Βενεζουέλα: H στάση Μητσοτάκη, από διπλωματική αποφυγή, σιωπηρή αποδοχή

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης επέλεξε να επαινέσει την αλλαγή σελίδας για τη Βενεζουέλα, που έφερε αυτή η παρέμβαση των ΗΠΑ, δείχνοντας με τον πιο εναργή τρόπο ότι οι δικτάτορες θα φέρνουν πάντοτε τη Δημοκρατία στο δικό τους επίπεδο. Και θα είναι ήδη νικητές. (Εικονογράφηση: Andro)

Μεγάλος ντόρος έχει προκληθεί τα τελευταία 24ωρα μετά από τη δήλωση που έκανε ο Κυριάκος Μητσοτάκης για τη σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο από τις αμερικανικές δυνάμεις στη Βενεζουέλα. Η φράση που ξεσήκωσε τα πλήθη; Η περίφημη αποστροφή «δεν είναι η στιγμή να σχολιάσουμε τη νομιμότητα των πρόσφατων ενεργειών».

Ας το πάρουμε από την αρχή.

Τι έγινε

Οι ΗΠΑ εξαπέλυσαν αεροπορικές επιδρομές στη Βενεζουέλα το Σαββατοκύριακο και αμερικανικές ειδικές δυνάμεις συνέλαβαν τον πρόεδρο Μαδούρο. Ο Μαδούρο αναμένεται να εμφανιστεί σύντομα (ίσως και σήμερα) ενώπιον αμερικανικού δικαστηρίου με κατηγορίες που αφορούν τρομοκρατία, διακίνηση ναρκωτικών και παράνομων όπλων.

Ο Μητσοτάκης χαρακτήρισε το καθεστώς Μαδούρο «βάναυση και καταπιεστική δικτατορία», είπε ότι το τέλος του «προσφέρει νέες ελπίδες» για τη Βενεζουέλα, και ζήτησε ειρηνική μετάβαση σε νέα δημοκρατική κυβέρνηση. Όλα αυτά, εύλογα και αναμενόμενα από μία δυτική κυβέρνηση.

Το πρόβλημα ήρθε με εκείνη την πρόταση: «Δεν είναι η στιγμή να σχολιάσουμε τη νομιμότητα».

Ο Μαδούρο κατά τη σύλληψη και μεταφορά του από τη Βενεζουέλα στις ΗΠΑ.

Το νομικό ζήτημα

Αποτελεί κοινό τόπο πως το διεθνές δίκαιο περιορίζει αυστηρά τη χρήση στρατιωτικής δύναμης, επιτρέποντας την μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις, όπως αυτοάμυνα ή έγκριση από τον ΟΗΕ. Νομικοί που μίλησαν στο Reuters επισημαίνουν ότι η διακίνηση ναρκωτικών και η δράση εγκληματικών συμμοριών δεν θεωρούνται συνήθως επαρκής λόγος για στρατιωτική επέμβαση σε ξένη χώρα.

Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες δήλωσε ανήσυχος για την «κλιμάκωση» και το γεγονός ότι «δεν έγινε σεβαστό το διεθνές δίκαιο», κάνοντας λόγο για «επικίνδυνο προηγούμενο».

Με απλά λόγια: μπορεί ο Μαδούρο να είναι δικτάτορας και εγκληματίας, αλλά η μονομερής στρατιωτική επέμβαση σε ξένη χώρα για τη σύλληψη του ηγέτη της είναι κάτι που το διεθνές δίκαιο δεν προβλέπει. Τουλάχιστον, όχι χωρίς απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας ή για λόγους αυτοάμυνας.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης επέλεξε έναν πανηγυρικό, τρόπον τινά, τόνο για την επέμβαση των ΗΠΑ σε μια ανεξάρτητη χώρα και την κατάλυση της εξουσίας της. (Φωτογραφία: SOOC)

Η ελληνική ιδιαιτερότητα

Εδώ είναι που το πράγμα γίνεται ενδιαφέρον για την Ελλάδα. Η Ελλάδα κατέχει μη μόνιμη θέση στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ από την 1η Ιανουαρίου 2025 έως το τέλος του 2026. Και, κρίσιμο: η Ελλάδα βασίζει σημαντικό μέρος της εξωτερικής της πολιτικής –ιδιαίτερα απέναντι στην Τουρκία– ακριβώς στην αρχή του διεθνούς δικαίου.

