Νεροπίστολα στη Σαντορίνη

Στη Σαντορίνη δε θα δούμε ποτέ νεροπίστολα, αλλά κάτι δραστικό πρέπει να συμβεί. (Φωτογραφία: Chatgpt)

Τουρίστας ή ντόπιος; Στη Βαρκελώνη της Ισπανίας δεν έχει πια σημασία. Αν κρατάς χάρτη ή φοράς καπέλο με λογότυπο από ξενοδοχείο all-inclusive, ίσως δεχτείς ένα ελαφρύ, αλλά συμβολικό χτύπημα από…νεροπίστολο. Όχι, αγαπητοί, δεν πρόκειται για κάποια καλοκαιρινή φάρσα. Είναι η νέα μορφή διαμαρτυρίας που υιοθέτησαν οι κάτοικοι των μεσογειακών πόλεων για να αντιμετωπίσουν τη λαίλαπα του υπερτουρισμού. Βλέπετε, όταν ο δημόσιος χώρος καταλαμβάνεται από βαλίτσες με ροδάκια, ο θυμός βρίσκει δημιουργικούς τρόπους να εκφραστεί.

Η Μεσόγειος πάντα ήταν ανθεκτική: καλοκαίρια γεμάτα τουρίστες, τιμές που ανεβαίνουν, σπίτια που νοικιάζονται για λίγες μέρες αλλά αποφέρουν πολλά. Όμως κάτι άλλαξε. Ο υπερτουρισμός, αυτό το καλογυαλισμένο τέρας που γεννήθηκε από low-cost πτήσεις, το Airbnb και τον ανικανοποίητο παγκόσμιο ναρκισσισμό του «να το ζήσω κι εγώ», έχει περάσει από τη γραφικότητα στην κανονικότητα. Και πλέον, το όριο ξεπεράστηκε.

Η Μεσόγειος, από τη Μαγιόρκα ως τη Σαντορίνη και από τη Βενετία μέχρι τη Βαλέτα ασφυκτιά. Ή για να είμαστε ακριβείς, έχει γίνει σκηνικό, όπου τοπικοί πληθυσμοί υποδύονται τον κομπάρσο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για αδηφάγους τουρίστες. Και πλέον φαίνεται πως έχουν αγανακτήσει.

Η Βαρκελώνη και οι Βαλεαρίδες Νήσοι έχουν φτάσει σε επίπεδα οργής από πέρσι, κατά του τουρισμού. (Φωτογραφία: Chatgpt)

Ως και 18.000 επισκέπτες σε μια μέρα η Σαντορίνη

Για παράδειγμα, την περασμένη χρονιά, η Ευρώπη υποδέχτηκε περίπου 747 εκατομμύρια διεθνείς επισκέπτες. Σ’ αυτά προσθέστε και την ενδο-ευρωπαϊκή τουριστική κίνηση. Το 70% αυτών κατευθύνθηκε, όπως μπορείτε να φανταστείτε, προς τη νότια ακτή της Γηραιάς Ηπείρου, τη Μεσόγειο. Η Ισπανία έσπασε κάθε ρεκόρ με 94 εκατομμύρια αφίξεις, ενώ η Ιταλία και η Ελλάδα δεν μένουν πίσω, απορροφώντας τεράστιο τουριστικό ρεύμα σε πόλεις και νησιά, που δεν έχουν καν τις υποδομές για τους ντόπιους.

Στη Βενετία, οι επισκέπτες φθάνουν μέχρι και 85.000 την ημέρα, τη στιγμή που οι μόνιμοι κάτοικοι έχουν πέσει κάτω από τις 50.000 χιλιάδες. Στην παλιά πόλη της Μάλτας, στη Βαλέτα, η κυκλοφορία έχει καταστεί τόσο αποπνικτική που τα τοπικά νοικοκυριά σκέφτονται να μεταναστεύουν για να μπορέσουν να ζήσουν εκ νέου σαν άνθρωποι .

