Τι πραγματικά σημαίνει Σιωνισμός και τί αντισιωνισμός;

Ντάβιντ Μπεν-Γκούριον (κάτω αριστερά), πρώτος πρωθυπουργός του Ισραήλ, Τέοντορ Χερτζλ (πάνω αριστερά), δημοσιογράφος και θεμελιωτής του Σιωνισμού, Χάιμ Βάιζμαν, πρώτος πρόεδρος του Ισραήλ, και Μπέντζαμιν Νετανιάχου.

Υπάρχει μια σύγχυση που διαπερνά το λεξιλόγιο των ακτιβιστών και των πολιτικοποιημένων ανθρώπων γενικώς, η οποία επανέρχεται κάθε φορά που εντείνονται οι μουσουλμανο-ισραηλινές διενέξεις στη Μέση Ανατολή, και ειδικότερα το μακελειό που προκαλούν οι στρατιωτικές επιχειρήσεις του Ισραήλ. H σύγχυση εντοπίζεται κυρίως σε μια λέξη, και στην ευκολία με την οποία μπορεί καθείς να αυτοπροσδιορίζεται ως «αντισιωνιστής».

Ο συγκεκριμένος όρος έχει λάβει, πλέον, μια μάλλον «χαλαρή» χροιά και έφτασε να σημαίνει για τους περισσότερους απλώς ένα είδος ηθικής αποκήρυξης των επιθετικών πολιτικών του κράτους του Ισραήλ. Όμως, αν οι λέξεις που εκφράζουν ιδεολογίες ολόκληρες κρύβουν από πίσω τους ένα πολιτικό νόημα, τότε η αναψηλάφηση της γενεαλογίας του αντισιωνισμού δεν πρέπει να συγχέεται απλώς με την καταγγελία των κατά καιρούς αγριοτήτων του κράτους του Ισραήλ, διότι, αντισιωνισμός σημαίνει, κυριολεκτικά μιλώντας, κάτι πολύ περισσότερο: την άρνηση του δικαιώματος στο Ισραήλ να έχει κράτος.

Τί είναι ο Σιωνισμός

Η ιστορία για τη δημιουργία ισραηλινού κράτους είναι τόσο παλιά, όσο και η δημιουργία των υπόλοιπων εθνικών κρατών. O Σιωνισμός, ως πολιτικό ρεύμα, γεννήθηκε στην Ευρώπη κατά τα τέλη του 19ου αιώνα, κυρίως για δύο λόγους: Αφενός, επειδή οι παλιές πολυεθνικές αυτοκρατορίες –όπως η Αυστροουγγρική, η Οθωμανική και η Γερμανική Αυτοκρατορία– άρχισαν να καταρρέουν η μία μετά την άλλη δίνοντας το έναυσμα για τη δημιουργία εθνών-κρατών μέσα απ’ τα συντρίμμια τους, άρα έστρωσαν ένα ευνοϊκό έδαφος και στους Εβραίους της Διασποράς ώστε να διεκδικήσουν με τη σειρά τους το αίτημα να έχουν δικό τους κράτος.

Αφετέρου, λόγω της ανόδου μιας ριζοσπαστικής ακροδεξιάς που συγκροτήθηκε ιδεολογικά στη βάση του αντισημιτισμού, με αποτέλεσμα το ευρωπαϊκό περιβάλλον να μοιάζει όλο και πιο εχθρικό για τις εβραϊκές κοινότητες (πογκρόμ, φυλετικός στιγματισμός, Υπόθεση Ντρέιφους, φασισμός κ.λπ.), με αποτέλεσμα να τίθεται στους Εβραίους το ερώτημα όχι απλώς της πολιτικής τους οργάνωσης, αλλά και της ίδιας της υπαρξιακής τους επιβίωσης.

