Δανάη Παπαματθαίου – Matschke: «Με τη μουσική μοιράζομαι το αβάσταχτο της ζωής με την ελπίδα της Κάθαρσης»

«Το βιολί ήταν δική μου επιθυμία από την ηλικία των τριών ετών».

Η καταξιωμένη Ελληνίδα βιολονίστα Δανάη Παπαματθαίου – Matschke επιστρέφει στην Αίθουσα Δημήτρης Μητρόπουλος για να ερμηνεύσει τρεις κορυφαίες σονάτες για βιολί και πιάνο με τον πιανίστα Γιώργο – Εμμανουήλ Λαζαρίδη (Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, 16 Οκτωβρίου 2024. Απομένουν ελάχιστα εισιτήρια). Με αυτή την αφορμή συνομίλησε με τον Δημήτρη Κιουσόπουλο για το καλλιτεχνικό της ιδεώδες και την επιτυχημένη πορεία της προς την καλλιτεχνική ωριμότητα.

– Θα ήθελα καταρχήν να σας μεταφέρω τη συγκίνησή μου από την πολύ ωραία ερμηνεία σας στη Méditation από τη Θαΐδα του Massenet στο φετινό Διεθνές Φεστιβάλ Μουσικής Μολύβου. Ελπίζω να ήταν και για εσάς μια ωραία εμπειρία.

Χαίρομαι που σας άρεσε η ερμηνεία μου στη Méditation, σε μια ομολογώ πρωτότυπη εκδοχή του έργου για βιολί και κιθάρα! Και για μένα ήταν μια μοναδική εμπειρία να ακουστεί αυτή η θαυμάσια μουσική σε ένα φυσικό περιβάλλον όπως εκείνο στα σκαλοπάτια ενός δρόμου στον Μόλυβο, κάτι σαν μουσική του δρόμου. Θαυμάσια ιδέα που θα ήταν ευχής έργο να εξαπλωθεί και σε άλλα μέρη της χώρας και σε άλλες διοργανώσεις για να φέρει την ποιοτική μουσική κοντά στον καθημερινό άνθρωπο.

– Πόσο έτοιμος είναι όμως ο καθημερινός άνθρωπος για αυτό;

Βεβαίως έχουμε και την εμπειρία του πειράματος με τον Joshua Bell να παίζει σε κάποια στάση του μετρό στην Ουάσιγκτον, χωρίς ο κόσμος να του δίνει καμία σημασία παρά μόνο ορισμένα μικρά παιδιά να σταματούν για να τον ακούσουν… Δύο ημέρες πριν, ο σπουδαίος βιολονίστας είχε εμφανιστεί σε μια μεγάλη αίθουσα  της Βοστώνης σε ένα sold out ρεσιτάλ όπου το φθηνότερο εισιτήριο κόστιζε 100 δολάρια! Η συνολική είσπραξη στο αυτοσχέδιο ρεσιτάλ του στον δρόμο σε μια μεγαλούπολη των Η.Π.Α. ήταν 32 δολάρια και αν θυμάμαι καλά, ελάχιστοι άνθρωποι σταμάτησαν να τον ακούσουν και τα περισσότερα ήταν παιδιά, που οι γονείς τους τα τραβούσαν για να συνεχίσουν τον δρόμο τους.

– Και εσείς υπήρξατε ένα παιδί που η μουσική δεν άφησε ασυγκίνητο. Γεννηθήκατε σε μια οικογένεια μουσικών, όπου ο πατέρας σας είναι πιανίστας και η μητέρα κιθαρίστα: γιατί σας χάρισαν για όργανο ένα βιολί;

Το βιολί ήταν δική μου επιθυμία από την ηλικία των τριών ετών, όταν καθισμένη στα γόνατα της μητέρας μου άκουσα για πρώτη φορά τον μαγικό ήχο αυτού του οργάνου σε μια σπιτική πρόβα του πατέρα μου με τη βιολονίστα Νίνα Πατρικίδου, που έμελε αργότερα με την ίδρυση της Παιδικής Συμφωνικής Ορχήστρας της ΕΡΤ  και την συμμετοχή μου σε αυτήν, να είναι ο άνθρωπος που μου ενέπνευσε τη μεγάλη αγάπη  για την συμφωνική μουσική. Από την ημέρα εκείνη ζητούσα πεισματικά ένα βιολί, ώσπου οι γονείς μου – μάλλον περισσότερο για να μην ακούν την συνεχόμενη παιδική γκρίνια – μου χάρισαν ως δώρο γενεθλίων στα πέντε μου χρόνια ένα μικρό βιολάκι και το πρώτο μου μάθημα.

