«Μαίρη, Μαριάννα, Μαρία»: τα άγνωστα ελληνικά χρόνια της Κάλλας

Ιδέα, έρευνα και σενάριο της ταινίας υπογράφει ο Βασίλης Λούρας, υπεύθυνος επικοινωνίας της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, εδώ σε νέο ρόλο.

Άραγε η δεκατετράχρονη Μαρία Καλογεροπούλου είχε τσιμπήσει το μάγουλο του μπαμπά σε κάποια βόλτα στον Λόφο Σκουζέ, εκείνον τον μήνα που έζησε στην οδό Ξανθίππης; Ο πατέρας μου είχε γεννηθεί λίγους μήνες πριν σε μία μονοκατοικία (υπάρχει ακόμα) στην τότε σχετικά νεοσύστατη γειτονιά, προάστιο σχεδόν, κοντά στα περιβόλια της πεδιάδας του Κηφισού. Αργότερα, μήπως την εξυπηρέτησε ο μητρικός μου παππούς στο Φαρμακείο της οδού Πατησίων 56 όπου αυτός εργαζόταν, απέναντι περίπου από το γνωστό κτίριο, στο οποίο έμεινε η μετέπειτα διάσημη αοιδός;

Το δεύτερο ειδικά είναι σίγουρα αδύνατον, αφού η Μαρία Καλλας έφυγε το ‘45 και ο παππούς δεν δούλεψε εκεί πέρα παρά μόνο το ‘47. Εν πάσει περιπτώσει, αυτές οι ιδιωτικές ερωτήσεις δεν έχουν άλλο νόημα παρά να μεταφέρουν την εντύπωση που προξενεί στον θεατή η ταινία Μαίρη, Μαριάννα, Μαρία: Τα άγνωστα ελληνικά χρόνια της Κάλλας · ότι δηλαδή με πολύ γλαφυρό τρόπο συνδέει την μεγάλη τραγουδίστρια με την Αθήνα. Με την πόλη, στην οποία γνωρίζουμε ασφαλώς ότι πέρασε τα πιο διαμορφωτικά και συνταρακτικά χρόνια στη ζωής της, αλλά τώρα χάρις στην αμεσότητα της εικόνας τονίζεται με βιωματικό τρόπο η σχέση της με τον κόσμο, τους δρόμους, τα σπίτια, την καλλιτεχνική και καθημερινή ζωή της πρωτεύουσας.

Το μεγάλου μήκους ντοκιμαντέρ (103΄) χωρίζεται ουσιαστικά σε δύο μεγάλα κεφάλαια.

Το μεγάλου μήκους ντοκιμαντέρ (103΄) χωρίζεται ουσιαστικά σε δύο μεγάλα κεφάλαια. Το πρώτο αφορά την περίοδο της προσωπικής και καλλιτεχνικής ενηλικίωσης της Μαρίας Καλογεροπούλου στην Αθήνα από το 1937 έως το 1945, με τα δύσκολα χρόνια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και της Κατοχής, και το δεύτερο αφορά την περίοδο μετά το 1957, όταν η διάσημη πλέον Μαρία Κάλλας επιστρέφει για πρώτη φορά στην πατρίδα και επανασυνδέεται σταδιακά με αυτήν, ξεκινώντας από το περίφημο ρεσιτάλ στο Ηρώδειο. Σε όλο αυτό το διάστημα παρακολουθούμε τις ατομικές δυσκολίες και τις πολλές άδικες επιθέσεις που δέχτηκε να συμπλέουν με τις ευρύτερες τύχες της χώρας και να συνδιαμορφώνονται με αυτές.

Ανάμεσα στις κινηματογραφικές προκλήσεις που σίγουρα είχαν να αντιμετωπίσουν οι δημιουργοί, θα πρέπει να θεωρηθούν καταρχήν η δυσκολία να συνδεθεί σε μία ταινία το κομμάτι της καθαυτό αθηναϊκής περιόδου της Κάλλας.

Ιδέα, έρευνα και σενάριο της ταινίας υπογράφει ο Βασίλης Λούρας, υπεύθυνος επικοινωνίας της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, εδώ σε νέο ρόλο. Η σκηνοθεσία είναι του ιδίου και του Μιχάλη Ασθενίδη, και η παραγωγή της Στέλλας Αγγελέτου. Επιστημονικοί σύμβουλοι της ταινίας είναι ο Άρης Χριστοφέλλης και η Σοφία Κομποτιάτη.

Η ταινία αξιοποιεί σε μεγάλο βαθμό τις συνεντεύξεις και το αρχείο που είχε συλλέξει για το κλασικό βιβλίο του Η Άγνωστη Κάλλας (Αθήνα 1998) ο συγγραφέας Νικόλαος Πετσάλης-Διομήδης (1943-2013), στη μνήμη του οποίου είναι πολύ σωστά και πολύ δίκαια αφιερωμένο το φιλμ, όπως και του Πολύβιου Μαρσάν, συγγραφέα του επίσης σημαντικού Μαρία Καλλας, Η ελληνική σταδιοδρομία της (Αθήνα 1983). Σε αυτό το υλικό έχουν προστεθεί νέα τεκμήρια και νέες συνεντεύξεις, με πληροφορίες που έχουν προκύψει από την πιο πρόσφατη έρευνα.

