Clinamen: Ημισφαιρικά μπολ «συγκρούονται» και παράγουν μουσική στην Πλάκα

Η εγκατάσταση Clinamen στη Μάντρα του Ιδρύματος Ωνάση μάς μαθαίνει την έννοια της Παρέγκλισης, χωρίς την οποία δε θα συνέβαινε τίποτα στον κόσμο.

Το πρωί της Παρασκευής η Αθήνα ξύπνησε από μία τεράστια έκρηξη που ακούστηκε σε όλο το κέντρο. Δεν μπορώ να μην το αναφέρω, γιατί είναι από αυτές τις περιπτώσεις στις οποίες δεν μπορείς να εννοήσεις άμεσα το εμπειρικό δεδομένο. Δηλαδή ακούς κάτι και λες: αυτό ακούγεται σαν έκρηξη, αλλά επειδή στην Αθήνα οι εκρήξεις είναι κάτι που δεν συμβαίνει υπό κανονικές συνθήκες, δεν λες κατευθείαν: αυτό είναι έκρηξη, αλλά αναστέλλεις το συμπέρασμα μέχρι να το επιβεβαιώσεις.

Τρεις ώρες αργότερα φτάνοντας στο Ίδρυμα Ωνάση προτίμησα να μην ακολουθήσω τον πυροσβεστικό σωλήνα που ξεκινούσε από τον κόκκινο κρουνό και θα με οδηγούσε ως τον τόπο της  καταστροφής. Αυτοπεριορίστηκα στην προγραμματισμένη δημοσιογραφική επίσκεψη στο έργο clinamen του Γάλλου καλλιτέχνη Céleste Boursier-Mougenot (Σελέστ Μπουρσιέ-Μουζενό· γεν. Νίκαια, Γαλλία, 1961)) που φιλοξενείται στη Μάντρα του Ιδρύματος Ωνάση.

Clinamen, ελληνικά παρέγκλισις, κατά τον Λουκρήτιο, φιλόσοφο οπαδό των θεωριών του Επίκουρου, είναι μια ελάχιστη μετατόπιση κατά την πορεία των ατόμων καθώς πέφτουν από το βάρος τους κατακόρυφα στο κενό, με αποτέλεσμα κάποια να συγκρουστούν μεταξύ τους. Αν δε συνέβαινε η παρέγκλιση, τα άτομα θα έπεφταν διηνεκώς σε παράλληλες πορείες χωρίς ποτέ να συμπέσουν σε ο,τιδήποτε, και τίποτα δεν θα συνέβαινε ποτέ. Η παρέγκλιση είναι δηλαδή το φαινόμενο εξαιτίας του οποίου συμβαίνει κάθετι στον κόσμο και έχει τυχαίο χαρακτήρα.

Ο καλλιτέχνης Céleste Boursier-Mougenot.

Τι θα δείτε στην εγκατάσταση Clinamen

Ο Céleste Boursier-Mougenot αξιοποιεί την τυχαιότητα της κίνησης όχι στο κενό αλλά στο νερό, και έχει ονομάσει την εγκατάστασή του από αυτό το θεωρητικά διατυπωμένο φαινόμενο. Σε μία στρογγυλή υδατοδεξαμενή με έντονο γαλάζο χρώμα επιπλέουν δεκάδες λευκά ημισφαιρικά μπολ διαφορετικών διαστάσεων, τα οποία βρίσκονται σε αέναη κίνηση, καθώς παρασύρονται από το νερό, και από τις τυχαίες και διαρκείς συκρούσεις τους παράγεται μουσική. Χρησιμοποιώ αυτή τη λέξη συνειδητά, διότι παρά την τυχαιότητα, τα μπολ είναι προσεκτικά επιλεγμένα ώστε η σύγκρουσή τους να παράγει ήχο ο οποίος να είναι αισθητικά ενδιαφέρων.

Ο Céleste Boursier-Mougenot παρουσίασε για πρώτη φορά το clinamen το 1997 και από τότε έχει εκτεθεί σε όλο τον κόσμο, με τελευταίες προηγούμενες στάσεις την Collection Pinault στο ιστορικό κτίριο του παλαιού Χρηματιστηρίου Εμπορευμάτων (Bourse de Commerce) στο Παρίσι τo 2025 και το Park Avenue Armory στη Νέα Υόρκη το 2026. Από το Σάββατο εκτίθεται στην ανακαινισμένη Μάνδρα της Στέγης Ωνάση στην Αθήνα, όπου θα είναι επισκέψιμο έως τις 5 Δεκεμβρίου. Η αθηναϊκή εγκατάσταση είναι η πρώτη φορά που πραγματοποιείται σε ανοιχτό χώρο, καταγράφοντας ένα νέο κεφάλαιο στην ιστορία του έργου.