– Η ἰδια πότε συνειδητοποιήσατε ότι θέλετε να γίνετε μουσικός και να αφιερωθείτε σε αυτό το όργανο;

Δεν υπήρξε ποτέ αμφιβολία ή πισωγύρισμα στην απόφασή μου η μουσική να γίνει και ο επαγγελματικός μου χώρος. Μάλλον δεν υπήρξε ποτέ απόφαση, όλα έγιναν χωρίς κάποια ιδιαίτερη σκέψη, εντελώς φυσικά. Από την εποχή που μπορώ να σκεφτώ τον εαυτό μου ήμουν περιτριγυρισμένη από μουσικά ακούσματα στο σπίτι μας στην Αθήνα. Συνεπώς όταν άκουσα τον πατέρα μου με την  Νίνα Πατρικίδου να παίζουν σε πρόβα, με «κατέβαλλε ο μουσικός ιός» και έκτοτε δεν ήθελα να κάνω κάτι άλλο. Κάπου διάβασα πως «δεν διαλέγεις εσύ την μουσική αλλά εκείνη διαλέγει εσένα»…. θα συμφωνήσω απόλυτα! Το ιδιαίτερο ενδιαφέρον μου για την λεγόμενη «κλασική μουσική» μπορεί μάλλον να εξηγηθεί με το ότι πιστεύω πως κανένα άλλο είδος μουσικής δεν μπορεί να εκφράσει τόσο γλαφυρά και κρυστάλλινα τα βιώματα και συναισθήματά  μου όπως αυτή.

«Δεν υπήρξε ποτέ αμφιβολία ή πισωγύρισμα στην απόφασή μου η μουσική να γίνει και ο επαγγελματικός μου χώρος».

– Σπουδάσατε σε ένα ειδικό σχολείο για ταλαντούχα παιδιά στη Βαϊμάρη. Πόσο δύσκολο ήταν να αποχωριστείτε την οικογένειά σας σε αυτή την ηλικία;

Υπήρξαν τότε αρκετές στιγμές βασανιστικής νοσταλγίας για όλα όσα άφησα πίσω στην Ελλάδα αλλά ευτυχώς παρέμειναν μόνο στιγμές… Η χαρά να ζω σε ένα οργανωμένο μουσικό περιβάλλον με ανθρώπους γύρω μου που μοιράζονταν την ίδια αγάπη στη μουσική υπερίσχυσε των συναισθημάτων θλίψης που δημιουργούνται σε κάθε αποχωρισμό.

– Και επιπλέον βρεθήκατε από την Αθήνα στη Γερμανία.

Λόγω αυτής της αλλαγής στη ζωή μου, ήμουν πλέον συνεχώς αντιμέτωπη με δύο κουλτούρες (ελληνική/γερμανική), έπρεπε να μάθω να παρατηρώ, να προβληματίζομαι και να κατανοώ θεμελιώδεις διαφορές αυτών των δύο τόσο διαφορετικών λαών. Μετά από πολλά χρόνια διαβίωσης σε δύο χώρες, υιοθέτησα ιδιότητες (ή ιδιορρυθμίες) και των δύο πολιτισμών και αυτές με τη σειρά τους διαμόρφωσαν τον άνθρωπο που είμαι σήμερα. Ιδιότητες όπως, για παράδειγμα, η “γερμανική” συνέπεια και αποφασιστικότητα ή από την άλλη πλευρά η “ελληνική” εγκαρδιότητα ή το χιούμορ. Όλοι αυτοί οι παράγοντες και οι εμπειρίες επηρεάζουν φυσικά έναν καλλιτέχνη και τον τρόπο που παίζει. Τελικά, όμως, δεν θα μπορούσα να κατονομάσω ποιες πτυχές επηρεάζουν συγκεκριμένα τι, επειδή έχει εξελιχθεί σε ένα είδος υβριδίου: η μία ταυτότητα δεν μπορεί να κάνει χωρίς την άλλη. Μπορείς μόνο να δέχεσαι με ευγνωμοσύνη και τις δύο και να αντλείς έμπνευση και από τις δύο.

