Ο Λεβιάθαν του Ισραήλ στα βάθη της Ανατολικής Μεσογείου, η Ελλάδα και η ΑΟΖ

Για να κατανοήσουμε λίγο βαθύτερα τα γεωπολιτικά ζητήματα στην Ανατολική Μεσόγειο, που περιλαμβάνουν και την Ελλάδα και την Κύπρο, αλλά και στη Μέση Ανατολή, θα ταξιδέψουμε 15-16 χρόνια πίσω και σε μια ανακάλυψη που άλλαξε τη στάση του Ισραήλ.

Πολλοί λίγοι πρόσεξαν την είδηση μέσα στον πολιτικό θόρυβο του Φεβρουαρίου. Στις 20 εκείνου του μήνα, ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου και ο αντιπρόεδρος της Chevron Γκάβιν Λούις υπέγραψαν, σε μια αίθουσα του ΥΠΕΝ, τέσσερις συμβάσεις μίσθωσης. 47.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα θαλάσσιας έκτασης νότια της Κρήτης και της Πελοποννήσου. Με λίγα λόγια αυτό σημαίνει πως η Chevron, η εταιρεία που σήμερα κρατάει στα χέρια της το μεγαλύτερο κοίτασμα φυσικού αερίου της Ανατολικής Μεσογείου, μπαίνει επίσημα στην ελληνική ΑΟΖ. Κατά τις προκαταρκτικές εκτιμήσεις της ΕΔΕΥΕΠ τα δυνητικά αποθέματα φυσικού αερίου στην περιοχή αγγίζουν τα 680 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα. Σύμφωνα με τις εξαγγελίες οι σεισμικές έρευνες θα ξεκινήσουν μέσα στο 2026.

Για να κατανοήσουμε τι πραγματικά σημαίνει αυτό, πρέπει να μιλήσουμε για το πώς βρέθηκε, δεκαπέντε χρόνια πριν, το κοίτασμα που άλλαξε τα δεδομένα στην Ανατολική Μεσόγειο. Και τούτο διότι η η ιστορία είναι λιγότερο ηρωική απ’ όσο θα περίμενε κανείς. Και ακριβώς γι’ αυτό μας αφορά.

Η ιστορία ξεκινά τον Δεκέμβριο του 2010 όταν η αμερικανική εταιρεία Noble Energy ανακοίνωσε από το Χιούστον ότι είχε βρει «σημαντική» ποσότητα φυσικού αερίου σε βάθος δύο χιλιομέτρων κάτω από τον βυθό της Μεσογείου, περίπου εκατόν τριάντα χιλιόμετρα δυτικά της Χάιφας. Η ανακοίνωση μιλούσε για δεκαέξι τρισεκατομμύρια κυβικά πόδια αερίου, η μεγαλύτερη ανακάλυψη σε βαθιά ύδατα της δεκαετίας.

Ονομάστηκε Λεβιάθαν, όχι από το έργο φιλοσοφίας του Thomas Hobbes, αλλά από τα εβραικά, το τεράστιο ψάρι, το τέρας του χάους των θαλασσών στη Βίβλο. Μέσα σε δύο χρόνια ο Λεβιάθαν είχε γίνει η βάση ενός νέου «ενεργειακού χάρτη» της περιοχής: σωλήνες θα πήγαιναν από το Ισραήλ στην Κύπρο, από την Κύπρο στην Κρήτη, από την Κρήτη στην Ιταλία. EastMed Pipeline. Eastern Mediterranean Gas Forum. Αργότερα, Abraham Accords. Όλο αυτό το οικοδόμημα, ένα μέρος υπαρκτό, ένα μέρος μάλλον ευσεβής πόθος, στηριζόταν σε ένα κοίτασμα που βρέθηκε σχεδόν κατά λάθος.

gg

Ο «Κολόμβος» του Ισραήλ

Στις αρχές του 2000, η άδεια για τη μεγάλη υπεράκτια περιοχή του βόρειου Ισραήλ ανήκε ακόμη στη British Gas. Η εταιρεία είχε αναγνωρίσει δύο ενδιαφέρουσες γεωλογικές δομές, τις οποίες ονόμασε Tamar και Dalit. Είχε τις άδειες, τα μέσα, την τεχνογνωσία. Μεταξύ 2004 και 2005 όμως αποφάσισε να αποχωρήσει από την επένδυση, χωρίς να κάνει ούτε μία γεώτρηση στις δομές που η ίδια είχε χαρτογραφήσει.

Όταν η Noble γεώτρησε τις ίδιες δομές το 2009, βρήκε 13,7 τρισ. κυβικά πόδια αερίου. Και όταν το 2010 γεώτρησε βαθύτερα και βορειότερα, βρήκε τον Λεβιάθαν. Το Ισραήλ, υπολογίζει ο γεωλόγος που τελικά ανακάλυψε το κοίτασμα, ο Γιόσι Αϊζενμπεργκ, έχασε περίπου οκτώ χρόνια εύρεσης αποθεμάτων εξαιτίας της αδράνειας της British Gas. Στις ισραηλινές συσκέψεις η περίοδος μνημονεύεται απλώς ως «η περίοδος της BG».