Εκτός από τις φωνές εξ αριστερών, ο πρώην πρωθυπουργός Αντώνης Σαμαράς έσπευσε να ασκήσει κριτική, τονίζοντας ότι «οι αρχές του Διεθνούς Δικαίου δεν είναι ούτε επιλεκτικές ούτε τις επικαλούμαστε κατά το δοκούν». Συνέδεσε μάλιστα το ζήτημα με την Κύπρο και τις απειλές κατά των ελληνικών νησιών, της Θράκης και της εθνικής κυριαρχίας στο Αιγαίο.

Η κριτική από Σαμαρά –από τα δεξιά της ΝΔ– δεν είναι τυχαία, ακόμη και αν προέρχεται από διάθεση διαρκούς αντιπολίτευσης στο πρώην κόμμα του. Όταν η Ελλάδα επικαλείται διαρκώς το διεθνές δίκαιο για την Κύπρο, το Αιγαίο, τα κυριαρχικά δικαιώματα, δεν μπορεί ταυτόχρονα να λέει «δεν είναι η στιγμή να μιλήσουμε για νομιμότητα» όταν ο σύμμαχος παραβαίνει τους ίδιους κανόνες.

Τι μπορούσε να πει διαφορετικά ο Μητσοτάκης

Ας είμαστε δίκαιοι: ο Μητσοτάκης δεν επαίνεσε την επέμβαση ούτε την χαρακτήρισε νόμιμη. Είπε ότι «δεν είναι η στιγμή», κάτι που μπορείς να το διαβάσεις ως διπλωματική αποφυγή, όχι ως ενθουσιώδη υποστήριξη.

Το πρόβλημα είναι ότι η αποφυγή, σε τέτοια θέματα, μπορεί να ερμηνευτεί ως σιωπηρή αποδοχή. Και όταν η χώρα σου βασίζεται στο διεθνές δίκαιο για τα δικά της ζητήματα, η σιωπή έχει κόστος.

Μια εναλλακτική διατύπωση θα μπορούσε να ήταν κάτι σαν: «Καλωσορίζουμε το τέλος ενός καταπιεστικού καθεστώτος, αλλά η Ελλάδα ως μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας θα εξετάσει προσεκτικά τα νομικά ζητήματα που εγείρονται». Παρόμοιες δηλώσεις εξέδωσαν για παράδειγμα η Μεγάλη Βρετανία και η Γερμανία. Προσέγγιση διπλωματική, ισορροπημένη, χωρίς να δίνει λευκή κάρτα στον Τραμπ αλλά και χωρίς να βγαίνει στα κάγκελα.

 

View this post on Instagram

 

A post shared by President Donald J. Trump (@realdonaldtrump)

Ο Μητσοτάκης «υπενθύμισε» ότι η δύναμη της ισχύος δεν πέθανε

Πέρα όμως από τη δήλωση Μητσοτάκη, η υπόθεση Μαδούρο είναι μια υπενθύμιση – δυσάρεστη ίσως για πολλούς– ότι η ισχύς παραμένει ο τελικός διαιτητής στις διεθνείς σχέσεις.

