Μένης Κουμανταρέας: «Περί σπουδαιότητας και αρεσκείας»

«Εγκαταλείπω βιβλία –σπουδαία ή όχι– όταν δεν μου ταιριάζουν», εξομολογείται ο Μένης Κουμανταρέας. «Βρίσκω εξαιρετικά υγιές να μη σου αρέσει κάτι που θεωρείται ή είναι όντως σπουδαίο». Με αφορμή τα πέντε χρόνια σήμερα από τον θάνατό του, στις 5 Δεκεμβρίου 2014.

 

«Η ανάγνωση είναι μια απόλαυση και σαν όλες τις απολαύσεις έχει και τις διαστροφές της. Όσο μεγαλύτερες διαστροφές έχει κανείς με τη λογοτεχνία, τόσο περισσότερο μπορεί να πλησιάσει τα μεγάλα αλλά και τα μικρά της έργα», γράφει ο Μένης Κουμανταρέας.

Είναι ψέμα πως έχω διαβάσει κάποιο σπουδαίο βιβλίο και δεν μου άρεσε. Για τον απλούστατο λόγο ότι συνήθως εγκαταλείπω τα βιβλία –σπουδαία ή όχι– όταν δεν μου ταιριάζουν. Και είναι ψέμα επίσης ότι δεν μου άρεσαν όσα δεν ολοκλήρωσα, απλώς η ανάσα μου δεν έφτανε τη δικιά τους πνοή. Από το πιο παλιό, την Ιλιάδα –που είναι μέσα στο αίμα μας–, ως τον Δον Κιχώτη, που με ξετρέλανε ο πρώτος τόμος, μα που για κάποιον μυστήριο λόγο άφησα τον δεύτερο στη μέση. Ή ακόμα τον Προυστ, από τον οποίον διάβασα ηδονικά τους μισούς τόμους και, από δέος ή τεμπελιά, δεν προχώρησα ποτέ ως το τέλος. Ατέλειωτες συζητήσεις έχω κάνει γύρω από αυτά τα βιβλία, και όχι πάντα επιπόλαιες, διότι αισθάνομαι σαν να τα έχω διαβάσει.

«Είναι ψέμα ότι δεν μου άρεσαν όσα βιβλία δεν ολοκλήρωσα, απλώς η ανάσα μου δεν έφτανε τη δικιά τους πνοή».

Ας αναφέρω όμως και μερικά εμβληματικά έργα που δεν διάβασα καθόλου. Για παράδειγμα, το Πόλεμος και Ειρήνη, μολονότι λατρεύω τον Τολστόι, ή τους Δαιμονισμένους, μολονότι έχω διαβάσει ακόμη και τα πιο μικρά κείμενα του Ντοστογιέφσκι. Επίσης, δεν τελείωσα, γιατί μου έφερνε ασφυξία, την περίφημη Τύφλωση του Ελίας Κανέτι, μολονότι είχα να κάνω με τη δεινή μετάφραση της Τζένης Μαστοράκη. Δεν μπόρεσα να προχωρήσω πέρα από τη δέκατη σελίδα στον Θάνατο του Βιργίλιου του Μπροχ, αλλά εδώ έφταιγε η μετάφραση. Και λυπάμαι όσους πήραν στα χέρια τους μερικές μικρές αγαπημένες νουβέλες του Τόμας Μαν από τον καλό εκδοτικό οίκο «Ίνδικτος», διότι εκεί ο μεταφραστής ήξερε καλύτερα τα γερμανικά από τα ελληνικά.

Αριστερά: «Λατρεύω τον Τζόυς, στους ‘‘Δουβλινέζους’’ και στο ‘‘Πορτρέτο του Καλλιτέχνη’’ αλλά τον εμβληματικό του ‘‘Οδυσσέα’’ δεν μπόρεσα να τον διαβάσω ποτέ». Δεξιά: «Πλήττω αφόρητα με τον Μπουκόφσκι».

Βρίσκω εξαιρετικά υγιές να μη σου αρέσει κάτι που θεωρείται ή είναι όντως σπουδαίο. Αν κάποιος, λόγου χάρη, έρθει να μου πει ότι δεν μπόρεσε να τελειώσει τον Μόμπι Ντικ, δεν θα έχω να του προσάψω το παραμικρό, κι ας λατρεύω τον Μέλβιλ. Είναι σαν να προσάπτεις –τηρουμένων των αναλογιών– στον Τολστόι ότι δεν μπορούσε να υποφέρει τον Σαίξπηρ. (Με άλφα γιώτα, παρακαλώ, αλλιώς απομένει μόνο η κούραση του σεξ.) Λατρεύω τον Τζόις στους Δουβλινέζους και στο Πορτρέτο του καλλιτέχνη, αλλά τον εμβληματικό του Οδυσσέα δεν μπόρεσα να τον τελειώσω ποτέ. (Πρόκειται για ένα βιβλίο που στη δεκαετία του ’60 ο φίλος και θαυμάσιος ποιητής Νίκος Παναγιωτόπουλος έκλεψε από τον Ελευθερουδάκη, την καλή εποχή, τότε που δεν είχαμε λεφτά και μπορούσαμε να κλέβουμε χωρίς τύψεις.) Δεν μιλώ βέβαια για το Φίνεγκανς Γουέικ, διότι αυτό δεν διαβάζεται ούτε από Άγγλους, κι αν υπάρχει κάποιος, ας στείλει γράμμα να με διαψεύσει.

