Late fame: Ο Γουίλεμ Νταφόε και η αγωνία του καλλιτέχνη 
Following: Η ταινία που σύστησε στον κόσμο τον Κρίστοφερ Νόλαν 
Ο Παραχαράκτης: Όταν μια ιδιοφυΐα δέχεται την απόρριψη της κοινωνίας, βρίσκει άλλο μονοπάτι 
Το επιβεβαίωσαν και οι αριθμοί: Η ταινία της χρονιάς με το 1 δισ. έσοδα σε μόλις 5 μέρες, ξεπέρασε και την Οδύσσεια 
Ναι, η Οδύσσεια και ο Νόλαν… Και η Επίδαυρος; 
Είναι αφελές να πιστεύουμε πως η Οδύσσεια που διαβάσαμε στο σχολείο, είναι ένα ιστορικό κείμενο. Τα όποια γεγονότα ενσωματώνει, συνέβησαν τρεις χιλιάδες χρόνια πριν. Είναι μια αλληγορία.
Θα μπορούσα να γράψω πολλά αρνητικά για την Οδύσσεια που είδα στο σινεμά: για τον Κύκλωπα που δεν θα ακούσει την φράση «είμαι ο Κανένας», για τους Λαιστρυγόνες που βγήκανε θαρρείς από το Game of Thrones, για τα παλάτια που θυμίζουνε το Noema και τον Σκορπιό στη Μύκονο και τη μεταλική μπαντάνα στο μέτωπο του Τηλέμαχου που είναι σα να παίζει σε βίντεο κλιπ των Abba. Ή αυτά εδώ. Θα μπορούσα να σας πω και τα πολλά περισσότερα θετικά.
Όμως θέλω να εστιάσω σε 2 γενικότερα συμπεράσματα -χωρίς κανένα σπόιλερ- τα οποία θεωρώ πιο σημαντικά. Το πρώτο έχει να κάνει με τον χρόνο και το δεύτερο με το νόημα. Και ναι, θα καταλήξω και στην μαύρη Ωραία Ελένη.
Ο χρόνος που «έγινε», γράφτηκε, την επιμελήθηκαν και εκδόθηκε η Οδύσσεια
Εν αρχή ην ο χρόνος, για να παραφράσουμε το Κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο.
Η περίοδος που περιγράφουν τα ομηρικά έπη είναι ο 13ος–12ος αιώνας π.Χ. στην εποχή δηλαδή του Μυκηναϊκού πολιτισμού. Από τότε υπήρχαν θρύλοι που ταξίδευαν από στόμα σε στόμα και αναπλάθονταν διαρκώς. Ραψωδοί απήγγειλαν τα έπη επί γενιές πριν καταγραφούν.
Τα έπη δηλαδή μάλλον προέκυψαν από πολλούς ανώνυμους ποιητές της προφορικής παράδοσης. Θυμηθείτε ότι τότε δεν υπήρχε ίντερνετ ούτε καν τυπογραφία. Λένε πως υπήρξε ένας μεγάλος ποιητής, ο Όμηρος, ο οποίος έζησε περίπου τον 8ο αιώνα π.Χ. και έδωσε στην Ιλιάδα και την Οδύσσεια την «τελική» τους μορφή. Τελική όσο μπορούμε να φανταστούμε με τα μέτρα της εποχής… Διότι μισή χιλιετία μετά, τον 3ο με 2ο αιώνα π.Χ. οι λόγιοι της Βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας επιμελήθηκαν -προσοχή στο επιμελήθηκαν- το κείμενο που αποτελεί τη βάση -προσοχή στη λέξη βάση- των σημερινών εκδόσεων.
Η πρώτη έντυπη έκδοση της Οδύσσειας στα αρχαία ελληνικά εκδόθηκε το 1488 στη Φλωρεντία. Άρα, καταλαβαίνουμε ότι από τον 13ο αιώνα προ Χριστού, που συνέβησαν τα όποια γεγονότα, ως τον 15 αιώνα μετά Χριστόν που εκδόθηκε η Οδύσσεια, μεσολαβούν περισσότεροι από 27 αιώνες! Εσείς τι λέτε με το δικό σας μυαλό, ότι δεν υπήρξαν αλλαγές στα έπη σε 27 αιώνες; Όχι από κακή πρόθεση, αλλά διότι οι άνθρωποι θέλησαν να κάνουν τις ιστορίες αυτές να έχουν απήχηση, στη δική τους εποχή.