– Πέραν της μουσικής, ποιες άλλες εμπειρίες σας καθόρισαν και τι ενδιαφέροντα έχετε;

Μου αρέσει να ταξιδεύω και να γνωρίζω νέα μέρη και ανθρώπους. Είμαι τυχερή που με την μουσική έχω την ευκαιρία να βρεθώ σε τόσα πολλά και διαφορετικά μέρη του κόσμου: από την Ευρώπη στην Ασία και από εκεί στην Αμερική – βόρεια και νότια. Η αλήθεια είναι ότι το επάγγελμα του μουσικού δεν αφήνει χρονικά περιθώρια για πολλά άλλα διαφορετικά ενδιαφέροντα εκτός με εκείνα που περιστρέφονται γύρω από αυτήν… Θα ήμουν εξαιρετικά ευτυχής κάποτε να ταξιδέψω χωρίς χρονοδιαγράμματα και συναυλιακές υποχρεώσεις μόνο που για έναν καλλιτέχνη αυτό αποτελεί συχνά «άπιαστο όνειρο»!

«Μου αρέσει να ταξιδεύω και να γνωρίζω νέα μέρη και ανθρώπους. Είμαι τυχερή που με την μουσική έχω την ευκαιρία να βρεθώ σε τόσα πολλά και διαφορετικά μέρη του κόσμου».

– Τι πιστεύετε ότι οδηγεί έναν καλλιτέχνη στην ωριμότητα;

Ο κάθε άνθρωπος είναι μοναδικός και ξεχωριστός, οπότε δεν μπορώ να μιλήσω με γενικεύσεις για την καλλιτεχνική ωριμότητα. Εξάλλου υπάρχουν καλλιτεχνικά έργα εξόχως ανώριμα αλλά ταυτόχρονα  ελκυστικά και όμορφα, όπως και καλλιτέχνες που δεν ωριμάζουν σχεδόν ποτέ αλλά με έναν απροσδιόριστο τρόπο παίζουν θεϊκά… Μπορώ όμως να σας περιγράψω την δική μου πορεία σε αυτό που νομίζω ότι με οδηγεί στην καλλιτεχνική ωριμότητα. Πιστεύω, ότι μέσα από την δική μου εντελώς προσωπική ερμηνεία των βιωμάτων καλλιεργώ τα περιθώρια μιας καινοτομίας, ανεξάρτητα από το έργο ή τον συνθέτη ή το ποσό συχνά έχει ερμηνευτεί ήδη το έργο. Και το πιο σημαντικό: η ωριμότητα για μένα συντελείται περισσότερο μέσα από στιγμές απογοήτευσης και πόνου, κάτι που τις ξεπερνώ πάντα με μεγαλύτερη αφοσίωση και συγκέντρωση στον στόχο της δημιουργίας, μιας περισσότερο προσωπικής ερμηνείας του εκάστοτε μουσικού έργου.

– Ο Μπετόβεν είναι ένας συνθέτης πάντα δημοφιλής και επίκαιρος, αλλά φέτος ειδικά είναι τα διακόσια χρόνια από την 9η Συμφωνία και την Missa Solemnis, (την Επίσημη ή Πανηγυρική Λειτουργία). Στην παρτιτούρα αυτή ο συνθέτης έγραψε “Από την καρδιά ας πάει στην καρδιά”. Πόσο σας εκφράζει αυτό σαν καλλιτέχνη;

Ο εξαιρετικός πιανίστας και συνεργάτης μου σε αυτό το μαγευτικό μουσικό ταξίδι στις 16 Οκτωβρίου, ο Γιώργος-Εμμανουήλ Λαζαρίδης καθώς και εγώ έχουμε σαν προμετωπίδα στο πρόγραμμά μας το motto “Από την καρδιά ας πάει στην καρδιά”, που αναφέρετε στην ερώτησή σας. Και τα τρία κορυφαία έργα που ερμηνεύουμε των Beethoven και Brahms είναι άκρως ανθρωποκεντρικά  και στοχεύουν μέσω δραματικής εξέλιξης και πρόκλησης έντονων συναισθημάτων και συγκινήσεων  σε έναν κόσμο καλλίτερο, σμιλεμένο από αγνά συναισθήματα αγάπης, πάθους και ενέργειας για αλλαγή!

