H κλασική μουσική της Τζούζι Καρούζο συναντάει τον κόσμο της τεχνητής νοημοσύνης

H Τζούζι Καρούζο την Κυριακή 30 Ιουνίου θα δώσει μια ιδιαίτερη συναυλία στη Θεσσαλονίκη, με θέμα τη συνύπαρξη του φυσικού και του ψηφιακού κόσμου στο πιάνο.

H Giusy Caruso (Τζούζι Καρούζο) PhD, είναι μία πρωτοπόρος καλλιτέχνης-ερευνήτρια που εξερευνά τη σχέση μεταξύ τεχνών, επιστήμης και τεχνολογίας. Αναγνωρισμένη ερμηνεύτρια σύγχρονης μουσικής, ακολουθεί παράλληλη διεθνή καριέρα ως μουσικός και ομιλήτρια, συμμετέχοντας σε διεθνή συνέδρια, φεστιβάλ και ραδιοφωνικές και τηλεοπτικές εκπομπές.

Ως φιλοξενούμενη στη διεθνή διοργάνωση Music Diaries Festival που πραγματοποιείται αυτό το τριήμερο στη Θεσσαλονίκη, η Giusy Caruso βρίσκεται στη χώρα μας για να παρουσιάσει το νέο της βιβλίο σχετικά με την καλλιτεχνική μουσική έρευνα (29 Ιουνίου) και να δώσει την καταληκτική συναυλία στις 30 Ιουνίου στις 7 μ.μ., με θέμα τη συνύπαρξη του φυσικού και του ψηφιακού κόσμου στο πιάνο.

– Πώς συνδέονται οι δύο κόσμοι σε ένα ακουστικό μουσικό όργανο;

Ένας πιανίστας συνήθως εκφράζεται με το σώμα του, χρησιμοποιώντας ήδη ένα τεχνολογικό μέσο που είναι το πιάνο. Σήμερα, χάρις στην επαναστατική εξέλιξη της τεχνολογίας, ιδίως των αισθητήρων για την παρακολούθηση της χειρονομίας και της μυϊκής τάσης του σώματος (επιταχυνσιόμετρα και ηλεκτρομυογράφοι), είναι δυνατόν να μετατραπεί η κίνηση ενός ερμηνευτή απευθείας σε ηλεκτρονικό ήχο, με τον προγραμματισμό λογισμικού σε υπολογιστή. Έτσι προέκυψε η ιδέα να συνδυάσω τον ακουστικό ήχο ενός πιάνου με τον ψηφιακό ήχο που παράγεται από την κίνησή μου κατά την εκτέλεση ενός κομματιού στο όργανο, μέσω αυτών των αισθητήρων. Με αυτόν τον τρόπο, ο ακουστικός ήχος του πιάνου μετατοπίζεται στον ψηφιακό ήχο που παράγεται από τον ηλεκτρονικό ήχο σε μια μικτή, υβριδική εκτέλεση, που σήμερα ονομάζουμε «phygital» (από το physical & digital = φυσικός & ψηφιακός).

– Οπότε τι θα περιμένει το κοινό στη συναυλία σας;

Αυτή τη στιγμή προτείνω ένα project συναυλίας-παράστασης με τίτλο «Ταξίδι στο κέντρο του ήχου», το οποίο θα παρουσιάσω για πρώτη φορά στη Θεσσαλονίκη, την Κυριακή 30 Ιουνίου στο Ξενοδοχείο Πανόραμα στις 7 μμ. Πρόκειται για ένα μουσικό ταξίδι που θα οδηγήσει το κοινό στην ανακάλυψη των στενών σχέσεων μεταξύ των δονήσεων του ήχου, του ρυθμού, και της χειρονομίας που τον παράγει. Το πρόγραμμα εκτείνεται από το ύστερο ρομαντικό ρεπερτόριο του Alexander Scriabin μέχρι σύγχρονους συνθέτες, όπως ο Giacinto Scelsi, ο Jacques Charpentier, ένα δικό μου κομμάτι  εμπνευσμένο από μικρά ιαπωνικά ποιήματα Χαϊκού -το οποίο επίσης αξιοποιεί τις σύγχρονες εκτεταμένες τεχνικές στις χορδές του πιάνου και ένα δραματοποιημένο μέρος – και στη συνέχεια κάνει το σώμα μου να συντονίζεται απευθείας με το πιάνο μέσω της χρήσης αυτών των αισθητήρων για την παρακολούθηση της μυϊκής τάσης και της κίνησης των χεριών (MΥΟ armband) στο κομμάτι του Ιάπωνα συνθέτη Atau Tanaka.

