Η πιο αξιόλογη ταινία στις πρεμιέρες της εβδομάδας

Πρεμιέρες Εβδομάδας: Μια Χρυσή Άρκτος στις αίθουσες

Η ταινία «Όνειρα» έρχεται να ολοκληρώσει μια αφηγηματική διαδρομή του σκηνοθέτη της που ξεκίνησε με τις ταινίες «Sex – Όσα Λένε οι Άντρες Μεταξύ τους» και «Αγάπη Μόνο».

Χαρτογραφώντας τα σκανδιναβικά ερωτικά ήθη του νέου αιώνα, ο Νορβηγός Νταγκ Γιόχαν Χάουγκερουντ γύρισε μέσα σε έναν μόλις χρόνο τρεις αυτοτελείς ταινίες που, σαν τρεις όψεις του ίδιου καθρέφτη, σχηματίζουν την τριλογία Sex/Love/Dreams. Στο «Sex – Όσα Λένε οι Άντρες Μεταξύ τους», η ιστορία ανοίγει με την απολύτως ανεπάντεχη εξομολόγηση ενός καπνοδοχοκαθαριστή προς τον συνάδελφό του, μια κουβέντα που μυρίζει καπνιά, μόνο που εδώ οι στάχτες είναι από παλιές επιθυμίες. Στην ταινία «Αγάπη Μόνο», μια τυχαία συνάντηση γιατρού και νοσηλευτή εξελίσσεται σε μια μικρή αναστάτωση, ο νοσηλευτής, ακομπλεξάριστος σαν να γεννήθηκε χωρίς φρένα, την αναγκάζει να κοιτάξει κατάματα τη δική της προσεκτικά τακτοποιημένη ερωτική ζωή. Από εκεί κι έπειτα, τίποτα δεν της φαίνεται τόσο αυτονόητο όσο πριν.

Η ταινία «Όνειρα», το τρίτο και πιο όμορφο μέρος της τριλογίας του Νταγκ Γιόχαν Χάουγκερουντ, ανασαίνει σαν ένα ήσυχο, παλλόμενο ημερολόγιο ενηλικίωσης που ξεφεύγει από τα γνωστά μονοπάτια ενηλικίωσης του σινεμά. Δεν επιδιώκει να σοκάρει, σκοπεύει να φανερώσει. Η αποκάλυψη δεν γίνεται μέσα από γεγονότα, αλλά μέσα από γραφή, βλέμμα, σιωπή. Στο τελευταίο μέρος της ενότητας, (Sex/Love/Dreams) ο Νορβηγός σκηνοθέτης επιχειρεί κάτι πιο λεπτό και πιο τολμηρό, να βουτήξει στη στιγμή όπου ένας άνθρωπος αντιλαμβάνεται για πρώτη φορά ότι η ζωή του, δεν είναι τοπία που διασχίζει, αλλά μια αφήγηση που γράφεται και ότι εκείνος είναι ο συγγραφέας της.

Η πιο αξιόλογη ταινία στις πρεμιέρες της εβδομάδας

Ο Χάουγκερουντ στήνει την ιστορία με τρόπο σχεδόν αντι-δραματικό. Η σχέση της Γιοχάνε με τη δασκάλα δεν εξελίσσεται σε μελόδραμα ούτε σε ηθικοποιητικό διάγγελμα.

Στο κέντρο βρίσκεται η 17χρονη Γιοχάνε (Έλα Οβέρμπεϊ). Όχι ως «θύμα» ή «επαναστάτρια» ή «σκανδαλισμένο κορίτσι», αλλά ως μια συνείδηση που αφυπνίζεται. Ο κεραυνοβόλος έρωτάς της για τη δασκάλα γαλλικών (Σελόμε Έμνετου) λειτουργεί σαν σπίθα που ανάβει όχι ένα ειδύλλιο, αλλά μια διαδικασία αυτοπροσδιορισμού και αυτοκατανόησης. Η νεαρή δεν προσπαθεί να κρύψει ούτε να εξιδανικεύσει αυτό που νιώθει. Αντίθετα, το γράφει. Το γράφει με τόση ένταση, τόση ωμή ακρίβεια, που το χαρτί γίνεται σχεδόν επικίνδυνο. Κι εκεί βρίσκεται η μαγεία της ταινίας, δεν μας νοιάζει αν ο έρωτάς της είναι αμοιβαίος, επικίνδυνος ή φαντασιακός, μας νοιάζει ότι είναι αληθινός μέσα της.