Η Ελλάδα δεν πάει πίσω. Στη Σαντορίνη, το ημερήσιο όριο των 8.000 επισκεπτών μπήκε για να διασώσει έστω και το ελάχιστο από την εμπειρία του νησιού. Όμως αυτό είναι μόνο ένα νησί. Η Μύκονος, η Ρόδος, η Πάρος συνεχίζουν ακάθεκτες προς την υπερπληρότητα. Το καλοκαίρι του 2024, υπήρξαν μέρες που στη Σαντορίνη έφτασαν σχεδόν 18.000 τουρίστες. Οι κάτοικοι αντιμετωπίζουν ελλείψεις σε νερό, ενεργειακά black-outs, υπερφόρτωση απορριμμάτων. Κι όμως, τα κράτη συνεχίζουν να επενδύουν στον τουρισμό με τη λογική: «φτάνουν κι άλλοι, ας ανοίξουμε κι άλλο». Αλλά η γη δεν επεκτείνεται – μόνο οι ουρές στα φέρι και στα αξιοθέατα.

Πέρσι, η Σίφνος κηρύχθηκε σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης, προληπτικά, στις αρχές Ιουλίου, διότι είχε δεχτεί μεγάλη ποσότητα τουριστών και λόγω της υπερβολικής ζέστης, η κατανάλωση νερού ήταν τριπλάσια σε σχέση με το 2023. Οι ρυθμοί συγκέντρωσης τουριστών στο νησί δεν άλλαξαν πάντως. Μέχρι το τέλος της σεζόν, το νησί «μπούκωνε». Το χειμώνα στην Αράχωβα συνέβη το ίδιο. Οι ντόπιοι κλήθηκαν να αντιμετωπίσουν τις διακοπές νερού, όχι οι τουρίστες.

Η παγίδα δεν είναι μόνο τα νούμερα. Είναι η οικονομική εξάρτηση και η κοινωνική μετάλλαξη. Πόλεις και νησιά μετατρέπονται σε σκηνικά, όλα προορισμένα να εξυπηρετούν την εμπειρία του επισκέπτη. Για περίπου πέντε μήνες μετατρέπονται από κοινωνικοί χώροι οργανικής συμβίωσης σε χολιγουντιανά τοπία. Το Airbnb, από λύση κάποτε, έγινε «κατοχική» δύναμη. Οι κάτοικοι της Βαρκελώνης βλέπουν τα ενοίκια να ανεβαίνουν μεσοσταθμικά κατά 60% την τελευταία δεκαετία.

Παρόμοια η εικόνα και στην Αθήνα. Τα παιδιά τους δεν μπορούν να νοικιάσουν πλέον σπίτια εκεί που γεννήθηκαν και οι ντόπιοι φούρνοι μετατρέπονται σε…boutique donut shops. Στη Φλωρεντία, ο δήμος έφθασε στο σημείο να απαγορεύσει τα αυτόματα key-boxes των βραχυχρόνιων μισθώσεων. Όποιος αφήνει κλειδιά σε μεταλλικά κουτάκια για τουρίστες χωρίς φυσική επαφή, απειλείται με πρόστιμο ως και 400 ευρώ. Δεν είναι κακή ιδέα εδώ που τα λέμε…

🚫 | Almost 3,000 people took to the streets of Barcelona yesterday in protest against mass tourism

More than 140 organizations march under the slogan: ‘Enough, let’s put limits on tourism’https://t.co/2QAuGxP3xl pic.twitter.com/ene4vnoxB3

— Catalan News (@catalannews) July 7, 2024

Ποια είναι τα κατάλληλα μέτρα;

Πίσω στην Ισπανία, και πιο συγκεκριμένα στη Μαγιόρκα, ηγέτης των διαδηλώσεων κατά του τουρισμού φαίνεται πως είναι ένας 16χρονος, ονόματι Jaume Pujol, ο οποίος ίσως να εμπνεύστηκε από την Γκρέτα Τούνμπεργκ. Ο ίδιος ηγείται του κινήματος Menys Turisme, Més Vida, λιγότερος τουρισμός, περισσότερη ζωή. Στην Πάλμα, περίπου 50.000 κάτοικοι διαδήλωσαν τον Ιούνιο, φωνάζοντας «τουρίστες, πάρτε το τελευταίο φέρρυ και φύγετε».