Γυναίκες παίζουν μπάσκετ στην Παλαιστίνη, κάπου στα 50s. (Φωτογραφία: UNRWA)

Οι εβραϊκές αντιδράσεις στη δημιουργία Κράτους του Ισραήλ

Κάπου εκεί, στο 1896, εμφανίζεται το πολιτικό μανιφέστο Der Judenstaat [Το Εβραϊκό Κράτος], το οποίο δημοσίευσε ο Ουγγρο-εβραίος συγγραφέας Τέοντορ Χερτσλ. Το επιχείρημα σήμερα ακούγεται αρκετά λογικό: όπως όλοι οι υπόλοιποι λαοί διεκδικούν το δικό τους έθνος-κράτος, έτσι θα πρέπει να πράξουν και οι Εβραίοι. Φυσικά, εκείνη την περίοδο οι αντιδράσεις δεν ήρθαν μόνο απ’ αυτούς που θα αποκαλούσαμε αντισημίτες και ορκισμένους εχθρούς τη ιδέας για τη δημιουργία του Κράτους του Ισραήλ, αλλά εξίσου υπήρξαν αρκετοί πολέμιοι εντός των εβραϊκών κοινοτήτων.

Πιο τρανά είναι τα παραδείγματα, απ’ τη μία πλευρά, των Ορθόδοξων Εβραίων που, στη βάση των θρησκευτικών τους επιχειρημάτων, ισχυρίζονταν πως μόνο ο Γιαχβέ (Θεός) μπορεί να εγγυηθεί τη γη στον εκλεκτό λαό του και πως η δημιουργία εβραϊκού κράτους από ανθρώπινο χέρι σημαίνει παράβαση του βιβλικού σχεδίου, ενώ, απ’ την άλλη πλευρά, των μαρξιστών Εβραίων που εξέφραζαν έναν «προλεταριακό μεσσιανισμό» και διάφορες καβαλιστικές φιλοσοφίες για τη λύτρωση όλης της ανθρωπότητας μέσω της κομμουνιστικής κοινωνίας, οπότε έβλεπαν στη δημιουργία εθνικού κράτους την υποχώρηση στα πολιτικά συμφέροντα της αστικής τάξης, αντί για την όξυνση της ταξικής πάλης.

Στεντόρειες όμως ήταν οι διαμαρτυρίες και πολλών άλλων σκεπτικιστών μη-σιωνιστών διανοούμενων των αρχών του εικοστού αιώνα κατά της δημιουργίας ισραηλιτικού κράτους, όπως του επιφανούς εβραίου φιλοσόφου Φραντζ Ροζεντσβάιγκ στο εμβληματικό έργο Το Άστρο της Λύτρωσης [Stern de Erlösung]. Εκεί, o Ροζεντσβάιγκ υπενθυμίζει την ουσιώδη αντίθεση του εβραϊκού λαού προς τη σύσταση κρατικής εξουσίας και επικαλείται προς ανάμνηση την προφητική παράδοση λέγοντας ότι «η πραγματική αιωνιότητα του εβραϊκού λαού οφείλει να είναι πάντα ξένη και εχθρική προς το κράτος».

Υπάρχει ένα κλασικό χωριό της Παλαιάς Διαθήκης, Βασιλειών Α΄ (κεφ. 8:11-18), το οποίο επικαλέστηκαν αρκετοί μη-σιωνιστές διανοούμενοι των αρχών του 20ου αιώνα για να υπερτονίσουν την πάγια πολεμική που ανέπτυξαν οι Προφήτες κατά της κρατικής αυθαιρεσίας: Στο συγκεκριμένο χωρίο, ο προφήτης Σαμουήλ προειδοποιεί τον λαό του Ισραήλ, που απαιτούσε από τον ίδιο να χρίσει βασιλιά τον Σαούλ, ότι μια τέτοια επιλογή θα φέρει μόνο κακές συνέπειες. Αφ’ ης και δεχτούν τη μοναρχική εξουσία πάνω από τα κεφάλια τους, θα δώσουν δικαίωμα στον βασιλιά να αρπάζει τους γιούς και τις κόρες τους για υπηρέτες, να κατάσχει τη γη τους και να ζει παρασιτικά απομυζώντας την περιουσία τους.

