Διονύσης Χαριτόπουλος: «Περί συγγραφής»

«Κάθε άνθρωπος μπορεί να γράψει ένα βιβλίο. Έχει μια ιστορία να διηγηθεί, δική του ή άλλων. Το ζήτημα είναι ποιος έχει την τέχνη η ιστορία του ν’ αγγίξει βαθιά τον κόσμο και να μη χαθεί στην αδιαφορία». (Faye Cummings, «Young Writer»).

Συγγραφέας με δίπλωμα δεν υπάρχει. Πουθενά στον κόσμο.

Μπορείς να γυαλίσεις τα θρανία και να γίνεις γιατρός, φιλόλογος, αστροφυσικός. Συγγραφέας όμως όχι. Η συγγραφή δεν διδάσκεται. Είναι έργο εξόχως πνευματικό, και το πνεύμα δεν μεταγγίζεται· το διαθέτεις ή όχι.

Η τέχνη της γραφής είναι εξ ύψους δωρεά. Δεν πιστεύω, ούτε καθ’ υποψίαν, στα περιβόητα μαθήματα «Δημιουργικής Γραφής», πανεπιστημιακά ή ιδιωτικά. Στην καλύτερη περίπτωση για τους φοιτώντες, πρόκειται για μια ρομαντική, απέλπιδα προσπάθειά τους να δουν πέρα απ’ τον ορίζοντα, αλλά ματαίως.

Είναι σκληρό, αλλά, όπως έλεγαν οι αρχαίοι: «τράγον αμέλγειν» (αρμέγεις)· δηλαδή, αποτέλεσμα μηδέν.

Ο επιφανής Βρετανός καθηγητής Αγγλικής Λογοτεχνίας Τέρυ Ήγκλτον σε πρόσφατη συνέντευξή του εξάλειψε κάθε αμφιβολία: «Θεωρώ πως τα εργαστήρια Δημιουργικής Γραφής είναι σε μεγάλο βαθμό κάτι ψεύτικο. Το απεχθανόμασταν, τόσο στα βρετανικά όσο και στα αμερικάνικα πανεπιστήμια. Πλέον τα αντιμετωπίζουμε κυνικά, ως μια χρήσιμη πηγή εσόδων».

Και για να το πούμε αλλιώς: «Έναν συγγραφέα που γίνεται να εκπαιδευτεί δεν αξίζει τον εκπαιδεύσεις».

Πολλοί άνθρωποι γράφουν καλά. Διαβάζουμε ενδιαφέροντα άρθρα, αξιοσημείωτες μελέτες, επιστημονικά κείμενα κ.λπ. Κάποιοι επιχειρούν να το πάνε πιο πέρα και γράφουν βιβλία. Κάθε άνθρωπος μπορεί να γράψει ένα βιβλίο. Έχει μια ιστορία να διηγηθεί, δική του ή άλλου. Το ζήτημα είναι ποιος έχει την τέχνη η ιστορία του ν’ αγγίξει βαθιά τον κόσμο και να μη χαθεί στην αδιαφορία.

Αν πιστέψουμε το προσόν του συγγραφέα που δίνουν, συνήθως σε κάποιον δημόσιο έπαινο, οι πολιτικοί και άλλοι επιπόλαιοι, λένε πως διακρίθηκε για την «πλούσια φαντασία» του. Ας βρουν κάτι άλλο. Τη μεγαλύτερη φαντασία, κυριολεκτικά καλπάζουσα, έχουν τα παιδιά και οι τρελοί· όμως δύσκολα θα τους έλεγες συγγραφείς.

«Ένας συγγραφέας δεν γράφει για τους συγχρόνους του. Γράφει για πενήντα χρόνια μετά, και, αν πράγματι έχει κάτι σημαντικό να πει, ίσως δεν θαφτεί στη σκόνη του χρόνου». (Tom Carment, «Alex Olivetto», 2017).

Ο μεγάλος συγγραφέας είναι ο χαρισματικός γητευτής σ’ έναν κύκλο ανθρώπων γύρω από τη φωτιά, που τους συνεπαίρνει με τη μαγγανεία των λόγων του και φωτίζει λίγο τα σκοτάδια που τους περιβάλλουν.