Όπως είπαμε, στη Βαρκελώνη, διαδηλωτές επιτίθενται με νεροπίστολα σε τουρίστες. Είναι μία πράξη συμβολική: σημαίνει πως δεν θέλουμε να σας πληγώσουμε, αλλά να καταλάβετε ότι κάτι δεν πάει καλά εδώ. Η ένταση δεν έχει ξεφύγει σε βία (ακόμη) αλλά το μήνυμα είναι ξεκάθαρο: η ανοχή (και αντοχή) μας εξαντλείται.

Το αποκορύφωμα της ειρωνείας ήρθε όταν ο Τζεφ Μπέζος αποφάσισε να κάνει τον γάμο του στη Βενετία. Οι ντόπιοι κρέμασαν πανό με τη φράση “No Space for Bezos” και διαδήλωσαν μπροστά στο παλάτσο. Όχι τόσο για τον ίδιο, όσο για το τι εκπροσωπεί: μια ελιτίστικη, θορυβώδη, αποστειρωμένη προσέγγιση στον τουρισμό. Μια πόλη-σκηνικό για εξωτικές φιλοδοξίες δισεκατομμυριούχων.

Η Βενετία, βέβαια, πήρε μέτρα: επέβαλε ημερήσιο εισιτήριο εισόδου (€5) για τουρίστες χωρίς διανυκτέρευση, περιόρισε τα κρουαζιερόπλοια και άρχισε να πατάει φρένο στα παράνομα Airbnb. Αλλά είναι αργά; Ίσως. Οι νέοι φεύγουν. Οι γιαγιάδες δεν μπορούν να αγοράσουν ψωμί χωρίς να περάσουν ανάμεσα από τέσσερα groups με καπέλα και μπαστούνια.

Ο τουρισμός είναι ευλογία, λένε. Και όντως, είναι ως ένα βαθμό. Τρέφει οικονομίες, ανανεώνει πολιτισμικές ανταλλαγές, δίνει ζωή. Αλλά όταν φτάνει στο σημείο να στραγγίζει νερό, ενέργεια και δημόσιους χώρους, όταν μετατρέπει τους κατοίκους σε φαντάσματα της ίδιας τους της πόλης, τότε μιλάμε για ασθένεια, όχι ανάπτυξη.

Οι κάτοικοι των Κανάριων Νήσων ζήτησαν όρια στις πτήσεις και στους τουρίστες. Στις Βαλεαρίδες, στη Μαγιόρκα συγκεκριμένα, είναι το 3ο σερί καλοκαίρι με διαδηλώσεις. Οι Έλληνες φορολογούν τα κρουαζιερόπλοια και προσπαθούν να διαχειριστούν το χάος της Μυκόνου και της Σαντορίνης, από κοντά και η Πάρος ή Παρίσι 2.0. Η Βαρκελώνη σκοπεύει να καταργήσει όλες τις άδειες Airbnb μέχρι το 2028. Αργά αλλά σταθερά, έρχεται μια νέα αντίληψη: αυτή του βιώσιμου τουρισμού. Όχι για να τιμωρήσουμε τους επισκέπτες, αλλά για να επιβιώσουν οι οικοδεσπότες.

Δεν είναι ανάγκη να γίνουμε οργισμένοι εθνικιστές της πολυκατοικίας. Δεν φταίει το ζευγάρι από το Όσλο που ήθελε να φάει χταπόδι στην Πλάκα. Φταίει το ότι δεν του βάλαμε κανόνες. Όπως κάθε αγάπη, έτσι κι ο τουρισμός θέλει όρια. Θέλει ευθύνη. Θέλει επίγνωση.

Ας επιστρέψουμε σε μια απλή ιδέα: ο τόπος που επισκεπτόμαστε είναι το σπίτι κάποιου. Δεν είναι θεματικό πάρκο, δεν είναι σκηνικό ταινίας. Είναι γειτονιά, είναι μνήμη, είναι άνθρωποι που μεγαλώνουν παιδιά, πηγαίνουν στη δουλειά, θρηνούν, ερωτεύονται. Δεν γίνεται να τους ζητάμε να φύγουν για να τραβήξουμε καλύτερη φωτογραφία.