Ακόμα πιο ριζοσπαστικές ήταν οι απόψεις του Βάλτερ Μπένγιαμιν, ο οποίος στο δυσερμήνευτο και απολύτως ανυπόκριτο δοκίμιό του «Για μια (προς μια) Κριτική της Βίας [Ζur Kritik der Gewalt, 1921]», υποστήριζε ότι ο εβραϊκός μεσσιανισμός δεν θα δικαιωθεί με τη συμμετοχή του –μέσω του ισραηλιτικού κράτους– στο Διεθνές Δίκαιο, αλλά με μια αποκαλυψιακή ανατροπή της πολιτικής τάξης πραγμάτων και του καπιταλιστικού συστήματος.

Ο Βάλτερ Μπένγιαμιν, Γερμανοεβραίος φιλόσοφος, είχε μια ριζοσπαστική αντιπρόταση για το κράτος του Ισραήλ. (Φωτογραφία: Nuso.org)

Το lobbying της εβραϊκής ελίτ

Παρά τις αντιθέσεις εντός της εβραϊκής κοινότητας, το σιωνιστικό κίνημα, με το σύνθημα «Μια γη χωρίς λαό, σ’ έναν λαό χωρίς γη», ξεκινάει μια πολιτική διπλωματία εκ μέρους της εβραϊκής ελίτ για τη δημιουργία εβραϊκού κράτους στην περιοχή της Παλαιστίνης — φυσικά, με τις απαραίτητες αποχρώσεις στην επιχειρηματολογία τους περί γης που την έχει υποσχεθεί ο Γιαχβέ μέσω του μωσαϊκού νόμου, οπότε θα πρέπει ο εκλεκτός λαός να προετοιμάζεται γι’ ακόμα μια φορά για τη Μεγάλη Έξοδο.

Οι συνομιλίες ξεκίνησαν με τους Άγγλους, εφόσον αυτοί ήταν που, μέσω της Συμφωνίας Σάικς-Πικό (1916), έθεσαν την Παλαιστίνη σαν «διεθνή ζώνη» της ευρύτερης περιοχής, όταν μοίρασαν τα εδάφη της Μέσης Ανατολής με τους Γάλλους — αν και οι Άγγλοι, ως είθισται να κάνουν σε ζητήματα εξωτερικής πολιτικής, έπαιξαν διπλό παιχνίδι τάζοντας την Παλαιστίνη τόσο στους Εβραίους όσο και στους Άραβες για να διατηρήσουν τις ισορροπίες, αν και η ιστορία δείχνει πως τέτοιες «διπλές» υποσχέσεις μόνο την ανισορροπία εξυπηρετούν.

Παραδόξως, η διπλωματική οδός για τη δημιουργία εβραϊκού Κράτους συνεχίστηκε τη δεκαετία του ’30 και ’40, ενώ στη συζήτηση μπήκε και η ναζιστική Γερμανία που καλοέβλεπε σαν λύση τον οστρακισμό των Εβραίων απ’ την Ευρώπη στην Παλαιστίνη. Περίπου μισό εκατομμύριο Εβραίοι υπολογίζεται ότι μετανάστευσαν εκείνη την περίοδο προς τα παλαιστινιακά εδάφη.

Μια Ισραηλινή στην αγορά τροφίμων της πόλης Γιάφα. (Φωτογραφία: Paul Margolis/Israel21c.org)

Τα πλάνα στο ερώτημα «Τι θα κάνουμε με τους Εβραίους;» άλλαξαν απ’ το 1942, όταν και τελικά προκρίθηκε «Η Τελική Λύση για το Εβραϊκό Ζήτημα», ήτοι η μαζική εξολόθρευσή τους με οργανωμένο και γραφειοκρατικό τρόπο, όπου τα ναζιστικά τρένα θανάτου μετέφεραν εκατομμύρια Εβραίους στους θαλάμους αερίων λες και ήταν αποσυναρμολογημένα εμπορεύματα που έπρεπε να πάνε στο εργοστάσιο για την τελική «επεξεργασία». Το Ολοκαύτωμα παραμένει η πιο μαύρη σελίδα της σύγχρονης ευρωπαϊκής ιστορίας.

