Κυβέλη Ζωή: «Τι σημασία έχει το φύλο του καλλιτέχνη και με ποιον άνθρωπο θέλει να κοιμάται;»

«Η έκθεσή μου είναι κατά κάποιον τρόπο ένα ταξίδι».

Μια συνέντευξη με την εικαστικό Κυβέλη Ζωή με αφορμή την ατομική της έκθεση στην γκαλερί Ιρις, Been to Places, Seen Some Faces. Σκέψεις για την αθηναϊκή καλλιτεχνική σκηνή, την έννοια της συλλογικότητας, την βία, τον δημόσιο χώρο και την στεγαστική κρίση που μεταφέρθηκε αστραπιαία από τη Νέα Υόρκη στην οποία σπούδασε και έζησε, στην Αθήνα όπου δημιουργεί και ζει σήμερα.

– Τι αφορά η έκθεσή σου;

Η έκθεση είναι κατά κάποιον τρόπο ένα ταξίδι. Τα μέρη και τα πρόσωπα που αναφέρονται στον τίτλο της έκθεσης είναι τόσο κυριολεκτικά όσο και μεταφορικά. Έχει μια βαθιά κοινωνική χροιά. Αφορά μέρη που μπορεί να είναι υπαρκτά, μπορεί να είναι μεταφυσικά, μπορεί να είναι λίγο φανταστικά. Όλα τα μέρη που περιλαμβάνονται στα έργα της έκθεσης, αφορούν αινίγματα που θέλω να θέσω στους θεατές χωρίς όμως να κάνω καμία προσπάθεια στο να δώσω μια απάντηση σε αυτά.  Προκύπτει, ελπίζω, μια ερώτηση για το πού είναι αυτό το μέρος, τι είναι αυτό το μέρος και όλα τα έργα παραπέμπουν σε γνώριμα μέρη, αλλά, όχι ακριβώς οικεία, τελικά. Υπάρχουν πολλές αναφορές στην Αθήνα, αλλά και στη Νέα Υόρκη που είναι δεύτερο σπίτι, αλλά και σε άλλα μέρη ίσως με πιο αφηρημένο χαρακτήρα. Οι συνθέσεις αυτές μοιάζουν με ιδανικούς κόσμους. Υπάρχει ένα συμβολισμός στο πόσο εύκολα θα μπορούσε να είναι μια κοινωνία πιο δεμένη, και πιο αλληλέγγυα.

– Το λες σαν να είναι κάτι πολύ απλό.

Αφορά το θέμα του σεβασμού προς τους άλλους, και αυτό είναι απλό. Πρώτον, προκύπτει από τον σεβασμό στον εαυτό μας, αλλά έχει να κάνει και με την μοναξιά μας μες στο σύνολο, την εύρεση της ταυτότητάς μας μεσα σε αυτό. Ας πούμε, ο πίνακας Busy Block που είναι αντιπροσωπευτικός, και ο πιο προσωπικός, καθώς αυτή είναι μια χαρούμενη κοινωνία, της οποίας οι άνθρωποι βρίσκονται πάρα πολύ καλά μέσα στον χώρο και τον χρόνο, λες και όλοι ξέρουν που πάνε. Υπάρχει μια χαρμόσυνη ατμόσφαιρα, μια λειτουργικότητα, μια ροή, υπάρχει μουσική για μένα μέσα σε αυτό το έργο.

«Αυτή η έκθεση είναι μια ωδή στην πολυπολιτισμικότητα».

– Είναι σημαντικό και βέβαιο ότι ξέρουν πού πηγαίνουν;

Στο έργο που σχολιάζουμε, η κεντρική φιγούρα έχει στόχο, είναι σίγουρο για τον προορισμό του. Πιστεύει πάρα πολύ στον εαυτό και πιστεύω ξέρει που πάει και γιατί,  όπως και όλοι γύρω του.

– Η κοσμοπολίτικη ατμόσφαιρα βγαίνει και από την παλέτα που χρησιμοποιείς, τα χρώματα είναι μαγνητικά.