Όχι άλλες πισίνες

Η Μεσόγειος δεν έχει ανάγκη από περισσότερες πισίνες infinity – στους Λειψούς, ειρήσθω εν παρόδω, έχει απαγορευθεί το χτίσιμο νέας πισίνας από πρόπερσι. Η Μεσόγειος έχει ανάγκη από πολιτική τόλμη και πολιτισμικό μέτρο. Ας μην την αφήσουμε να γίνει το Κανκούν της Ευρώπης. Γιατί στο τέλος, ακόμη και ο πιο ξεψυχισμένος τουρίστας, θέλει να νιώσει λίγο ντόπιος. Κι αν δεν υπάρχουν πια ντόπιοι, τότε τι μένει;

Μέχρι να μπει μια τάξη, τα νεροπίστολα παραμένουν. Όχι στη Σαντορίνη ακόμα, μόνο στην Ισπανία. Με χιούμορ, με θλίψη, με μια πνιγμένη κραυγή: «Μη μας κάνετε θεματικό πάρκο». Γιατί, κακά τα ψέματα, όλοι έχουμε υπάρξει τουρίστες. Το ερώτημα είναι: θα μάθουμε να είμαστε και φιλοξενούμενοι;

Στα σχέδια του Υπουργείου στην Ελλάδα περιλαμβάνονται εισιτήρια εισόδου σε αρχαιολογικούς χώρους, φόροι κρουαζιέρας (στη Σαντορίνη ήδη ξεκίνησε) και ρύθμιση Airbnb. Αλλά πόσο εύκολα μπορείς να σταματήσεις ένα μοντέλο που σου αποδίδει, έστω και πρόσκαιρα, τόσο χρήμα; Όταν ο τουρισμός αποτελεί την εθνική μονοκαλλιέργεια;

Οι λύσεις δεν είναι εύκολες, αλλά υπάρχουν. Για παράδειγμα: όρια στους ημερήσιους επισκέπτες, ρύθμιση των βραχυχρόνιων μισθώσεων, διαφοροποίηση του τουριστικού προϊόντος (όχι μόνο ήλιος και θάλασσα), επένδυση στον χειμερινό τουρίστα, στον επισκέπτη που θέλει να μάθει και να βιώσει, όχι μόνο να καταναλώσει, προώθηση της τοπικής ζωής, όχι της τοπικής διακόσμησης.

Το μοντέλο «όσο περισσότεροι, τόσο το καλύτερο» οδηγεί σε κατάρρευση. Η Μεσόγειος πρέπει να διαλέξει: θα συνεχίσει ως απέραντο θεματικό πάρκο για φωτογραφίες ή θα επενδύσει στη διατήρηση της ψυχής της;

Υ.Γ. Η υπαρκτή και επίμονη κλιματική αλλαγή, ίσως στο μέλλον καταστήσει τη νότια περιφέρεια της Ευρώπης λιγότερο ελκυστική για καλοκαιρινές διακοπές απ’ όσο νομίζουμε. Δεν είναι σίγουρο πως μεσήλικες τουρίστες από τη βόρεια Ευρώπη θα θέλουν να βιώνουν θερμοκρασίες άνω των 40 βαθμών Κελσίου σε καθημερινή βάση, ειδικά σε πόλεις, όπως η Αθήνα ή, ακόμα και νησιά όπως η Σαντορίνη. Τροφή για σκέψη: πρόσφατα ένας διεθνής οίκος αξιολόγησης, ενώ αναγνώρισε την οικονομική πρόοδο της Ελλάδας αρνήθηκε να την αναβαθμίσει ριζικά. Ο λόγος; Η κλιματική αλλαγή και η πιθανότητα αυτή να επιδράσει αρνητικά μεσοπρόθεσμα στην μονοκαλλιέργεια του τουρισμού…

Διαβάστε: Η εμπειρία και η «εμπειρία» του αληθινού ταξιδιώτη.

TAGS :
AirBnB βαρκελώνη νησιά Σαντορίνη τουρισμός υπερτουρισμός

x Ακολουθήστε το Andro στο Facebook