Το ανήκουστο αυτό έγκλημα γέννησε, με το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, ένα κλίμα ένθερμης υποστήριξης της διεθνούς κοινότητας προς το δικαίωμα των Εβραίων να αποκτήσουν το δικό τους κράτος στην Παλαιστίνη, ώστε να τους δοθεί η δυνατότητα για συλλογική στρατιωτική αυτοάμυνα, για να μην επαναληφθούν φρικαλεότητες εναντίον τους.

Όσοι Εβραίοι είχαν μετοικήσει στην Παλαιστίνη, εξοπλίζονται στα κρυφά απ’ τους Σοβιετικούς και τους Αμερικανούς, κηρύττουν την ανεξαρτησία τους το 1948, νικούν στρατιωτικά τις αραβικές δυνάμεις που τους επιτέθηκαν και, όπως έκανε κάθε άλλος λαός πριν απ’ αυτούς, επικυρώνουν τα σύνορά τους μέσω ενός νικηφόρου πολέμου. Για την πλευρά των Αράβων ήταν μια ήττα που της αποδόθηκε ο χαρακτηρισμός «Αλ Νάκμπα» [Απόλυτη Καταστροφή].

Δύο άντρες παίζουν τάβλι στην πόλη Γιάφα στο Ισραήλ. (Φωτογραφία: Paul Margolis/Israel21c.org)

Οι στρατιωτικές επιτυχίες οδηγούν στην αναγνώρισή του κράτους του Ισραήλ

Οι αραβο-ισραηλινές διενέξεις συνεχίζονται κατά τις επόμενες δεκαετίες, καθότι κανένα αραβικό κράτος δεν αναγνωρίζει την ύπαρξη του Ισραήλ. Οδηγούμαστε στην κρίση του Σουέζ το 1956, τον Πόλεμο των Έξι Ημερών το 1967, τον πόλεμο του Γιομ Κιπούρ το 1973. Μέσα σε αυτό το διάστημα το Ισραήλ υπερδιπλασίασε τα εδάφη του, προσαρτώντας στην επικράτειά του τη Δυτική Όχθη από την Ιορδανία, τη Γάζα από την Αίγυπτο, την Ιερουσαλήμ που μέχρι τότε ήταν διεθνής ζώνη, τα Υψίπεδα του Γκολάν από τη Συρία και τη Χερσόνησο του Σινά από την Αίγυπτο (επιστράφηκε στην Αίγυπτο με τη συνθήκη ειρήνης του 1979).

Όλες αυτές οι στρατιωτικές επιτυχίες του Ισραήλ αναγκάζουν την Αίγυπτο στη μετά Νάσερ εποχή να γίνει η πρώτη αραβική χώρα που αναγνώρισε το ισραηλινό κράτος. Παράλληλα, η υποχώρηση του «παναραβικού κινήματος» και η αναδίπλωση των Αράβων σε εθνικές ταυτότητες ήταν και η βασική αιτία για την ανάδυση, πλέον, ενός παλαιστινιακού έθνους, όπου τελικά το «παλαιστινιακό ζήτημα» απομονώθηκε από την αραβική κοινότητα ως εθνικό ζήτημα των Παλαιστινίων και όχι ως παναραβική υπόθεση άλλο πια.

Μέσα σε αυτές τις αλλαγές, έχουμε την εισβολή του Ισραήλ στον Λίβανο το 1982, την πρώτη (1987-1993) και τη δεύτερη (2000-2005) Ιντιφάντα, τους πολέμους στη Γάζα το 2008, το 2012, το 2014, το 2021, μέχρι που φτάνουμε στο 2023-25, όπου όλοι μας γινόμαστε, σε ζωντανή αναμετάδοση, τηλεοπτικοί δέκτες μιας γενοκτονίας που επισκιάζει όλο το ιστορικό υπόβαθρο τούτης της ατελεύτητης στρατιωτικής διένεξης.