– Έχετε επίσης δώσει συναυλία με το avatar σας.

Το έργο «MetaPhase: αντιστικός διάλογος μιας πιανίστριας και του avatar της στο metaverse» προέρχεται από την επιστημονική μου έρευνα που διεξάγεται μαζί με συναδέλφους ερευνητές στο εργαστήριο ASIL-IPEM στη Γάνδη (Gent/Gand) του Βελγίου, σχετικά με τη μελέτη της πιανιστικής κινησιολογίας και την αλληλεπίδραση των σωμάτων που είναι βυθισμένα σε διαφορετικούς χώρους εκτέλεσης: πραγματικούς και εικονικούς.  Η επιστημονική μελέτη αναπτύσσεται στη συνέχεια και ως παράσταση σε συνεργασία με την εταιρεία LWT3 Srl του Μιλάνου, ιδίως με τη συνέργεια που πραγματοποιείται μαζί με τον μηχανικό Paolo Belluco και τον σχεδιαστή Samuele Polistina, τους συνιδρυτές της. Η τεχνολογία καταγραφής κίνησης, καθιστά δυνατή την αύξηση των δυνατοτήτων μελέτης του σώματος του ερμηνευτή και των εκφραστικών του δυνατοτήτων, προβάλλοντάς το στον εικονικό κόσμο του metaverse. Από αυτές τις επιστημονικές μελέτες μου, προσανατολισμένες στις θεωρίες και τις φιλοσοφίες του μετα-ανθρωπισμού, γεννήθηκε η ιδέα να προσπαθήσω να παίξω σε ντουέτο με το άβαταρ μου το κομμάτι για δύο πιάνα «PianoPhase» του Αμερικανού συνθέτη Steve Reich.

Το Σάββατο 29 Ιουνίου θα παρουσιάσει στο κοινό της Θεσσαλονίκης και το νέο της βιβλίο, το οποίο διερευνά νέες μορφές αλληλεπίδρασης ανθρώπου και μηχανής.

– Αυτό έκρυβε (ή μάλλον φανέρωσε) κάποια έκπληξη;

Η μεγάλη έκπληξη ήταν η δοκιμασία της μηχανής εντοπισμού κινήσεων στην υλοποίηση του avatar που θα έπαιζε ντουέτο μαζί μου στο metaverse ως ο πρώτος πιανίστας. Στην εκτέλεση του έργου του Steve Reich, κανονικά, οι δύο πιανίστες φτάνουν σε τέτοιο επίπεδο αλληλεπίδρασης και αντιστοιχίας στην κίνηση, τη χειρονομία και την αναπνοή που σχεδόν γίνονται ένα. Στο καθήκον να «καθοδηγήσω» τη μηχανή, στη συνέχεια στο να πρέπει να διασπαστώ (όπως υποδιαιρείται το κύτταρο στον κύκλο της μετάφρασης) για να δημιουργήσω την κίνηση των δύο avatars μου η ίδια. Για το λόγο αυτό, έπρεπε να δουλέψω πολύ πάνω στην συνειδητοποίηση της χορογραφίας του σώματός μου και στην τεχνική αντοχή της εκτέλεσης, τόσο του πρώτου μέρους του έργου, το οποίο ήταν προηχογραφημένο σε ένα πιάνο, όσο και του δεύτερου μέρους του έργου, που εκτελέστηκε σε πραγματικό χρόνο. Η παράσταση στην πραγματικότητα περιλαμβάνει την ερμηνεία μου σε πραγματικό χρόνο που βιντεοσκοπείται από τις υπέρυθρες κάμερες καταγραφής κίνησης στη σκηνή, όπου φοράω μια στολή με φωτοανακλαστικούς δείκτες και μια τρισδιάστατη προσωπίδα, προκειμένου να προβάλλομαι στο metaverse και να αλληλοεπιδρώ με τον ομόλογό μου ως εικονικός μουσικός, που εμψυχώνεται από την προηχογράφηση της κίνησης και της ερμηνείας μου.

