archilove

    Δραπετσώνα: η σκληρή ομορφιά των ερειπωμένων βιομηχανιών

    Ένα εντυπωσιακό φωτογραφικό οδοιπορικό σε μια ξεχασμένη περιοχή που κάποτε ανθούσε η βιομηχανική παραγωγή. Πλέον, έχουν μείνει μόνο ερείπια και εγκατάλειψη. Ποιες κινήσεις γίνονται για να μετατραπεί η περιοχή σε κέντρο πολιτισμού.

     

    Σαν βιομηχανικός Παρθενώνας.

    Το Archisearch παρουσιάζει ένα φωτορεπορτάζ του Δημήτρη Λούτου, που αποτυπώνει στο φακό τη γοητεία της φθοράς της βιομηχανικής κληρονομιάς της Δραπετσώνας σε ένα κινηματογραφικό σκηνικό, αποκαλύπτοντας σημάδια από την ιστορία και την ταυτότητα της περιοχής.

    Πλήρης εγκατάλειψη.

    Στις 17 Ιουλίου 2019, μεγάλο τμήμα του «Ταινιόδρομου Κάκαρη» καταρρέει εξ’ αιτίας ενός σεισμού 5,1 Ρίχτερ στη Μαγούλα Αττικής. Ο ταινιόδρομος αποτελούσε τοπόσημο στην είσοδο του Προλιμένα Πειραιώς και αναπόσπαστο στοιχείο των ήδη χαρακτηρισμένων από το ΥΠΠΟΑ κτηρίων των βιομηχανικών εγκαταστάσεων του πρώην εργοστασίου της Ανώνυμης Ελληνικής Εταιρείας Χημικών Προϊόντων.

    Το 1909, η Εταιρεία Χημικών Λιπασμάτων Α.Ε.Ε.Χ.Π.Λ. επισφράγισε την ανάπτυξη της βιομηχανικής ζώνης της Δραπετσώνας.

    Με την ίδρυσή της, το 1909, η Εταιρεία Χημικών Λιπασμάτων Α.Ε.Ε.Χ.Π.Λ. επισφράγισε την ανάπτυξη της βιομηχανικής ζώνης της Δραπετσώνας, οριοθετώντας παράλληλα την εξέλιξη του -αδιαμόρφωτου έως τότε- χώρου.

    Η περιοχή ήταν γνωστή και ως «Λιπάσματα» εξαιτίας της βιομηχανικής μονάδας της Ανώνυμης Ελληνικής Εταιρείας Χημικών Προϊόντων και Λιπασμάτων.

    Η παραθαλάσσια περιοχή από το λιμενοβραχίονα Κράκαρη μέχρι τον “όρμο των Σφαγείων”, γνωστή και ως “Λιπάσματα”, χρωστά το όνομά της στην ιστορία της βιομηχανικής μονάδας της Ανώνυμης Ελληνικής Εταιρείας Χημικών Προϊόντων και Λιπασμάτων (Α.Ε.Ε.Χ.Π.Λ.), της εταιρείας που κυριάρχησε στην οικονομική ζωή της περιοχής και κατείχε επί μισό αιώνα το μονοπώλιο στην κατασκευή λιπασμάτων.

    Κάποτε εδώ εργάζονταν 4.000 κάτοικοι της περιοχής και πρόσφυγες που κατέφτασαν στον Πειραιά μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή.

    Το εργοστάσιο της εταιρείας κατασκευάστηκε τον Οκτώβριο του 1910 και οι μονάδες εκτείνονται σε έκταση 245 στρεμμάτων, με δομημένη επιφάνεια 146.000 τ.μ. και 109 ενεργές μονάδες παραγωγής οξέων, λιπασμάτων και φυτοφαρμάκων.

    Κατά τη διάρκεια του Β΄Παγκόσμιου Πολέμου η βιομηχανική μονάδα υπέστη μεγάλη καταστροφή.

    Απασχολώντας 4.000 κατοίκους της περιοχής και πρόσφυγες που κατέφτασαν στον Πειραιά μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, τα Λιπάσματα διαμόρφωσαν τους όρους της οικιστικής εγκατάστασης που θα ακολουθούσε η γύρω περιοχή, δημιουργώντας τη Δραπετσώνα.

    Η Εταιρεία Λιπασμάτων στράφηκε, τη δεκαετία του ’50, στην κάλυψη των αναγκών της σε λιγνίτη προκαλώντας ωστόσο σημαντικά ατμοσφαιρικά προβλήματα στην περιοχή.

    Η εταιρεία μονοπώλησε την παραγωγή λιπασμάτων (θειικό οξύ, θειικός χαλκός, θειικός σίδηρος, υδροχλωρικό οξύ, νιτρικό οξύ, λιπάσματα) και υαλουργικών ειδών – όταν προστέθηκε το 1920 μονάδα υαλουργίας.

    Το 1993 η εταιρεία τίθεται σε εκκαθάριση εν ενεργεία και περνάει στον πλήρη έλεγχο της Εθνικής Τράπεζας.