Απ’ το 1916 και τη συμφωνία των κυρίων Σάικς (Αγγλία) και Πικό (Γαλλία) μέχρι το 2025 και τις διαρκείς επιχειρήσεις του ΝΑΤΟ στη Μέση Ανατολή, η κατάσταση δεν έχει αλλάξει. Άλλαξαν μόνο τα χέρια που μεταβιβάστηκε η ίδια ακριβώς ισχύς, και απ’ την αγγλογαλλική αποικιοκρατία περάσαμε στον αμερικανικό ιμπεριαλισμό. Σε κάθε περίπτωση, η Μέση Ανατολή είναι μια πολύ σοβαρή υπόθεση για να την αφήσουν οι Δυτικοί στους Άραβες, οπότε το Ισραήλ δεν έπαψε να εξυπηρετεί σαν το προχωρημένο φυλάκιο των δυτικο-ευρωπαϊκών συμφερόντων.

Ο εκτοπισμός και αφανισμός των Παλαιστίνιων, ενός λαού που επίσης κατοικεί επί αιώνες σε εκείνα τα εδάφη, μοιάζει να είναι το τελευταίο στάδιο για την επέκταση των εδαφών του Ισραήλ, και κατά συνέπεια του «ζωτικού χώρου» των ευρωπαϊκών και αμερικανικών συμφερόντων στο εμπορικό φιλέτο της Λωρίδας της Γάζας, και της διεξόδου στη θάλασσα προς διευκόλυνση της τροφοδοτικής και διαμετακομιστικής αλυσίδας που απαιτούν οι γεωπολιτικές και γεωοικονομικές δραστηριότητες της Δύσης.

Κι όμως, παρ’ όλα τα παιχνίδια εξουσίας, τις κατακτήσεις εδαφών και τους βομβαρδισμούς των αμάχων, προκύπτει ένα ερώτημα πολιτικής φύσεως που υπερβαίνει ακόμα και την αυτονόητη ηθική κατακραυγή: εδώ και κοντά 80 χρόνια, οι Εβραίοι έχουν δικό τους κράτος στην Παλαιστίνη. Έχουν το αναφαίρετο δικαίωμα σε αυτό; Υπό ποιους όρους μπορεί σήμερα να είναι κάποιος «αντισιωνιστής»;

Ο Έριχ Φρομ έκρινε πως ένα κράτος το Ισραήλ θα «σκότωνε» διά παντός τις αξίες του εβραϊσμού.

Η θέση του Φρομ και του Αϊνστάιν

Η συζήτηση περί αντισιωνισμού σήμερα είναι πολύ διαφορετική απ’ τη συζήτηση που διεξήχθη όταν πρωτοϊδρύθηκε το Κράτος του Ισραήλ. Τότε, αρκετοί επιφανείς Εβραίοι αντιτάχθηκαν στη δημιουργία ενός εθνοτικά ομογενοποιημένου εβραϊκού κράτους και επέστησαν την προσοχή πως μια τέτοια εξέλιξη θα είναι ολέθρια πρώτα απ’ όλα για τους ίδιους του Εβραίους. Ο διανοούμενος Λέο Λέβενθαλ, που υπέγραφε τα κείμενά του με το ψευδώνυμο «Hereticus», υποστήριζε ότι η δημιουργία ενός τέτοιου κράτους στην Παλαιστίνη θα είναι απλώς η διαιώνιση της «ευρωπαϊκής αποικιακής πολιτικής απέναντι στους Άραβες».

Ομοίως και ο ψυχαναλυτής και φιλόσοφος Έριχ Φρομ: αν και τελικά υπέκυψε στο –κατά τα λεγόμενά του– «αναγκαίο κακό» του εβραϊκού κράτους, παραδέχτηκε πως η δημιουργία ενός τέτοιου κρατικού μορφώματος θα είναι η οριστική ταφόπλακα για τις ουμανιστικές αξίες του εβραϊσμού…

Έτσι, λοιπόν, βλέπουμε κι εμείς σήμερα πως το δικαίωμα του Ισραήλ να έχει το δικό του κράτος, συμβαδίζει με την απόρριψη του ίδιου δικαιώματος στους Παλαιστίνιους, γεγονός που, φυσικά, παραβαίνει κάθε διεθνές δίκαιο, αλλά όλοι ξέρουμε ότι το «διεθνές δίκαιο» το επικαλείται ο ανίσχυρος, ποτέ ο ισχυρός.