– Και ποια ήταν η αίσθηση σε αυτό το περιβάλλον;

Η αρχική αίσθηση ήταν ότι έπαιζες σε μια «χωρική» διάσταση, ας πούμε, χωρίς βαρύτητα, επειδή οι κινήσεις έμοιαζαν να επιβραδύνονται από μια διαφορετική ιδιοδεκτικότητα του σώματος. Στη συνέχεια, όπως συμβαίνει με κάθε καλό ερμηνευτή, με την εξάσκηση έρχεται η στιγμή της προσαρμογής στο χώρο και στον ήχο. Αυτό μου επέτρεψε να πραγματοποιήσω μια πραγματικά καινοτόμο και πρωτοποριακή παράσταση, η οποία αναγνωρίστηκε ως τέτοια από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία μας απένειμε πέρυσι το τιμητικό βραβείο S+T+ARTS 2023, το οποίο απονέμεται κάθε χρόνο σε υψηλού κύρους έρευνες που συνδυάζουν την επιστήμη, την τεχνολογία και την τέχνη.

– Και τι σας ώθησε να αφιερωθείτε σε αυτή την έρευνα;

Μια ορισμένη μυστικιστική, πνευματική, ενεργητική και πανθεϊστική συνιστώσα που χαρακτήριζε πάντα την προσέγγισή μου στη ζωή και τη μουσική, καθώς και στον ήχο, ο οποίος νοείται ως η δόνηση ολόκληρου του σύμπαντος και ο κινητήριος ρυθμός του: η αίσθηση ότι βυθίζομαι στο σύνολο της φύσης, όπου το υλικό συναντά το άυλο, επειδή είναι μέρος της. Αυτή η πτυχή έχει διαχυθεί στην καλλιτεχνική μου έρευνα, την αισθητική, την ποιητική και τη δραματουργία μου, η οποία στοχεύει να σπάσει τα εμπόδια των ανεξερεύνητων κόσμων μέσω της χρήσης της ψηφιακής τεχνολογίας και να φτάσει σε αυτή την επανένωση του πραγματικού και του εικονικού φανταστικού, του φυσικού και του μεταφυσικού ψηφιακού.

«Η συνύπαρξη του φυσικού και του ψηφιακού κόσμου στο πιάνο είναι ένα θέμα που συναρπάζει, ιντριγκάρει και μερικές φορές τρομάζει. Αλλά πάντα ενθουσιάζει».

– Χρησιμοποιείτε τεχνητή νοημοσύνη στη μουσική σας πρακτική;

Ναι. Αυτή τη στιγμή εργάζομαι σε έργα σχετικά με την αλληλεπίδραση με την τεχνητή νοημοσύνη… ένα θέμα που εξακολουθεί να είναι πολύ τρομακτικό για πολλούς, επειδή πιστεύεται πολύ αφελώς ότι μπορεί να αντικαταστήσει πλήρως την ανθρώπινη δημιουργικότητα. Η τεχνητή νοημοσύνη ανταποκρίνεται με βάση τον τρόπο με τον οποίο της έχει δοθεί εντολή από τον άνθρωπο, οπότε μπορεί να φτάσει μέχρι το σημείο να είναι σε θέση να καταστρέψει τον άνθρωπο αν δεν χρησιμοποιηθεί ηθικά και ελεγχόμενα, αλλά δεν μπορεί ποτέ να αντικαταστήσει τον άνθρωπο. Η ενσυναίσθηση και το συναίσθημα δεν είναι μέρος μιας προγραμματισμένης και καθοδηγούμενης μηχανής.

Τα περιβραχιόνια (armbands) που χρησιμοποιώ στις συναυλίες, για παράδειγμα, είναι μηχανές μηχανικής μάθησης, δηλαδή ανήκουν στο είδος της τεχνολογίας που καταφέρνει να μετατρέψει, μέσω ανθρώπινου προγραμματισμού, μια βάση δεδομένων που παρέχεται από την καταγραφή της μυϊκής έντασης και κίνησης κάθε ερμηνευτή σε ήχο. Και να η μαγεία! Είναι η νοημοσύνη του ανθρώπου που καθοδηγεί τη μηχανή στην υπηρεσία του.