Ας θυμηθούμε: ο Μαδούρο κυβερνούσε αυταρχικά για πάνω από μια δεκαετία. Η πολιτική του κατάσταση συνοδεύτηκε από συνεχιζόμενες διαδηλώσεις και καταστολή της αντιπολίτευσης, συμπεριλαμβανομένων συστηματικών παραβιάσεων πολιτικών δικαιωμάτων, αυθαίρετων συλλήψεων και περιορισμού της ελευθερίας έκφρασης. Οι εκλογές του 2024 ήταν κατά γενική ομολογία νοθευμένες. Η διεθνής κοινότητα αναγνώρισε τον Χουάν Γκουαϊδό ως νόμιμο πρόεδρο, επέβαλε κυρώσεις, άσκησε διπλωματική πίεση.

Και τίποτα δεν άλλαξε. Ο Μαδούρο παρέμεινε στην εξουσία, στηριζόμενος στη Ρωσία, την Κίνα και τον στρατό του. Οι κυρώσεις τον ενόχλησαν αλλά δεν τον έριξαν. Η διπλωματία απέτυχε.

Αυτό δεν δικαιολογεί απαραίτητα τη στρατιωτική επέμβαση, αλλά εξηγεί γιατί κάποιοι την υποδέχτηκαν με ανακούφιση αντί για οργή. Όταν τα «νόμιμα» εργαλεία αποδεικνύονται ανίσχυρα απέναντι σε έναν δικτάτορα, η πραγματιστική πλευρά της πολιτικής αναδύεται αναπόφευκτα.

Η πικρή αλήθεια είναι ότι το διεθνές δίκαιο, χωρίς ισχύ που να το επιβάλλει, συχνά μένει γράμμα κενό. Και η ισχύς, είτε στρατιωτική, είτε οικονομική, είτε γεωπολιτική, δεν κατανέμεται ισομερώς. Οι ΗΠΑ μπόρεσαν να εισβάλουν στη Βενεζουέλα επειδή κανείς δεν μπορεί να τις σταματήσει. Αν η Βενεζουέλα ήταν σύμμαχος της Κίνας με πυρηνικά όπλα, η ιστορία θα ήταν πολύ διαφορετική.

Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να εγκαταλείψουμε τις αρχές του διεθνούς δικαίου. Σημαίνει ότι πρέπει να είμαστε ρεαλιστές για τους περιορισμούς τους και να μην τρέφουμε απατηλές ελπίδες. Ιδιαίτερα για μικρές χώρες όπως η Ελλάδα, που δεν έχουν την πολυτέλεια να επιβάλουν τη θέλησή τους με τα όπλα.

Το συμπέρασμα

Ο Μαδούρο ήταν δικτάτορας. Αυτό δεν είναι διαπραγματεύσιμο. Η αμερικανική επέμβαση, όμως, εγείρει σοβαρά ερωτήματα για τη διεθνή τάξη, ερωτήματα που αφορούν και την Ελλάδα πολύ άμεσα.

Ο Μητσοτάκης (και η κυβέρνησή του βλ. ανάρτηση Άδωνι) επέλεξε μια αμήχανη via media: ούτε καταδίκασε, ούτε επαίνεσε, απλά «πάτησε pause». Το ερώτημα είναι αν αυτό το pause μπορεί να διαρκέσει, ιδιαίτερα όταν το θέμα συζητηθεί στο Συμβούλιο Ασφαλείας όπου η Ελλάδα θα πρέπει να πάρει θέση.

Ταυτόχρονα, η υπόθεση μας θυμίζει ότι ζούμε σε έναν κόσμο όπου η ισχύς ολοένα και περισσότερο μετράει περισσότερο από τις αρχές, ακόμα κι αν αυτό δεν μας αρέσει. Για μια χώρα που βασίζεται στο διεθνές δίκαιο για την ασφάλειά της, αυτή είναι μια ανησυχητική υπενθύμιση.

Μερικές φορές, η απουσία δήλωσης είναι η πιο ηχηρή δήλωση. Και μερικές φορές, τα τανκς μιλάνε πιο δυνατά από τις συνθήκες.

TAGS :
Βενεζουέλα διεθνές δίκαιο ΗΠΑ Κυριάκος μητσοτάκης

x Ακολουθήστε το Andro στο Facebook