Κι όμως, υπήρξε μια περίοδος, μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, όπου τα πιο λαμπρά τέκνα της εβραϊκής Διασποράς ζήτησαν τη δημιουργία όχι μόνο εβραϊκού κράτους, αλλά και παλαιστινιακού (αραβικού) επίσης. Τρανό παράδειγμα ο Αϊνστάιν, ο οποίος ήταν ένθερμος υποστηρικτής της ιδέας για τη δημιουργία ενός ομοσπονδιακού κράτους που θα περιλαμβάνει τόσο τους Εβραίους, όσο και τους Άραβες, οι οποίοι σε εσωτερικό επίπεδο θα διοικούνται αυτόνομα ο ένας απ’ τον άλλον.

Μια γειτονιά βυθισμένη στα ερείπια στη Γάζα. (Φωτογραφία: Mohammed Ibrahim/Unsplash).

Τι πρότεινε η σπουδαία Εβραία διανοήτρια Χάνα Άρεντ

Πέραν του Αϊνστάιν και της πρόβλεψής του πως αν δεν δημιουργηθεί ένα διεθνικό κράτος που να περιλαμβάνει όλες τις εθνοτικές και θρησκευτικές κοινότητες της Παλαιστίνης, αυτό θα δημιουργήσει μεγάλες ανισορροπίες στη Μέση Ανατολή, στο ίδιο μήκος κύματος θα βρούμε και την πολιτική ανάλυση στα γραπτά της Χάνα Άρεντ, μιας απ’ τις σημαντικότερες προσωπικότητες των ανθρωπιστικών επιστημών.

Η Άρεντ τάχθηκε επίσης υπέρ της δημιουργίας ενός διεθνικού ομοσπονδιακού κράτους Εβραίων και Αράβων, με την Ιερουσαλήμ να παίζει τον σπουδαίο πνευματικό ρόλο της «Νέας Αθήνας». Μάλιστα, η Γερμανο-εβραία φιλόσοφος προέβλεψε πως ο σιωνισμός θα δημιουργήσει ένα απολύτως στρατιωτικοποιημένο κράτος που δεν συνάδει καθόλου με την κουλτούρα της Διασποράς που χαρακτηρίζει το εβραϊκό πνεύμα, ενώ επέμενε πως θα ήταν καλύτερη λύση για τους Εβραίους, αντί να μετοικήσουν μαζικά στο Ισραήλ, να ενσωματωθούν εκ νέου σε διάφορες κοινωνίες, δίχως να αφομοιωθούν, όπως έκαναν για χιλιάδες χρόνια άλλωστε, διότι μόνο έτσι θα μπορούσαν να διατηρήσουν το κοσμοπολίτικο ήθος τους ή την κληρονομιά της εβραϊκής διανόησης.

Σήμερα, βέβαια, όλες αυτές οι συζητήσεις ακούγονται εξαιρετικά ανεπίκαιρες έως και εξωφρενικές. Και τότε, βέβαια, εξωφρενικές ακούγονταν… Προτάσεις όπως αυτές του Αϊνστάιν και της Άρεντ κατακρίθηκαν όχι μόνο απ’ τους πολιτικούς σιωνιστές, αλλά πολύ περισσότερο απ’ τους ίδιους τους Άραβες, οι οποίοι επισήμως είχαν απορρίψει το «Partition Plan» του ΟΗΕ το 1947, το οποίο προέβλεπε τη δημιουργία δύο κρατών, ενός αραβικού και ενός εβραϊκού.