Από όλους τους δημιουργούς τέχνης, οι συγγραφείς είναι οι πιο σκοτεινοί και οι πιο κρυπτικοί. Γιατί αυτοί είναι οι μύστες των πιο απόκρυφων κραδασμών και τραυμάτων της ανθρώπινης ψυχής. Κάτι εξουθενωτικό για τους ίδιους και πλήγμα για την προσωπική τους ευημερία.

Ούτε τα βραβεία είναι κριτήριο της αξίας ενός συγγραφέα. Για τον συγγραφέα δεν αποφασίζουν οι επιτροπές. Αν το βιβλίο του δεν μιλάει στην ψυχή των ανθρώπων, χάνεται στη λήθη μαζί με τα βραβεία του, ας είναι και Νόμπελ. Ολόκληρη σειρά από νομπελίστες έχουν περιπέσει στην αφάνεια, κι αυτοί και τα έργα τους.

«Πάντα να θυμάστε ότι ο Λέων Τολστόι δεν αξιώθηκε με το βραβείο Νόμπελ, ότι ο Σεζάν δεν κατάφερε να πουλήσει ούτε έναν πίνακα». (Σ. Σέπαρντ)

Το πιο σημαντικό βραβείο σ’ το δίνουν οι αναγνώστες. Αυτοί που σου κάνουν την τιμή να αγοράσουν το βιβλίο σου και να του αφιερώσουν τον χρόνο τους.

Ένας συγγραφέας δεν γράφει για τους συγχρόνους του. Γράφει για πενήντα χρόνια μετά, και, αν πράγματι έχει κάτι σημαντικό να πει, ίσως δεν θαφτεί στη σκόνη του χρόνου. Γι’ αυτό ορισμένα βιβλία που στην εποχή τους αποτέλεσαν σκάνδαλο ή πέρασαν απαρατήρητα βρίσκουν τη θέση τους σε μια νέα εποχή.

Ένα βιβλίο δεν είναι απλώς αυτά που γράφει. Είναι πρωτίστως αυτά που σε κάνει να αισθάνεσαι στο διάφραγμα.

«Ένα βιβλίο δεν είναι απλώς αυτά που γράφει. Είναι πρωτίστως αυτά που σε κάνει να αισθάνεσαι στο διάφραγμα». (Adolphe Borie, «Man Reading»).

Το βιβλίο είναι μια βραδυφλεγής βόμβα. Λειτουργεί μέσα μας πολύ αργότερα από την ανάγνωσή του και σε ανύποπτο χρόνο. Όμως επηρεάζει βαθιά τον ψυχισμό του ανθρώπου, επηρεάζει την ίδια τη ζωή μας κι ας μην το καταλαβαίνουμε.

 Οι Άγγλοι είναι παιδιά του Σαίξπηρ και του Ντίκενς· όπως οι Γάλλοι, παιδιά του Ουγκό και του Ντεκάρτ. Και ας μην έχουν διαβάσει μια αράδα τους.

Κατά μία έννοια, σημαντικό είναι το βιβλίο που ξεπερνά τις προθέσεις του συγγραφέα του. Δηλαδή, έχει ξεπεράσει, εν πολλοίς, το συνειδητό του και προήλθε από το εύφορο υποσυνείδητο.

Μην αναλύεις ποτέ σε εκπομπές και συνεντεύξεις αυτό που έγραψες. Είναι μέγιστη ανοησία. Στερείς από το αναγνώστη την προσωπική του προσέγγιση και μισερώνεις ανεπανόρθωτα το έργο σου. Ο συγγραφέας συνθέτει, δεν αναλύει. Ακόμα και αν υποθέσουμε ότι σε κάτι χρησιμεύει η ανάλυση, είναι δουλειά άλλων.

Αν έχεις το χάρισμα του συγγραφέα, μοιραία θα στερηθείς αυτά που ονειρεύονται και επιθυμούν όλοι οι άλλοι. Αν δεν το έχεις, δεν θ’ ανακαλύψεις ποτέ τα κρυμμένα, που δεν έχει φανταστεί κανένας άλλος.

// Από το βιβλίο του Διονύση Χαριτόπουλου «Πολλά Μικρά Απλά», εκδόσεις Τόπος, 2024.

Διαβάστε ακόμα: Σωτήρης Τριβιζάς – «Η τέχνη της ανάγνωσης».

TAGS :
βιβλίο Διονύσης Χαριτόπουλος

x Ακολουθήστε το Andro στο Facebook