Βουγονία: Η σημασία του τίτλου της ταινίας του Λάνθιμου και ο Πλάτωνας

Η προβολή της ταινίας στο Φεστιβάλ Βενετίας, την έχει κάνει αντικείμενο συζήτησης και ανάλυσης, ειδικά για όσους την είδαν εκεί. Ο Λάνθιμος καταθέτει με το Bugonia μια ακόμα διαλεκτική για τα ζωώδη ένστικτα του ανθρώπου.

Όχι, δεν είναι Μπιγκόνια. Δεν αφορά το γνωστό λουλούδι, αν και, δεν αποκλείουμε να υπάρχουν κάπου στο βάθος του χρόνου μια νοηματική σχέση. Άλλωστε, η μπιγκόνια ή βιγονία, είναι ένα φυτό που προσελκύει τις μέλισσες και αντλούν από αυτό αρκετή από τη γύρη για να δημιουργήσουν τις κυψέλες τους. Και η Βουγονία, η ελληνική απόδοση του τίτλου της νέας ταινίας που φέρνει ο Γιώργος Λάνθιμος, είναι μια λέξη που αναφέρεται σε μια φυσική διαδικασία που καταλήγει σε μέλισσες.

Όπως αναφέρεται σε έργα του Βιργιλίου (70 π.Χ. – 19 π.Χ.), ειδικά στο 4ο βιβλίο από τα Γεωργικά του, στη Φυσική Ιστορία του Γάιου Πλίνιου Σεκούνδου ή, αλλιώς, Πλίνιου του Πρεσβύτερου (23 ή 24 μΧ – 79 μΧ), αλλά και σε άλλους συγγραφείς της αρχαίας, λατινικής κυρίως, γραμματείας, η βουγονία περιγράφει μια απωθητική στο άκουσμα, μα απόλυτα «φυσική διαδικασία», τη γέννηση μελλισών από το νεκρό σώμα του βοδιού. Βοῦς+γόνος είναι τα συνθετικά της και φυσικά δεν πρόκειται για υπαρκτή φυσική διαδικασία, αλλά για μια πεποίθηση που είχε σχηματιστεί στους αρχαίους, η οποία συνδέεται και με την πεποίθηση πως οι μύγες γεννιούνται από το κρέας.

«Ξαφνικό και θαυμαστό να το πεις — σε όλη την κοιλιά, ανάμεσα στη λιωμένη σάρκα των βοδιών, μέλισσες βουίζουν και ξεχύνονται από τις σκισμένες πλευρές, και μετά σέρνονται σε τεράστια σύννεφα, ώσπου τελικά στην κορυφή ενός δέντρου ρέουν μαζί και κρέμονται σε συστάδες από τα λυγισμένα κλαδιά», αναφέρει το χαρακτηριστικό απόσπασμα από το βιβλίο του Βιργιλίου, του Ρωμαίου ποιητή.

Με μούσα του την Έμμα, ο Λάνθιμος αναζητά στο ζωικό βασίλειο της αλληγορίες των ταινιών του.

Τι σήμαιναν οι μέλισσες για τους αρχαίους

Στην ουσία, η Βουγονία μιλάει για την αναγέννηση μέσα από ένα νεκρό σώμα, για την Ανάσταση, έχει, εν ολίγοις, βαθιά θρησκευτική καταγωγή, με τους αρχαίους Έλληνες και Ρωμαίους να ενσωματώνουν την ανάγκη τους για θρησκειολογική ερμηνεία φυσικών φαινομένων σε μύθους και παραβολές ή «βολικές παρανοήσεις», όπως είναι η Βουγονία.

Οι μέλισσες κατείχαν κεντρική θέση στη λατρεία των αρχαίων, θεωρούνταν ιερά έντομα και αυτό αποδεικνύει και πόσο ευφυείς ήταν οι αρχαίοι, πόσο μεγάλη αντίληψη της φύσης είχαν, διότι σήμερα γνωρίζουμε επιστημονικά ότι οι μέλισσες είναι από τα έμβια όντα που στηρίζουν το οικοδόμημα της ύπαρξης, είναι πυλώνες του παγκόσμιου οικοσυστήματος.

