Οδύσσεια: Ο Νόλαν αφαίρεσε την Ύβρη και εισήγαγε τη Μετάνοια

Η Οδύσσεια του Νόλαν είναι μια σύγχρονη επανεγγραφή της ιστορίας του Ομήρου. Ένας καλλιτέχνης το δικαιούται αυτό.

Ένας βασικός λόγος γκρίνιας αρκετών για το πώς διαχειρίστηκε την ιστορία της Οδύσσειας ο Νόλαν, έχει να κάνει με το ότι την άλλαξε, δεν ακολούθησε την πεπατημένη. Είναι κακό αυτό; Όχι βέβαια. Αλίμονο αν ένας καλλιτέχνης δε μπορεί να επανερμηνεύσει στο σήμερα μια ιστορία, ειδικά όταν δεν είναι βιογραφική, αλλά μυθολογική. Η πηγή της γκρίνιας εδώ είναι ότι όλοι είχαν επενδύσει τόσα πολλά σε μια απόλυτη αποτύπωση του ομηρικού έργου και θεωρούν ότι δεν έχει δικαίωμα ένας ξένος να «αλλοιώνει» έτσι την «ιστορία» μας. Προσωπικά, θεωρώ ότι είναι ένα από τα θετικά στοιχεία που έχει η Οδύσσεια του Νόλαν, για την οποία την πλήρη άποψή μου σας είπα εδώ.

Σαφέστατα, μια ιστορία πρέπει να εντάσσεται στο σήμερα και να επιχειρεί να βρει τρόπους επικοινωνίας με το σύγχρονο κοινό για να περάσει τα διδάγματά της. Παρόλο που η Οδύσσεια είναι διαχρονική, όπως και κάθε ιστορία ύβρεως και πολέμου, δε σημαίνει πως φτάνει στα αυτιά του κόσμου με ευκολία. Χρειάζεται μια παρέμβαση από κάποιον που θα της αλλάξει το περιτύλιγμα και θα φωτίσει περισσότερο μια άλλη πλευρά της. Ή θα την δημιουργήσει από το μηδέν.

Πριν προχωρήσουμε στην εξήγηση του τι αλλάζει ο Νόλαν, αν δεν έχετε δει την ταινία, ίσως να μη συνεχίσετε να διαβάζετε, γιατί θα υπάρξουν spoilers.

Η Οδύσσεια, όπως την έγραψε ο Όμηρος, είναι μια περιπέτεια που βασίζεται στο μοτίβο εκείνης της εποχής, το «Ύβρις-Άτη-Νέμεσις», στο οποίο συχνά συμπληρωνόταν και η Τήσις.

Ο Οδυσσέας έχει ατιμάσει τους θεούς με τις πράξεις του στην Τροία, αλλά τα όσα συμβαίνουν σε αυτόν και τους συντρόφους του από κει και μετά, δεν είναι τιμωρία αποκλειστικά για τις εκεί πράξεις του. Σημαντική συμβολή στην επιμήκυνση της περιπλάνησής του, φέρει η τύφλωση του Πολύφημου και το ότι ο Κύκλωπας τον καταράστηκε, με τον πατέρα του, τον Ποσειδώνα, να ανταριάζει τις θάλασσες για να φτάσει ο Οδυσσέας πολύ εκτός πορείας.

Στο βιβλίο, ο Οδυσσέας απαντά στον Πολύφημο πως τον λένε «Ούτι», δηλαδή Κανένα, και όταν έχουν καταφέρει με τους συντρόφους του, με το τέχνασμα με τα πρόβατα, να βγουν από τη σπηλιά και να φτάσουν στο πλοίο τους, αφού έχουν βγει στα ανοιχτά, ο Οδυσσέας του αποκαλύπτει την αληθινή του καταγωγή. Αυτό είναι πολύ σημαντικό στοιχείο της πλοκής, αφού χάρη σε αυτή την αποκάλυψη γνωρίζει ο Ποσειδώνας ποιον πρέπει να τιμωρήσει.

Ο Ματ Ντέιμον αποδίδει σπουδαία αυτό το στοιχείο που θέλει να δώσει ο Νόλαν στον Οδυσσέα.