Οι τρεις στρογγυλές υδατοδεξαμενές αναπτύσσονται σε τρία διαδοχικά επίπεδα, το τελευταίο από τα οποία βρίσκεται μέσα στη διατηρητέα σκηνή του άλλοτε παριλίσσιου θεάτρου. Αυτό δημιουργεί ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον παιχνίδι, αφενός γιατί τα διαφορετικά επίπεδα δημιουργούν μία επιπλέον διάσταση διαμόρφωσης τοπίου, αφετέρου επειδή η τοποθέτηση μέσα σε μια σκηνή επαναφέρει την διάσταση της παραστατικότητας σε μία εγκατάσταση η οποία έχει κατεξοχήν μουσικό χαρακτήρα. Η έκθεση στις μεταβαλλόμενες εξωτερικές συνθήκες και η αλληλεπίδραση με τους ήχους της πόλης συμπληρώνουν την εμπειρία.

Σημειωτέον ότι η θερμοκρασία του νερού διατηρείται όσο γίνεται σταθερή περίπου στους 30°C, ώστε να ενισχύεται η δημιουργία και η μεταφορά του ήχου.

Μια εναέρια αιώρηση

Αξίζει να επιμείνει κανείς σε αυτή την ιδιαιτερότητα της αθηναϊκής πραγματοποίησης του Clinamen, καθώς η πρόθεση του καλλιτέχνη είναι να προσαρμόζει κάθε φορά την εγκατάσταση στις ιδιαίτερες συνθήκες του χώρου και να μην την επαναλαμβάνει αυτούσια. Στην παρισινή πραγματοποίηση, για παράδειγμα, η υδατοδεξαμενή ήταν μία και πολύ μεγαλύτερη, αντιστικτική προς τον ημισφαιρικό θόλο που βρισκόταν από πάνω της, και ο οποίος με την αντήχησή του ολοκλήρωνε την ακουστική διαμόρφωση. Εδώ οι δεξαμενές ήταν μικρότερες με αποτέλεσμα η κίνηση να είναι λίγο πιο γρήγορη και ο ρυθμός των κρούσεων αντίστοιχα πιο ζωηρός. Επίσης έλειπε η αντήχηση, κάνοντας τον ήχο πιο λιτό, και πιο καθαρό. Σημειωτέον ότι η θερμοκρασία του νερού διατηρείται όσο γίνεται σταθερή περίπου στους 30°C, ώστε να ενισχύεται η δημιουργία και η μεταφορά του ήχου.

Το τελευταίο επίπεδο, στο ημιυπαίθριο χώρο της θεατρικής σκηνής, ο επισκέπτης έχει τη δυνατότητα να καθίσει πιο προστατευμένος, όπως περίπου σε μια αρχαία ελληνική στοά, ή όπως ίσως στον επικούρειο Κήπο, και να αναλογιστεί την έννοια της παρέγκλισης με απώτερη θέα την πυκνή βλάστηση της εξωτερικής πλατείας που τον προστατεύει από την αστική βοή. Καθώς τα εισιτήρια είναι ημερήσια, ο επισκέπτης μπορεί να επισκεφτεί την εγκατάσταση σε διαφορετικές ώρες της ημέρας και να την παρακολουθήσει κατά την αλληλεπίδραση της με τις μεταβαλλόμενες συνθήκες.

Ταυτόχρονα με το Clinamen στον χώρο λειτουργεί και το κατάστημα Onassis Stegi x 0fr. με μια επιμελημένη συλλογή αντικειμένων και εκδόσεων που προέκυψε από τη συνεργασία της Στέγης με το βιβλιοπωλείο 0fr. Paris, με έδρα το Παρίσι, το Τόκιο και τη Σεούλ. Σε αυτό θα βρείτε totebags, καπέλα και φυσικά βιβλία, και επίσης τα συλλεκτικά πορσελάνινα μπολ που δημιουργήθηκαν αποκλειστικά στο πλαίσιο τηςστρατηγικής συνεργασίας της Στέγης με την ΙΩΝΙΑ, εμπνευσμένα από τα έργα που πουπρωταγωνιστούν στην εγκατάσταση.

Ο υπέυθυνος του βιβλιοπωλείου ήταν επίσης παρών μαζί με τον Céleste Boursier-Mougenot στην παρουσίαση του Clinamen και μας αποκάλυψε ότι το βιβλιοπωλείο «οfr.» έχει πάρει το όνομά του από τα αρχικά των λέξεων Open, Free, Ready αλλά δεν εμβαθύναμε περισσότερο σε αυτό και επιστρέψαμε στην επίσκεψη της εγκατάστασης, η οποία, με τα επιπλέοντα πορσελάνινα ημισφαίρια, μεταφέρει κατά κάποιον τρόπο τη μουσική των σφαιρών (η μουσική που κατά τον Πυθαγόρα κάνουν οι πλανήτες κατά την κίνησή τους στο διάστημα) στη δική μας γήινη σφαίρα και το υγρό στοιχείο. Άλλωστε ο συσχετισμός του καμπανιστού ήχου με τον ουρανό είναι τόσο βαθιά ριζωμένος στην ανθρώπινη αντίληψη, που τελικά στην ήρεμη γαλάζια επιφάνεια του Clinamen, η επίπλευση μοιάζει με (εναέρια) αιώρηση.

📍Διονυσίου Αεροπαγίτου 2, Πλάκα

* Περισσότερες πληροφορίες εδώ.

TAGS :
εγκατάσταση έκθεση Στέγη Ιδρύματος Ωνάση

x Ακολουθήστε το Andro στο Facebook