Ο Χάουγκερουντ στήνει την ιστορία με τρόπο σχεδόν αντι-δραματικό. Η σχέση της Γιοχάνε με τη δασκάλα δεν εξελίσσεται σε μελόδραμα ούτε σε ηθικοποιητικό διάγγελμα. Αντίθετα, παραμένει ανοιχτή, αμφίσημη, σχεδόν ομιχλώδης. Σαν να σου ψιθυρίζει η ταινία, η αλήθεια των συναισθημάτων δεν αποδεικνύεται, μόνο κατατίθεται. Και η κατάθεση εδώ είναι το χειρόγραφο της Γιοχάνε, ένας καλειδοσκοπικός καθρέφτης όπου το κορίτσι προσπαθεί να δει ποια είναι.

Η σκηνοθεσία αποφεύγει τα μεγάλα ξεσπάσματα, προτιμά τις εσωτερικές δονήσεις, την παύση πριν τη φράση αλλά και τους ατέρμονους διαλόγους.

Η γραφή που γεννιέται από την επιθυμία γίνεται παλμός στο χαρτί, πλήρης εξομολόγηση, μισή φαντασία, μισή τόλμη, που αποκαλύπτει όσα η φωνή δεν αντέχει να ιστορήσει.

Μια ταινία για το δικαίωμα στην αφήγηση

Η πιο ενδιαφέρουσα μετατόπιση της ταινίας, όμως, συμβαίνει όταν το χειρόγραφο φτάνει στη μητέρα Κρίστιν (Άνε Νταλ Τορπ) και στη γιαγιά της, Κάριν (Άννε Μαρίτ Γιακόμπσεν). Η πρώτη σαστίζει, η δεύτερη, ποιήτρια και η ίδια, αναγνωρίζει το υλικό της δημιουργίας. Στις σελίδες αυτές αντικρίζουν και αναγνωρίζουν όχι μόνο τη Γιοχάνε, αλλά και την ίδια τους τη ζωή, τις πρώτες αγάπες που δεν ξεπεράστηκαν ποτέ, το ρίγος της επιθυμίας που έσβησε νωρίς, τις επιλογές που αφέθηκαν να μαραθούν. Η ταινία, έτσι, γλιστρά από την ιδιωτική εξομολόγηση μιας έφηβης σε μια διαγενεακή αφήγηση για το πώς η επιθυμία επιβιώνει ή δεν τα καταφέρνει, μέσα στον χρόνο.

Αυτό που κάνει ο Χάουγκερουντ, με έναν τρόπο σχεδόν ύπουλο, είναι να παρουσιάσει τρεις γυναίκες ως τρεις διαφορετικές εκδοχές της ίδιας ερώτησης, «τι κάνουμε με αυτό που πραγματικά νιώθουμε»; Η Γιοχάνε το καταγράφει. Η μητέρα το φοβάται. Η γιαγιά το θρηνεί μπορεί και να το θαυμάζει. Και μέσα από αυτό το τρίπτυχο η ταινία βρίσκει μια απροσδόκητη σοφία, η ζωή μας δεν καθορίζεται από τις επιθυμίες που ζήσαμε, αλλά από εκείνες που κλειδώσαμε σε συρτάρια.

Η σκηνοθεσία αποφεύγει τα μεγάλα ξεσπάσματα, προτιμά τις εσωτερικές δονήσεις, το βλέμμα που γυρίζει αλλού, την παύση πριν τη φράση αλλά και τους ατέρμονους διαλόγους. Το αποτέλεσμα είναι μια ταινία που μοιάζει να χτίζεται όχι από σκηνές, αλλά από υπόγεια ρεύματα. Μια αφήγηση που δεν σε τραβάει από το χέρι, σε παρασύρει σαν σιγανή παλίρροια. Η ταινία “Dreams (Sex Love)” του Νορβηγού δημιουργού Νταγκ Γιόχαν Χάουγκερουντ (Dag Johan Haugerud) κέρδισε την Χρυσή Άρκτο στο 75ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Βερολίνου (Berlin International Film Festival).

Σε τελική ανάλυση, τα «Όνειρα» είναι μια ταινία για το δικαίωμα στην αφήγηση. Για το ότι κάθε άνθρωπος, ακόμη κι ένα κορίτσι 17 χρονών, έχει τη δική του φλόγα, τη δική του ιστορία, το δικό του βλέμμα στον κόσμο. Και καμιά φορά η ιστορία είναι πιο δυνατή από την ίδια την πραγματικότητα, γιατί όταν η επιθυμία χύνεται στη γραφή, το χαρτί γίνεται δέρμα, κρατά τον παλμό, τη σύγχυση, τη λαχτάρα. Μια μυστική αφήγηση που φωτίζει όσα μένουν κρυφά και ανείπωτα.