Αλλαγή πλεύσης για την Οδύσσεια του Νόλαν

Στην Οδύσσεια του Νόλαν, αυτή η αποκάλυψη δεν υπάρχει. Δεν υπάρχει καν το «Ούτις». Αυτό αφαιρεί ένα στοιχείο εξήγησης των περιπετειών του βασιλιά της Ιθάκης. Χωρίς την τιμωρία του Ποσειδώνα, πώς τον βασανίζει η θάλασσα για να κάνει όλη αυτή τη διαδρομή προς τους Λαιστρυγόνες, το νησί της Κίρκης, τον Κάτω Κόσμο, μετά ξανά στο νησί της Κίρκης, μετά να περάσει από τις Σειρήνες, από τη Σκύλλα και τη Χάρυβδη, μετά στο νησί του Ήλιου, από εκεί στο νησί της Καλυψώς και από εκεί στους Φαίακες και την επιστροφή στην Ιθάκη;

Ο Νόλαν δικαιολογεί τις περιπέτειες του δικού του Οδυσσέα μέσα από τη μετάνοια και την παράλυση που αυτή προκαλεί. Ο Οδυσσέας του δε θέλει να γυρίσει στην Ιθάκη γιατί ντρέπεται γι’ αυτό που έγινε στον πόλεμο, ντρέπεται για τις πράξεις του, δε μπορεί να αντικρύσει την Πηνελόπη στα μάτια. Γι’ αυτό και παραμένει ουσιαστικά αδρανής, χωρίς να καταθέτει το χάρισμά του ως οδηγός, ως πλοηγός, ως καπετάνιος, με αποτέλεσμα οι σύντροφοί του να παίρνουν λανθασμένες αποφάσεις. Γι’ αυτό και τον βλέπουμε να τρώει συνειδητά τον Λωτό από την Καλυψώ, κάτι που στο βιβλίο δε συμβαίνει.

Η Καλυψώ δεν είναι η πλανεύτρα που τον κρατά αιχμάλωτο. Είναι αυτή που του δίνει τη Λήθη, που τον θρέφει με Αμνησία κατόπιν δικής του επιθυμίας. Κι όταν πια η ενοχή έχει γίνει κακάδι μέσα του, όταν αντέχει να την κοιτάξει, τότε είναι που του επιτρέπει να θυμηθεί ξανά.

 

View this post on Instagram

 

A post shared by Odyssey Movie (@theodysseymovie)

Ο Οδυσσέας δεν τιμωρείται από τους θεούς. Οι θεοί δεν εμπλέκονται στην Οδύσσεια του Νόλαν. Η τιμωρία είναι αυτοεπιβαλλόμενη. Ο Νόλαν με την αφηγηματική του επιλογή, δε θέλει να αποτυπώσει όπως ο Όμηρος τους ανθρώπους αδύναμους ενώπιον της Μοίρας. Θέλει να τους αποτυπώσει ως δημιουργούς της μοίρας τους, ως γητευτές. Εδώ δεν είναι η Ύβρις ο κυρίαρχος. Είναι η Μετάνοια. Μια ανθρώπινη δύναμη, όχι θεϊκή.

Και θέλει ο ήρωας να βρει την κάθαρση μόνος του, να συγχωρέσει ο ίδιος τον εαυτό του, δικαιώνοντας όσους αδίκησε σε αυτά τα 20 χρόνια, ιδίως στη διάρκεια του Τρωικού Πολέμου.

Αυτό επιβεβαιώνεται από τον μονόλογο του Οδυσσέα όταν κάθεται ως ζητιάνος Σίνωνας μπροστά στην Πηνελόπη και της εξιστορεί όσα ξέρει για τον Οδυσσέα σε αυτά τα χρόνια της απουσίας του.

Παρά τις όποιες ενστάσεις για το τελικό αποτέλεσμα, αυτή η βάση πάνω στην οποία δομήθηκε η Οδύσσεια, είναι δείγμα της ευφυΐας του Νόλαν, αλλά και του τι σημαίνει να παίρνουμε κάτι αρχαίο και να το τοποθετούμε στο τώρα, να του δίνουμε αιτιολόγηση στο μυαλό του σημερινού αποδέκτη.

TAGS :
Κρίστοφερ Νόλαν Οδύσσεια ταινία

x Ακολουθήστε το Andro στο Facebook