Παρά τις αντιθέσεις εντός της εβραϊκής κοινότητας, το σιωνιστικό κίνημα, με το σύνθημα «Μια γη χωρίς λαό, σ’ έναν λαό χωρίς γη», ξεκινάει μια πολιτική διπλωματία εκ μέρους της εβραϊκής ελίτ για τη δημιουργία εβραϊκού κράτους στην περιοχή της Παλαιστίνης. (Φωτογραφία: Sander Crombach/Unspladh)

Το αραβικό ειρηνευτικό σχέδιο

Το παράδοξο είναι πως, το πλάνο που οι Άραβες απέρριψαν με υπεροψία το 1947, το έφεραν οι ίδιοι μερικές δεκαετίες αργότερα στο διπλωματικό τραπέζι, μέσω του «Αραβικού Ειρηνευτικού Σχεδίου» το 2002. Το Σχέδιο προέβλεπε την αναγνώριση του Ισραήλ απ’ τα αραβικά κράτη με την προϋπόθεση δημιουργίας παλαιστινιακού κράτους. Ήταν η σειρά του Ισραήλ να απορρίψει μια τέτοια λύση, απ’ τη στιγμή που πλέον έχει το πάνω χέρι στον συσχετισμό δυνάμεων.

Όμως, επειδή στις Διεθνείς Σχέσεις ο ορίζοντας που πρέπει να βλέπει κανείς είναι αυτός της εκατονταετίας, δεν αποκλείεται η «αντισιωνιστική» συζήτηση να μην είναι στο μέλλον ένα κενό σημαίνον, ούτε ένας κεκαλυμμένος αντισημιτισμός, αλλά να ξαναμπεί στις βάσεις που έθεσαν ο Αϊνστάιν ή η Άρεντ. Προβλέψεις είναι πάντα επικίνδυνο να γίνονται, πάντως, σε μία-δύο γενιές από τώρα, αν ανατραπούν οι συσχετισμοί δυνάμεων στη Μέση Ανατολή και υποχωρήσει η επιρροή των Δυτικών, ίσως προκύψει ξανά το ζήτημα της εβραϊκής διασποράς, ως αναγκαιότητας και όχι ως θεωρητικής κουβέντας.

Ήδη σε δημοσκοπήσεις που γίνονται στις ΗΠΑ, οι νέοι που διαθέτουν δημοκρατικές ευαισθησίες ολοένα και περισσότερο δηλώνουν «αντισιωνιστές» και ζητούν να αποσύρουν οι ΗΠΑ τη στήριξή τους προς το κράτος του Ισραήλ. Δεν αποκλείεται, δηλαδή, σε μια γενιά από σήμερα, κάποιοι από αυτούς τους σημερινούς νέους να προσληφθούν σε σημαντικά πόστα της δημόσιας διοίκησης, να ασκήσουν έντονες πολιτικές πιέσεις στο εσωτερικό των ΗΠΑ και να επηρεάσουν τη χάραξη της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής.

Βλέπουμε να υπάρχει μια φρενίτιδα απ’ τους πολίτες του Ισραήλ για αγορά κατοικίας επί ευρωπαϊκού εδάφους (με την ελληνική μεσιτική αγορά να είναι η πιο επωφελημένη απ’ όλες). (Φωτογραφία: Jonas Brief/Unsplash)

Στο Ισραήλ «γλυκοκοιτάζουν» την Ελλάδα

Γι’ αυτό και η αδυναμία για ένα πιο αρμονικό μέλλον έχει φτάσει το ιδεολογικό πλαίσιο της διαμάχης Ισραήλ – Παλαιστίνης σε επίπεδα αλληλοεξόντωσης: αφενός, η εβραϊκή πλευρά επικαλείται εδάφια της Βίβλου προκειμένου «να μην μείνει ζωντανό τίποτα που να γεννά» (Σαμουήλ, 15:3), ενώ η παλαιστινιακή πλευρά, μέσω της Χαμάς ή άλλων τζιχαντιστικών οργανώσεων, αναφέρεται στον Ιερό Πόλεμο για τον πλήρη αφανισμό του Ισραήλ.