«Αν κάποιος, λόγου χάρη, έρθει να μου πει ότι δεν μπόρεσε να τελειώσει τον ‘‘Μόμπυ Ντικ’’, δεν θα έχω να του προσάψω το παραμικρό, κι ας λατρεύω τον Μέλβιλ».

Οι ήρωες του Κουμανταρέα στην «Ξεχασμένη φρουρά» είναι «πρόσωπα γνωστά μας και άλλα λιγότερο γνωστά, που συνθέτουν μια νωπογραφία της εποχής μας».

Η λατρεία στα βιβλία είναι φυσικό να έχει και το αντίθετό της, την απαρέσκεια ή ακόμα και τον αποτροπιασμό. Και αυτόν τον τελευταίο μόνο μεγάλα και τολμηρά έργα μπορούν να προκαλέσουν. Τα εφήμερα ροζ βιβλία, συνήθως γυναικών συγγραφέων, μόνον αθώες γκριμάτσες μπορούν να προκαλέσουν. Δεν έχει νόημα να προχωρήσω, αλλά, μια και το φέρνει ο λόγος, θα πω ότι απεχθάνομαι τον Μπατάιγ, ή ότι πλήττω αφόρητα με τον Μπουκόφσκι, ή ότι τα έργα του Μαρκήσιου ντε Σαντ μου είναι προσβάσιμα μόνο στον βαθμό που με έλκει η προσωπικότητα του συγγραφέα τους. Ή ακόμα ότι δεν διάβασα ποτέ, ούτε θα διαβάσω, την Οδύσσεια του Καζαντζάκη, ή ότι μ’ αρέσει να ανακαλώ στίχους από τη Θεία Κωμωδία του Ντάντε, χωρίς φυσικά να έχω διαβάσει ούτε τη μισή. Ότι προτιμώ τους Νεκρικούς διαλόγους του Λουκιανού από κάποιους διαλόγους του Πλάτωνα, εξαιρουμένου βεβαίως του Συμποσίου. Ότι παίρνω μεγάλη ευχαρίστηση διαβάζοντας ορισμένα από τα Δοκίμια του Μοντένιου, αλλά τρέπομαι σε φυγή μπρος στο σύνολό τους.

Η ανάγνωση είναι μια απόλαυση και, σαν όλες τις απολαύσεις, έχει τις διαστροφές της. Όσο μεγαλύτερες διαστροφές έχει κανείς με τη λογοτεχνία, τόσο περισσότερο μπορεί να πλησιάσει τα μεγάλα αλλά και τα μικρά της έργα. Αν δεν υπήρχαν τα μικρά και πολύτιμα μπιζουδάκια –ένα διήγημα του Μοπασάν, του Τσέχοφ, του Παπαδιαμάντη ή του Μητσάκη–, δεν θα υπήρχαν τα μεγάλα έργα. Ζούμε μέσα σε αντιθέσεις και μέσα απ’ αυτές ολοκληρωνόμαστε.

 

// Από το βιβλίο του Μένη Κουμανταρέα «Ξεχασμένη φρουρά». Εκδόσεις Καστανιώτη, 2010.

 

Διαβάστε ακόμα: Δημοσθένης Κούρτοβικ – «Κάτω τα καλά βιβλία!»

 

 

 

x Ακολουθήστε το Andro στο Facebook

Πιο δημοφιλή

Στο νέο του βιβλίο «Λεωφόρος ΝΑΤΟ» ο Νικήτας Σινόσογλου αναπλάθει το βίωμα μιας περιπλάνησής του στην οδό ταχείας κυκλοφορίας που συνδέει τον Ασπρόπυργο με την Ελευσίνα. Μια περιπλάνηση που «εξελίχθηκε σε ισχυρή εμπειρία αποκοπής από τον δημόσιο χώρο και τον οικείο εαυτό».

Andro Ο Άνδρας από την αρχή Andro Ο Άνδρας από την αρχή

Αυτά είναι πέντε από τα ωραιότερα –και πιο αντιπροσωπευτικά– ποιήματα του είδους μέσα από τις σελίδες της νεοελληνικής ποίησης. Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα του Παιδιού σήμερα.

Andro Ο Άνδρας από την αρχή Andro Ο Άνδρας από την αρχή

Ο βραβευμένος με Κρατικό Βραβείο συγγραφέας, με αφορμή το καινούργιο του βιβλίο «Η Τρίτη Ρώμη» μιλάει στον Κίμωνα Φραγκάκη για την διαρκή ακτινοβολία του Βυζαντίου, τη σύγχρονη σημασία της Ορθοδοξίας, τη δράση των μυστικών υπηρεσιών του Πούτιν στην Ελλάδα και τον πόλεμο της Μόσχας ενάντια στο Πατριαρχείο.

Andro Ο Άνδρας από την αρχή

Ορμήξτε στην Ντρούνα, αλλά να έχετε κατά νου πως η επιτυχία της δεν οφείλεται σε μια «κιτσάτη κάβλα». Όταν θα σας γυρίσει την πλάτη, αναδεικνύοντας τα σμιλεμένα οπίσθιά της, απλώς ονειρευτείτε ένα μέλλον ηδονικά νοσηρό. Γράφει ο Γιώργος Κωνσταντινίδης.

Andro Ο Άνδρας από την αρχή
Button to top

Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε την ιστοσελίδα, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. περισσότερα

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close