– Ποιο κοινό πιστεύετε ότι ανταποκρίνεται περισσότερο στη μουσική σας πρόταση;

Απευθύνομαι σε ακροατήρια όλων των ηλικιών, κοινωνικών καταβολών και εθνικοτήτων. Το θέμα συναρπάζει, ιντριγκάρει… και μερικές φορές τρομάζει, αλλά ενθουσιάζει. Δεν έχει υπάρξει συναυλία που να μην έχει τελειώσει με συζήτηση με το κοινό, που δείχνει περιέργεια για να μάθει και να καταλάβει προς ποια κατεύθυνση εξελίσσεται η παράσταση και πώς και γιατί είναι δυνατόν να αλλοιωθεί μια συναυλία κλασικής μουσικής, πάντα προς όφελος της εκφραστικότητας του ερμηνευτή.

– Πολλές από τις ιδέες σας τις καταθέσετε στο βιβλίο σας για την έρευνα στη μουσική, που μόλις παρουσιάσατε στη Ρώμη.

Η καλλιτεχνική έρευνα υπήρχε ανέκαθεν, διότι αποτελεί μέρος του έργου του καλλιτέχνη, αλλά προέκυψε ως «κλάδος» σπουδών στη Βόρεια Ευρώπη στις αρχές της νέας χιλιετίας. Σήμερα εξαπλώνεται σαν «πυρκαγιά» σε όλα τα ευρωπαϊκά έθνη, ακόμη και στην Ιταλία, όπου δουλεύεται μετά την έγκριση του υπουργικού διατάγματος πριν από λίγες εβδομάδες που αναγνωρίζει την Καλλιτεχνική Έρευνα ως τρίτο επίπεδο διδακτορικών σπουδών στις ιταλικές AFAM (Ακαδημίες Καλών Τεχνών και Μουσικά Ωδεία). Στη Ρώμη παρουσίασα το βιβλίο μου «La Ricerca artistica musicale. Linguaggi e Metodi», LIM 2022 στο Auditorium Parco della Musica – Libreria Notebook, το οποίο είναι το πρώτο κείμενο στα ιταλικά που εξηγεί το θέμα.

– Σήμερα θα το παρουσιάσετε και στο ελληνικό κοινό.

Στην Ελλάδα, η θεσμοθέτηση αυτού του πεδίου σπουδών βρίσκεται ακόμη υπό συζήτηση, γι’ αυτό και είμαι πολύ χαρούμενη που θα παρουσιάσω αυτά τα θέματα εδώ στη Θεσσαλονίκη στις 29 Ιουνίου κατά την παρουσίαση του βιβλίου μου στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Μουσικών Ημερολογίων. Το εξαιρετικά επίκαιρο θέμα έχει προκαλέσει μεγάλο ενδιαφέρον και εδώ, και η ιδέα της δημιουργίας μιας ελληνόγλωσσης έκδοσης του βιβλίου μου βρίσκεται ήδη στα σκαριά. Ο Dr. Giusy Caruso είναι ένας καλλιτέχνης-ερευνητής και πρωτοποριακός πιανίστας συναυλιών που προσανατολίζεται στην εξερεύνηση της σχέσης μεταξύ τεχνών, επιστήμης και τεχνολογίας.

//Βιογραφικό σημείωμα
Γνωστή ερμηνεύτρια της σύγχρονης μουσικής, η Giusy Caruso PhD συμμετέχει ως μουσικός και ομιλήτρια σε διεθνή συνέδρια, φεστιβάλ και ραδιοφωνικές και τηλεοπτικές εκπομπές. Είναι πρόεδρος της ερευνητικής ομάδας CREATION στο Βασιλικό Ωδείο της Αμβέρσας, όπου έχει επίσης το ρόλο του προαγωγού και του διδάσκοντα των ενοτήτων ανάλυσης της μουσικής εκτέλεσης – Mirroring Creative Lab – στο πλαίσιο του προγράμματος καλλιτεχνικής ερευνητικής πρακτικής. Η έρευνά της διερευνά νέες μορφές αλληλεπίδρασης ανθρώπου και μηχανής.

Διαβάστε ακόμα: Ο Δημήτρης Φέσσας δεν θα ξεχάσει ποτέ την συναυλία των Tool στο Madison Square Garden

TAGS :
άνθρωπος έρευνα κλασική μουσική μηχανή πιάνο συναυλία τεχνητή νοημοσύνη τεχνολογία Τζούζι Καρούζο

x Ακολουθήστε το Andro στο Facebook