Η Ratio Oil, η μικρή ισραηλινή εταιρεία που τελικά πρότεινε την υπεράσπιση της «βαθιάς Λεβαντινής Λεκάνης», περιγράφει η ίδια τον εαυτό της, ημι-σοβαρά, ως «δύο διευθυντές συν έναν σκλάβο». Είχε ιδρυθεί το 1992, είχε συμμετάσχει σε τέσσερις ξηρές υπεράκτιες γεωτρήσεις πριν από τον Λεβιάθαν, και αγόρασε λογισμικό σεισμικής ερμηνείας μόλις το 2000. Η καθοριστική της διαπίστωση ήταν γεωλογικά απλή αλλά αντισυμβατική: η Λεβαντινή Λεκάνη είναι μια «κρύα» λεκάνη. Η ζώνη όπου η γη παράγει υδρογονάνθρακες βρίσκεται εδώ όχι στα τρία με πέντε χιλιόμετρα βάθους, όπως στον υπόλοιπο κόσμο, αλλά στα έξι με επτά. Αυτή ήταν η διόρθωση που άλλαξε τους αριθμούς και μαζί της την ιστορία της Ανατολικής Μεσογείου.

Ο ίδιος ο Αϊζενμπεργκ περιέγραψε αργότερα τον εαυτό του εκείνης της περιόδου ως «απογοητευμένο και απελπισμένο γεωλόγο». «Ο επαγγελματικός κόσμος», έγραφε, «δεν πίστευε στη Λεβαντινή Λεκάνη». Χρειάστηκαν χρόνια για να πείσει την Delek και την Noble. Τελικά όμως η γεώτρηση πραγματοποιήθηκε. «Και η υπόλοιπη», σημειώνει λιτά σε μια από τις διαφάνειες της δικής του παρουσίασης για το πώς γεννήθηκε ο Λεβιάθαν, «είναι ιστορία».

Ο Λεβιάθαν άλλαξε το Ισραήλ. Από καθαρός εισαγωγέας ενέργειας έγινε εξαγωγέας. Το 71% της ηλεκτροπαραγωγής του γίνεται σήμερα από αέριο. Υπέγραψε εξαγωγικές συμφωνίες με την Αίγυπτο και την Ιορδανία, και το 2022 – με μεσολάβηση των ΗΠΑ – πέτυχε οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών με τον Λίβανο, δύο χώρες που τυπικά βρίσκονται ακόμη σε εμπόλεμη κατάσταση. Η Chevron εξαγόρασε τη Noble το 2020 και έγινε ο βασικός διαχειριστής του κοιτάσματος.

Ένας Λεβιάθαν η αιτία για τις πολεμικές συρράξεις στη Μέση Ανατολή;

Δεν άλλαξε όμως ποτέ τον κόσμο. Ο αγωγός EastMed, που θα έφερνε ισραηλινό αέριο στην Ιταλία μέσω Κύπρου και Ελλάδας, δεν χρηματοδοτήθηκε ποτέ: η Τουρκία, «παίκτης βέτο», όπως την αποκαλούν οι αναλυτές, και το τεράστιο κόστος τον σκότωσαν. Η μοναδική διαδρομή του ισραηλινού αερίου προς την Ευρώπη εξακολουθεί να περνά από δύο εικοσάχρονους σταθμούς υγροποίησης στην Αίγυπτο. Ο πόλεμος της Γάζας και ο πόλεμος με το Ιράν του Ιουνίου του 2025 διέκοψαν επανειλημμένα την παραγωγή.

Για πολλούς, και οι 2 πόλεμοι, ειδικά ο πόλεμος στη Γάζα έχει ως κρυφό αίτιο τα κοιτάσματα αυτά, που βρίσκονται σε ύδατα στις ακτές της Γάζας, κοντά στην περιοχή όπου ως το 2023 κυριαρχούσε η Χαμάς. Εξάλλου, πιστεύεται ότι το υδάτινο πεδίο όπου βρίσκονται τα κοιτάσματα, εκτείνεται και κάτω από τη στεριά σε εδάφη που είναι της Παλαιστίνης.

