν οι Πέρσες για εμάς; Η απάντηση ίσως εκπλήξει. Στο ιρανικό λαϊκό φαντασιακό, η Ελλάδα δεν ταυτίζεται με τη Δύση αλλά με μια κοινή αρχαία κληρονομιά. Ιρανοί ακαδημαϊκοί έχουν γράψει ότι η Ελλάδα, αν και γεωγραφικά δυτική, πολιτιστικά είναι ανατολική χώρα, «συμπονετική, οικογενειοκεντρική, φιλόξενη, πατριωτική», ιδιότητες που τη φέρνουν πιο κοντά στο Ιράν απ’ ό,τι σε οποιαδήποτε άλλη ευρωπαϊκή χώρα. Η μνήμη των Ελληνοπερσικών πολέμων δεν είναι πηγή μίσους αλλά αμοιβαίου θαυμασμού: ο Κύρος ο Μέγας θεωρείται πρόγονος-πρότυπο και στις δύο χώρες, ο Αλέξανδρος θαύμαζε ανοιχτά τον περσικό πολιτισμό και οργάνωσε τους μαζικούς γάμους της Σούσας, και η ελληνιστική σύνθεση (Σελεύκεια, Τακσίλα, Αϊ Χανούμ) παραμένει ζωντανή στην ιρανική ιστορική συνείδηση.

Η σχέση δεν είναι μόνο αρχαιολογική. Στην Τεχεράνη υπάρχει ελληνική ορθόδοξη εκκλησία, Πόντιοι πρόσφυγες εγκαταστάθηκαν στην Περσία στη δεκαετία του 1920, μετά τη Γενοκτονία, και εργάστηκαν στο σιδηρόδρομο της Τρανσιρανίας, Έλληνες έμποροι μεταξιού από τη Χίο και την Κωνσταντινούπολη δραστηριοποιούνταν στη Ταμπρίζ από τον 19ο αιώνα. Τον Δεκέμβριο του 2025, μόλις δύο μήνες πριν τα πλήγματα, ο Ιρανός Υπουργός Πολιτισμού επισκέφθηκε την Αθήνα και ανακοίνωσε ενίσχυση της συνεργασίας στον τουρισμό και την πολιτιστική κληρονομιά. Στη ΔΕΘ του Σεπτεμβρίου 2025, το ιρανικό περίπτερο παρουσίασε κεραμικά, ξυλογλυπτική και μινιατούρες. Κανείς δεν μιλούσε τότε για Shahed drones πάνω από την Κύπρο.

Εδώ βρίσκεται το πραγματικό δίλημμα για την ελληνική πολιτική ηγεσία. Η Ελλάδα δεν μπορεί να αγνοήσει ότι ιρανικά drones χτύπησαν ευρωπαϊκό έδαφος και μάλιστα ένα νησί στο οποίο στέλνει φρεγάτες. Αλλά δεν μπορεί ούτε να αγνοήσει ότι η σχέση με τον περσικό κόσμο είναι βαθύτερη από τη στρατηγική σκοπιμότητα και παλαιότερη από κάθε σύγχρονη συμμαχία. Η σταθερότητα στη Μέση Ανατολή συνδέεται άμεσα με ελληνικά συμφέροντα όπως η εμπορική ναυτιλία, ενεργειακές τιμές, τουρισμό, μεταναστευτικές ροές.

Αν το Ιράν βυθιστεί σε χάος, οι πρώτοι που θα το νιώσουν δεν θα είναι η Ουάσιγκτον αλλά η Ανατολική Μεσόγειος. Η ελληνική πολιτική αξίζει να είναι κάτι περισσότερο από αντιδραστική: αξίζει να θυμάται ότι ελληνοπερσικός κόσμος υπήρχε πολύ πριν από τον σημερινό πόλεμο και, αν δοθεί η ευκαιρία, μπορεί να υπάρξει και μετά.

TAGS :
ΗΠΑ Ιράν Ισραήλ Κύπρος πόλεμος

x Ακολουθήστε το Andro στο Facebook