Έτσι και ο Νόλαν φέρνει με μικρές πινελιές τον μύθο στη δική μας εποχή και καλά κάνει γιατι έτσι αγγίζει εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπους του ΣΗΜΕΡΑ. Αντί να θυμώνουμε με αυτό, θα έπρεπε να χαιρόμαστε. Η Οδυσσεια είναι ένα έργο της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς, όχι δικό σου και δικό μου. Δεν είμαστε ιδιοκτήτες του ελληνικού πολιτισμού· είμαστε οι προσωρινοί θεματοφύλακες μιας παρακαταθήκης που ξεπερνά τα σύνορα και τις γενιές.
View this post on Instagram
Δεύτερον: Το νόημα
Πιστεύω ότι ο μύθος της Οδύσσειας χρησίμευε, για αιώνες, ως ένα manual για το πως να ζούμε. Η μυθολογία, τα ομηρικά έπη, αργότερα οι τραγωδίες, είχαν συμπυκνωμένα τα μαθήματα ζωής: τις σειρήνες που θα συναντήσεις στην πορεία σου, τη Σκύλλα και τη Χάρυβδη, την πίστη, την πατρότητα, την τιμή και τόσα ακόμα. Δεν είναι μια αμετάβατη ιστορία λοιπόν. Είναι μια αλληγορία.
Μιλάει και σε σένα Μένιο, Αγαμέμνονα, που είσαι υδραυλικός, και σε σένα ωραία μου Ελένη που είσαι δικηγόρος. Μιλάει σε όλους εμάς παιδιά. Τώρα. Αντηχεί μέσα από τους αιώνες. Είναι συγκλονιστικό. Όμως οι άνθρωποι σήμερα δεν ζούμε όπως ζούσαμε πριν από 3000 χρόνια. Και πάλι καλά. Σήμερα δεν λέει κάτι να πούμε απλά ότι μια γυναίκα πρέπει να περιμένει όπως ο σκύλος ο Άργος, τον αφέντη της 20 χρόνια υφαίνοντας.
Επίσης σήμερα ο μύθος δεν απευθύνεται μόνο στους Έλληνες. Η ταινία γυρίστηκε μεν στην Ελλάδα, τη Σικελία και το Μαρόκο, αλλά είναι αμερικανική παραγωγή, απευθύνεται σε μια κοινωνία που είναι πολυπολιτισμική. Κοιτάς γύρω σου στην αμερική και βλέπεις άσπρους, μαύρους, Κινέζους, Ινδούς, αυτή είναι η πραγματικότητα τους.
Ο Οδυσσέας κοιτάζει δεξιά και βλέπει τον Ευρύλοχο, τον υπαρχηγό του στο ταξίδι της επιστροφής από την Τροία, που τον υποδύεται ο ινδικής καταγωγής Χιμές Πατέλ. Κοιτάζει αριστερά και βλέπει τον Εύμαιο, τον πιστό του βοσκό, που τον υποδύεται ο κολομβιανής καταγωγής Τζον Λεγκιζάμο.
Έτσι και ο Οδυσσέας κοιτάζει δεξιά βλέπει τον Ευρύλοχο, τον υπαρχηγό του στο ταξίδι της επιστροφής από την Τροία, που τον υποδύεται ο ινδικής καταγωγής Χιμές Πατέλ. Κοιτάζει αριστερά, επιστρέφοντας στην Ιθάκη, και βλέπει τον Εύμαιο, τον πιστό του βοσκό, που τον υποδύεται ο κολομβιανής καταγωγής Τζον Λεγκιζάμο. Και ο ίδιος ο Ματ Ντέημον, ο Οδυσσέας μας, είναι από πατέρα Αγγλοσκωτσέζο και μητέρα Φινλανδοσουηδή. Τί να κάνουμε τώρα;
Άρα, λοιπόν, και η μαύρη Ελένη -που εμφανίζεται 5 λεπτά στην ταινία- είναι όπως και οι άλλοι ηθοποιοί κομμάτι αυτού του μωσαϊκού. Θα έλεγα μάλιστα ότι σε αυτή την σκοτεινή, συμβολική ταινία η όχι απλώς μαύρη αλλά κατάμαυρη Ελένη, έχει κάτι το εξωτικό, μυστήριο και άπιαστο, που ταιριάζει πιο πολύ από το να έβαζε ας πούμε για ωραία Ελένη τη Σαρλίζ Θέρον η οποία παίζει την Καλυψώ και είναι σα να έχει βγει από άλλο έργο.
Όμως, ενώ δεν άκουσα τίποτα για Ινδούς, για Κολομβιανούς, για Σκωτσέζους και για Αμερικανούς, μας έχετε ζαλίσει με την μαύρη Ελένη. Αυτό, αν δεν είναι ρατσισμός, είναι μισογυνισμός. Ή μπορεί να είναι και τα δύο.
-
- Follow us:
Ακολουθήστε το Andro στο Facebook