Λίγους μήνες πριν τον πόλεμο στην Παλαιστίνη, τον Ιούνιο του ’23, το Ισραήλ είχε κάνει συμφωνία με την Αίγυπτο να της διαθέσει 130 δισ. κυβικά μέτρα αερίου ως το 2040. Ποσότητα που η Αίγυπτος δε θα κρατούσε για τον εαυτό της μόνο, αλλά θα την «μεταπωλούσε» σε κράτη της Ευρώπης. Από κάποια σύμπτωση, ο πόλεμος στο Ιράν ενισχύει τη διαπραγματευτική δύναμη της Αιγύπτου, ενώ πριν λίγες μέρες, αρχές Απριλίου βρέθηκαν 2 τρισ. κυβικά μέτρα φυσικού αερίου στη θαλάσσια περιοχή Τεμσάχ, που ανήκει στην Αίγυπτο (περισσότερα δείτε εδώ κι εδώ). Ναι, η Χαμάς ήταν και είναι στο στόχαστρο του Ισραήλ, αλλά πώς αγνοεί κανείς έναν Λεβιάθαν; Βεβαίως, κανείς δεν μπορεί να είναι σίγουρος για το τι πραγματικά συνέβη.

Ο παραλληλισμός της Ελλάδας με το Ισραήλ

Ο παραλληλισμός με την ελληνική περίπτωση είναι σχεδόν υπερβολικά προκλητικός. Η ελληνική ΑΟΖ, όπως και η ισραηλινή πριν είκοσι χρόνια, είναι μια έκταση για την οποία το παγκόσμιο πετρελαϊκό κατεστημένο δεν έχει ακόμη πιστεί. Οι μεγάλες πολυεθνικές έρχονταν και έφευγαν. Οι συμβάσεις καθυστερούσαν χρόνια. Οι διεκδικήσεις της Τουρκίας (το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019, οι «γκρίζες ζώνες», η συνεχής πίεση) επισκίαζαν κάθε προσπάθεια. Ιδωμένη υπ’ αυτό το πρίσμα, η υπογραφή της Chevron είναι αναγνώριση της ελληνικής ΑΟΖ από μια εταιρεία με βαθιά επένδυση στο Ισραήλ και την Κύπρο.

Ας μην ξεχνούμε όμως: η αντίστοιχη αμερικανική παρουσία στο Ισραήλ (η Noble, το 2009) δεν θα είχε γεωτρήσει αν ένας «απογοητευμένος» γεωλόγος δεν είχε αντισταθεί στο επικρατούν δόγμα. Τα κοιτάσματα αυτά είναι ριψοκίνδυνα, μακροπρόθεσμα, εξαρτημένα από ανθρώπινες αποφάσεις περισσότερο από όσο παραδεχόμαστε. Άλλωστε η British Gas έφυγε επειδή το επικρατούν δόγμα της έλεγε πως δεν αξίζει.

Η Ελλάδα έχει ήδη χάσει περισσότερα. Οι πρώτες παραχωρήσεις στην Κρήτη ξεκίνησαν το 2014. Η Total αποχώρησε από τα ελληνικά blocks πριν από χρόνια. Η κοινοπραξία ExxonMobil–HELLENiQ εργάζεται ακόμη στα blocks δυτικά και νοτιοδυτικά του νησιού. Η Chevron μόλις υπέγραψε. Το πραγματικό στοίχημα – και εδώ είναι η διαφορά με το Ισραήλ – δεν αφορά μόνο τα γεωλογικά δεδομένα. Αφορά το αν η Αθήνα θα κρατήσει σταθερή τη γραμμή της απέναντι στην Άγκυρα, αν οι Βρυξέλλες θα στηρίξουν τα κοιτάσματα της Ανατολικής Μεσογείου τη στιγμή που βαδίζουν προς την ενεργειακή μετάβαση και αν η ίδια η Chevron θα δείξει την υπομονή της μικρής Ratio – ή στο τέλος θα φύγει όπως η British Gas.

Γι’ αυτό η ιστορία του Αϊζενμπεργκ έχει αξία. Όχι γιατί μας λέει ότι κάτω από την Κρήτη βρίσκεται σίγουρα ένας άλλος Λεβιάθαν. Αυτό δεν το γνωρίζει κανείς κανείς. Αλλά γιατί μας θυμίζει πως οι ανακαλύψεις που αλλάζουν την ισορροπία μιας περιοχής γίνονται συχνά από τους επίμονους που πιστεύουν ότι η περιοχή στην οποία κοιτούν δεν είναι «ακόμη μία» αλλά κάτι διαφορετικό. «Η προσευχή μου», έγραφε ο ίδιος ο Αϊζενμπεργκ το 2013, λίγο πριν αρχίσουν οι πρώτες σοβαρές ελληνοϊσραηλινές συζητήσεις για τον αγωγό EastMed, «είναι ότι οι λύσεις για την παραγωγή του Λεβιάθαν θα φέρουν τα έθνη πιο κοντά».

Δεκατρία χρόνια μετά, έβγαλε την Ανατολική Μεσόγειο από την αφάνεια και έβαλε, επιτέλους, την Ελλάδα στον χάρτη του αερίου. Τι θα κάνουμε με αυτόν τον χάρτη, αυτό μένει να διαπιστωθεί. Οψόμεθα.

TAGS :
Ιράν Ισραήλ κοιτάσματα πετρέλαιο

x Ακολουθήστε το Andro στο Facebook