Το φιλμ είναι παραγωγή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής σε συμπαραγωγή με την Escape, και πρωτοπαρουσιάστηκε στην Εθνική Λυρική Σκηνή σε ειδική προβολή που έγινε στις 2 Δεκεμβρίου 2023 (οπότε και το παρακολουθήσαμε). Ήταν η πολύ συμβολική ημέρα της συμπλήρωσης των 100 ετών από τη γέννηση της Μαρίας Κάλλας, και ασφαλώς μία σημαντική στιγμή του Έτους Κάλλας της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, σε καλλιτεχνική επιμέλεια του Γιώργου Κουμεντάκη, Καλλιτεχνικού Διευθυντή του οργανισμού, αλλά και ευρύτερα του επετειακού έτους UNESCO Μαρία Κάλλας 2023 του Υπουργείου Πολιτισμού. Αμέσως μετά η ταινία προβλήθηκε στη γαλλική τηλεόραση (France 5) και σε διεθνή κινηματογραφικά φεστιβάλ.

Χάρις στη διεθνή του προβολή, το κατατοπιστικό ντοκυμανταίρ είχε και μία σημαντική αποστολή να επιτελέσει, να καλύψει το κενό που υπάρχει στην τεκμηριωτική φιλμογραφία για τη Μαρία Κάλλας σε ό,τι έχει να κάνει ακριβώς με τα ελληνικά της χρόνια, τα οποία και εξαιτίας της δυσκολίας προσέγγισης της γλώσσας από τους ξένους μελετητές, είναι μία λίγο παραμελημένη περίοδος. Πλεόν το διεθνές κοινό είχε την ευκαιρία να γνωρίσει καλύτερα την ελληνική πλευρά της Μαρίας Κάλλας και τον σημαντικό ρόλο της χώρας μας στη διαμόρφωση της ως τραγουδίστριας. Επίσης τονίζει και την ελληνικότητα της Μαρίας Κάλας, κάτι που γνωρίζουν κατ’ ανάγκη όλοι όσοι είναι φίλοι της όπερας και συχνά θαυμαστές ακόμα και της ίδιας της Κάλλας το αγνοούν.

Η ταινία αξιοποιεί σε μεγάλο βαθμό τις συνεντεύξεις και το αρχείο που είχε συλλέξει για το κλασικό βιβλίο του Η Άγνωστη Κάλλας (Αθήνα 1998) ο συγγραφέας Νικόλαος Πετσάλης-Διομήδης (1943-2013).

Ανάμεσα στις κινηματογραφικές προκλήσεις που σίγουρα είχαν να αντιμετωπίσουν οι δημιουργοί, θα πρέπει να θεωρηθούν καταρχήν η δυσκολία να συνδεθεί σε μία ταινία το κομμάτι της καθαυτό αθηναϊκής περιόδου της Κάλλας, που είναι μια συνεχής ενότητα, με την μετέπειτα αφήγηση, που αποτελούν σποραδικές και συχνά ασύνδετες μεταξύ τους επισκέψεις. Επίσης οι συνεντεύξεις που έγιναν ειδικά για το φιλμ είναι σαφές ότι δεν ήταν πάντοτε εφικτό να υποβληθούν σε editing τέτοιο ώστε κάθε φορά ο χρόνος του ομιλητή να περιορίζεται στο απολύτως αναγκαίο για τη μετάδοση της χρήσιμης πληροφορίας. Συνολικά πάντως η ταινία είναι καλά τεκμηριωμένη, έχει πλούσιο οπτικοακουστικό υλικό και παρακολουθείται με ενδιαφέρον.

Η ταινία κλείνει με τον πιο εντυπωσιακό τρόπο. Ακούμε δύο σπανιότατα ηχητικά τεκμήρια, σε πολύ καλή αποκατάσταση.

Η ταινία κλείνει με τον πιο εντυπωσιακό τρόπο. Ακούμε δύο σπανιότατα ηχητικά τεκμήρια, σε πολύ καλή αποκατάσταση. Το ένα είναι η ηχογράφηση της αυθόρμητης εμφάνισης που έκανε στην Λευκάδα το 1964, όταν τη συνόδευσε στο πιάνο ο συνθέτης Κυριάκος Σφέτσας, συγχρονισμένη με κινηματογραφικό υλικό από εκείνη την εμφάνιση. Το άλλο είναι η κασέτα που ηχογράφησε τις τελευταίες μέρες της ζωής της από ιδιωτική μελέτη στο σπίτι της στο Παρίσι το 1977, όπου συζητάει στα ελληνικά και σχολιάζει με την πιανίστα Βάσω Δεβετζή που τη συνοδεύει στο πιάνο πώς πηγαίνει η φωνή της. Και η αλήθεια είναι ότι ακούγεται να πηγαίνει πολύ καλά.

Το ντοκιμαντέρ Μαίρη, Μαριάννα, Μαρία: Τα άγνωστα ελληνικά χρόνια της Κάλλας θα προβληθεί για πρώτη φορά στις ελληνικές κινηματογραφικές αίθουσες από την Πέμπτη 13 Φεβρουαρίου ως τις 19 Φεβρουαρίου 2025 από το CINOBO σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη.

Διαβάστε ακόμα: 100 χρόνια Μαρία Κάλλας. Ένα λεύκωμα-κόσμημα για τη μεγάλη Ντίβα.

TAGS :
Μαρία Κάλλας