– Και ποιο είναι το δικό σας μουσικό ιδεώδες;

Η συνεχόμενη κοπιαστική προσπάθεια επικοινωνίας των μηνυμάτων καλλιτεχνικού έργου που έχει ήδη συντελεστεί στο παρελθόν ή και συντελείται τώρα στο παρόν μέσα σε έναν κόσμο που ολοένα και μεταβάλλεται, κάτι σαν λαχτάρα ερμηνείας και έκφρασης όλων των φαινομένων και συμβάντων της ζωής και της απήχησης που έχουν αυτά πάνω μου είναι για μένα το ζητούμενο. Όλα αυτά μαζί με το ανερμήνευτο και αβάσταχτο πολλές φορές της ζωής επιχειρώ την κάθε φορά που ανεβαίνω στην σκηνή να μοιραστώ μαζί σας, με την ελπίδα, ότι θα υπάρξει στο τέλος κάτι σαν την Κάθαρση στην αρχαία Τραγωδία.

Βιογραφικό σημείωμα

Γεννημένη σε ελληνογερμανική μουσική οικογένεια στην Αθήνα η Δανάη Παπαματθαίου – Matschke παίρνει τα πρώτα μαθήματα βιολιού στην γενέτειρά της. Ακολουθούν σπουδές στο Ειδικό Μουσικό Γυμνάσιο Belvedere στην Βαϊμάρη με τον  J. Witter, στο Πανεπιστήμιο Mozarteum του Ζάλτσμπουργκ με τον Igor Ozim και στην Ανωτάτη Σχολή Μουσικής και Θεάτρου του Αμβούργου με την Tanja Becker – Bender. Συμμετέχει σε Masterclass διακεκριμένων δασκάλων και καλλιτεχνών, όπως οι  Ana Chumachenko, Zakhar Bron, Donald Weilerstein, Vanya Milanova, Boris Garlitsky,  και Szymanowski Quartet.

Σε ηλικία 11 χρονών η Δανάη Παπαματθαίου – Matschke έκανε το ντεμπούτο της στην Ελλάδα και αμέσως μετά ακολούθησαν ρεσιτάλ σε πόλεις της Γερμανίας με ενθουσιώδη σχόλια του Τύπου. Από τότε έχει εμφανιστεί στην Γερμανία, Η.Π.Α., Κίνα, Ιταλία, Ισπανία, Ελβετία, Αυστρία, Σλοβενία, Εσθονία, Φιλανδία, Σουηδία και Κύπρο. Έχει κερδίσει πολυάριθμα βραβεία και διακρίσεις σε διεθνείς και εθνικούς διαγωνισμούς βιολιού, μεταξύ των οποίων τα πρώτα βραβεία στους διεθνείς διαγωνισμούς  «Andrea Postacchini» (Ιταλία) και «Henri Marteau» (Γερμανία). Υπήρξε υπότροφος του Συλλόγου Φίλων της Μουσικής,  του Κοινωφελούς Ιδρύματος «Αλέξανδρος Σ. Ωνάσης»,  των Κοινωφελών Ιδρυμάτων «Deutsche Stiftung Musikleben», «Hermann und Milena Ebel Stiftung» και «Berenberg Bank Stiftung».

Το 2023 αναγορεύτηκε διδάκτορας του Πανεπιστημίου Μακεδονίας με θέμα «Έλληνες και ελληνικής καταγωγής συνθέτες της διασποράς με συνθετικό έργο μετά το 1950 – Σονάτες για βιολί και πιάνο – Ανάλυση, ερμηνεία και κριτική εκτίμηση της Σονάτας για βιολί και πιάνο του Ντίνου Κωνσταντινίδη και του Boris Papandopulo». Το σχετικό cd Bridges Έργα για βιολί και πιάνο των Γιάννη Κωνσταντινίδη, Δημήτρη Τερζάκη, Ντίνου Κωνσταντινίδη και Boris Papandopulo (Δανάη Παπαματθαίου – Μάτσκε, βιολί & Oύβε Μάτσκε, πιάνο BIS Records, 2023) έλαβε το βραβείο της Ένωσης Ελλήνων Θεατρικών και Μουσικών Κριτικών για καλύτερη δισκογραφική εργασία ελληνικού ενδιαφέροντος (2024). Η Δανάη Παπαματθαίου – Matschke παίζει σε βιολί του Carlo Ferdinando Landolfi, Μιλάνο 1760.

Διαβάστε ακόμα: 10 Χρόνια Μουσικής στον Μόλυβο. Το Φεστιβάλ μεγάλωσε και έγινε… διπλό.

TAGS :
βιολί κλασική μουσική

x Ακολουθήστε το Andro στο Facebook