Κάπου στο ενδιάμεσο βρίσκονται και θα βρίσκονται οι Παλαιστίνιοι πρόσφυγες, αλλά και οι Ισραηλινοί μέτοικοι, καθώς βλέπουμε να υπάρχει μια φρενίτιδα απ’ τους πολίτες του Ισραήλ για αγορά κατοικίας επί ευρωπαϊκού εδάφους (με την ελληνική μεσιτική αγορά να είναι η πιο επωφελημένη απ’ όλες), πράγμα που δείχνει πως ήδη αρκετοί Ισραηλινοί μοιάζουν προετοιμασμένοι για κάποιο «Plan B» στο μέλλον, δηλαδή για μια νέου τύπου διασπορά σε περίπτωση που τα πράγματα δεν εξελιχτούν καλά για τους ίδιους, και το –όχι και τόσο αναίτιο– μίσος των μουσουλμάνων εναντίον τους αποκτήσει στρατιωτική υπεροπλία.

Αυτά μπορεί να συμβούν θεωρητικά στο μέλλον… Στο σήμερα, βέβαια, έχουμε μπροστά μας μια φρικτή πραγματικότητα που όλο και περισσότεροι χαρακτηρίζουν απερίφραστα γενοκτονία, και επιβεβαιώνει τις προβλέψεις και τους φόβους αρκετών Εβραίων σκεπτικιστών διανοουμένων: το γεγονός, δηλαδή, ότι το Κράτος του Ισραήλ ως ένα ομοιογενές εθνοτικά κράτος που δεν αποδέχεται τη συνύπαρξη με άλλες εθνότητες θα μετατρέψει το εβραϊκό στοιχείο από θύμα σε θύτη. Ίσως, βέβαια, να είναι η μοίρα της έννοιας του κράτους τέτοια, και να μην αφορά μόνο το ίδιο το Ισραήλ…

Γι’ αυτό και η όποια συζήτηση περί αντισιωνισμού σήμερα θα πρέπει να εστιάζει όχι στο μίσος απέναντι στους Εβραίους, που είναι ρατσιστικό, αλλά στο γεγονός πως το «βεστφαλικό» έθνος-κράτος έχει συνολικά πάψει να είναι ο σταθεροποιητικός παράγοντας του διεθνούς συστήματος, και προκαλεί περισσότερη βία απ’ αυτήν που υποτίθεται ότι αποτρέπει. Ζούμε σε συνθήκες μεγάλου μετασχηματισμού και οι διεθνείς συγκρούσεις αποδεικνύουν τις προσπάθειες που γίνονται απ’ τις Μεγάλες Δυνάμεις για την ανάκτηση ή απόκτηση «ζωτικού χώρου».

Δεν χρειάζεται να περιμένουμε την κατάπαυση του πυρός για να ξεκινήσει ο πολιτικός διάλογος, αλλά ειρηνευτικές προσπάθειες και διπλωματικές ενέργειες θα πρέπει να συμβαδίζουν για τη σκιαγράφηση του νέου πολυπολικού συστήματος που βρίσκεται στα σπάργανα, τουλάχιστον αν δεν θέλουμε να μας πιάνουν οι εξελίξεις διαρκώς εξαπίνης. Όσο για το Ισραήλ; Αν τελικά έχουν νόημα οι λέξεις, και όσοι επικαλούνται την πολιτική ταυτότητα του αντισιωνιστή, δηλαδή ισχυρίζονται συνειδητά πως το Ισραήλ δεν αξίζει να είναι «έθνος-κράτος», είναι μάλλον επειδή στον 21ο αιώνα δεν το αξίζει κανείς.

Ποια θα είναι τα πολιτικά συστήματα που θα μπορούσαν να διαδεχτούν τούτη την κατάσταση; Αυτή τη δουλειά την αφήνουμε στους ίδιους τους λαούς…

Διαβάστε ακόμη: Πώς απέκτησε τα πυρηνικά του το Ισραήλ;

TAGS :
Ισραήλ Παλαιστίνη πόλεμος

x Ακολουθήστε το Andro στο Facebook