Οι Ρωμαίοι πίστευαν ότι γεννιούνται από τις ψυχές των άρρωστων γεωργών και των σκληρά εργαζόμενων της γης. Στην πολύ πιο γνωστή Αινειάδα του Βιργιλίου, στο 6ο κεφάλαιο, ο πατέρας του Αινεία, ο Αγχίσης, είναι νεκρός στον Άδη και αναφέρεται στη μετεμψύχωση/μετενσάρκωση, καθώς μιλά στον γιο του και βλέπουν μαζί σμήνη από μέλισσες πάνω από τον Λήθη ποταμό, αυτόν που προκαλεί τη λησμονιά, την απώλεια της μνήμης της προηγούμενης ζωής, απ’ όπου έπιναν οι ψυχές για να ετοιμαστούν για την επόμενη ζωή τους, την επιλογή με λαχνό από τη Λάχεση του επόμενου σώματος.

Ο Πλίνιος με τα δικά του κείμενα, αποδεικνύει τον σεβασμό των Ρωμαίων για τις μέλισσες, με ένα στίχο του να λέει ότι «οι άνθρωποι πρέπει να είναι πεντακάθαροι πριν πάρουν το μέλι από τις μέλισσες».

Εκτός του σεβασμού, οι μέλισσες λειτουργούσαν και ως παράδειγμα προς μίμηση για τους αρχαίους ως προς τον τρόπο λειτουργίας της κοινωνίας. Αρκετοί μελετητές μάλιστα, έχουν εντοπίσει ομοιότητες στα σμήνη και στην ιδανική Πολιτεία που περιγράφει ο Πλάτωνας.

Στη Βουγονία, η Έμμα Στόουν υποδύεται μια γυναίκα που «αναγεννάται» ως εξωγήινη μορφή ζωής.

Ο Λάνθιμος «βυθίζεται» στα ζωικά ένστικτα

Πώς τα εφαρμόζει όλα αυτά ο Λάνθιμος στην ταινία του; Χωρίς να την έχουμε δει ακόμα, από αυτά που αναφέρει η περίληψη και έχουμε διαβάσει στις κριτικές από το Φεστιβάλ Βενετίας, η Έμμα Στόουν υποδύεται μια entrepreneur που την απαγάγουν δύο γιατί πιστεύουν πως είναι εξωγήινος και τη βλέπουμε να αναγεννάται σαν μια μέλισσα, από ένα νεκρό σώμα.

Αυτή δεν είναι η πρώτη φορά που ο Λάνθιμος δίνει σε ταινία του ελληνική λέξη για τίτλο. Το ίδιο είχε κάνει και το 2022, στη μικρού μήκους ταινία Bleat με την Έμμα Στόουν, για το Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος. Η Βληχή (Bleat) είναι το βέλασμα των προβάτων και των κατσικιών, άρα, ακόμα μια λέξη που σχετίζεται με κάτι το ζωώδες.

Οι αλληγορίες με ζώα έχουν κεντρική θέση στη φιλμογραφία του Λάνθιμου, από τον Αστακό στο Ελάφι κι από κει στο Πρόβατο και τη Μέλισσα στη Βουγονία. Και, μην ξεχνάμε, στο Poor Things η Έμμα Στόουν αναγεννάται και λειτουργεί με ζωικά ένστικτα. Όλα ενώνονται στο σύμπαν του Λάνθιμου, όλα συνδέονται και κάνουν τους κύκλους τους. Κι όλα οδηγούν σε μια έκφραση ανάγκης κατάλυσης των «αρχαίων» πια, κοινωνικών συμβολαίων.

TAGS :
Γιώργος Λάνθιμος ταινία

x Ακολουθήστε το Andro στο Facebook