    Κατά τη διάρκεια του Β΄Παγκόσμιου Πολέμου η βιομηχανική μονάδα υπέστη μεγάλη καταστροφή. Λόγω των ελλείψεων σε καύσιμες και πρώτες ύλες η Εταιρεία στράφηκε, τη δεκαετία του ’50, στην κάλυψη των αναγκών της σε λιγνίτη και σιδροπυρήτη μέσω της μεταλλευτικής δραστηριότητας, προκαλώντας ωστόσο σημαντικά ατμοσφαιρικά προβλήματα στην περιοχή με τη διοχέτευση ραδιενεργών αποβλήτων σε χωματερή στο Σχιστό Περάματος σε πλαγιά του όρους Αιγάλεω.

    Το 1999 οι εγκαταστάσεις κλείνουν οριστικά με δικαιολογία τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις.

    Από τα τέλη του ’70 η παραγωγή μειώνεται και η εταιρεία συρρικνώνεται. Ως αποτέλεσμα, το 1993 η εταιρεία τίθεται σε εκκαθάριση εν ενεργεία και περνάει στον πλήρη έλεγχο της Εθνικής Τράπεζας, ενώ το 1999 οι εγκαταστάσεις κλείνουν οριστικά με δικαιολογία τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις και την πρόθεση ανάπλασης του παραλιακού μετώπου, από τη Δραπετσώνα μέχρι το Κερατσίνι και το Πέραμα.

    Με το οριστικό κλείσιμο καλλιεργήθηκε η ιδέα να αναπτυχθεί η περιοχή τουριστικά.

    Τότε άρχισε να καλλιεργείται η ιδέα της κατεδάφισης και εν συνεχεία τουριστικής αξιοποίησης του ακριβού ακινήτου, παρά τις εναλλακτικές προτάσεις πολεοδομικής ανάπτυξης διατυπωμένες από το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο και τον Οργανισμό Ρυθμιστικού Σχεδίου Αθήνας και παρά τις κινητοποιήσεις των εργαζομένων.

    Σαν τοπίο από αχανή έκταση στις ΗΠΑ.

    Η μελέτη της ομάδας που αποτελούνταν από το Γιάννη Πολύζο, την Ελένη Μαΐστρου, τη Δήμητρα Μαυροκορδάτου, το Γιώργο Μαχαίρα και τη Λήδα Παπαστεφανάκη, περιελάμβανε τη διατήρηση των πιο αξιόλογων κτιρίων, την ανάμειξη επιχειρηματικών χρήσεων με χρήσεις κατοικίας, πολιτισμού, εκπαίδευσης και αναψυχής και την απόδοση ελεύθερων χώρων στην πόλη.

    Το 2003 κατεδαφίστηκε το μεγαλύτερο τμήμα των εγκαταστάσεων.

    Παρά την εισήγηση των αρμόδιων Εφορειών του υπουργείου Πολιτισμού και τις προσπάθειες κήρυξης των κτιρίων διατηρητέων ως απομεινάρια της βιομηχανικής ιστορίας της Ελλάδας, το 2003 κατεδαφίστηκε το μεγαλύτερο τμήμα των εγκαταστάσεων.

    Έχουν ξεκινήσει οι διαδικασίες διαμόρφωσής του χώρου σε «Πάρκο Εργατιάς», φιλοξενώντας υπαίθριο θέατρο, αθλητικές εγκαταστάσεις και παιδική χαρά.

    Με την κατεδάφιση των κτιριακών μονάδων, η Εθνική Τράπεζα και ο Δήμος Δραπετσώνας προχώρησαν στις απαραίτητες μελέτες για την ανάπλαση της περιοχής. Οι δύο πιο ολοκληρωμένες προτάσεις που κατατέθηκαν αφορούσαν ένα συνολικότερο σχέδιο ανάπλασης της παραλιακής μετώπης της Δραπετσώνας, συνολικής έκτασης 660 στρεμμάτων. Καμία ωστόσο από τις παραπάνω προτάσεις δεν περιλάμβανε την επαναχρήση των χώρων των Λιπασμάτων με στόχο τη διάσωση της βιομηχανικής κληρονομιάς του εργοστασίου και της μνήμης του τόπου.

    Πλέον,η έκταση της Πειραϊκής ακτογραμμής ανήκει στο Δήμο Κερατσινίου- Δραπετσώνας.

    Σήμερα, η έκταση της Πειραϊκής ακτογραμμής ανήκει στο Δήμο Κερατσινίου- Δραπετσώνας, και έχουν ξεκινήσει οι διαδικασίες διαμόρφωσής του στο «Πάρκο Εργατιάς», φιλοξενώντας υπαίθριο θέατρο, αθλητικές εγκαταστάσεις και παιδική χαρά.

    Σήμερα σώζονται μόνο δύο κτήρια.

    Από τις 109 μονάδες που αποτελούσαν τις εργοστασιακές εγκαταστάσεις, σήμερα σώζονται μόνο δύο κτήρια που δεσπόζουν στο τοπίο, το εργοστάσιο υαλουργίας και το κτήριο που στέγαζε το Ινστιτούτο «Νικόλαος Κανελλόπουλος», η καμινάδα και οι αποθήκες.

     

     

    //Φωτογραφίες:  Δημήτρης Λούτος
    ⇒ Για περισσότερα επισκεφθείτε το archisearch.gr.

     

     

    Διαβάστε ακόμα: «Στη Λεωφόρο ΝΑΤΟ είδα να κατοπτρίζεται η ωμή εκδοχή της νεότερης Ελλάδας».

     

     

     

    x Ακολουθήστε το Andro στο Facebook

    Button to top