Ναι σίγουρα αυτή η έκθεση είναι μια ωδή στην πολυπολιτισμικότητα. Δηλαδή, μια ματιά σε έναν κόσμο στον οποίο θέλω να ζω. Σε έναν κόσμο που όλοι χωράνε, είναι αυτάρκεις και είναι ευτυχείς να είναι αυτοί που είναι, ό,τι χρώμα, φύλο, και εθνικότητα και να έχουν.

– Πολλά από τα έργα βρίσκονται σε ένα μητροπολιτικό φόντο, που συχνά μοιάζει με ένα ωραίο, χαρούμενο, ζεστό σπίτι.

Αντί να νιώθουμε τόσο ξένοι μέσα σε αυτόν, δεν θα έπρεπε ο κόσμος να είναι το σπίτι μας; Βασικά, είναι το σπίτι μας, απλώς είμαστε το μοναδικό είδος στον πλανήτη που πληρώνει νοίκι για να ζει εδώ, και υπάρχει με τόσες δυσκολίες…

«Είχα πολύ μεγάλη ανάγκη να δημιουργήσω κάτι συλλογικό, επιστρέφοντας εδώ».

– Σε ότι αφορά την ταυτότητα, θεωρείς ότι είναι ανάγκη του καλλιτέχνη ή της εμπορικής διάστασης του καλλιτεχνικού κόσμου να διαχωρίζει και να τμηματοποιεί;

Δυστυχώς, είναι ανάγκη όλης της κοινωνίας μας να διαχωρίζει και να τμηματοποιεί τα πάντα. Είναι η μάστιγα της σύγχρονης κοινωνίας… Γυναίκα καλλιτέχνιδα, άντρας καλλιτέχνης, γκέι καλλιτέχνης, δεν ξέρω και εγώ τι καλλιτέχνης, μαύρος καλλιτέχνης, queer καλλιτέχνης, λευκός, πράσινος, κίτρινος, κόκκινος καλλιτέχνης… Δηλαδή, καλλιτέχνης είναι, τι σημασία έχει το τι φύλο έχει και με ποιον άνθρωπο θέλει να κοιμάται; Δεν έχει καμία σημασία αυτό για μένα. Είσαι καλλιτέχνης, είσαι δημιουργός, τελεία.

– Εσένα τι θα ήθελες να ορίζει το έργο σου;

Η πραγματική κατανόηση της δουλειάς μου, ασχέτως από το ποια είμαι εγώ. Η αληθινή ματιά και η συγκίνηση που προκαλεί σε όποιον το κοιτάει. Η ανθρώπινη προσέγγιση χωρίς πολλή φανφάρα.

«Στην Αθήνα κατά βάση, οι καλλιτέχνες δίνουν δουλειά στους καλλιτέχνες».

– Μπορεί ένας καλλιτέχνης στην Ελλάδα να είναι αυτόνομος σήμερα;

Ειδικά μετά την οικονομική κρίση, επειδή είναι λίγα τα προγράμματα που χρηματοδοτούν καλλιτέχνες, και κρατικά και ιδιωτικά, νομίζω ότι γενικά η αθηναϊκή σκηνή είναι πολύ αυτόνομη. Δηλαδή, στην Αθήνα κατά βάση, οι καλλιτέχνες δίνουν δουλειά στους καλλιτέχνες… Εγώ δεν σπούδασα εδώ, οπότε δεν ήμουν στο ακαδημαϊκό κομμάτι της καλλιτεχνικής Αθήνας, και μέχρι να μάθω την σκηνή της Αθήνας ως ενήλικη πλέον, ήταν σαν να επαναπροσδιορίζομαι στον τόπο ξανά από την αρχή. Αυτό μου δίδαξε πως περισσότερο μπορώ να βασιστώ και να ταυτιστώ επαγγελματικά με άτομα που έχουν όμοιους προβληματισμούς με τους δικούς μου. Αυτό εννοώ όταν χρησιμοποιώ την λέξη «αυτονομία». Η αθηναϊκή καλλιτεχνική σκηνή είναι η μόνη στον κόσμο που λειτουργεί έτσι, και για αυτό κατά την γνώμη μου είναι και η πιο αυθεντική αυτή τη στιγμή, από όλα τα διεθνή καλλιτεχνικά κέντρα.

– Ώσπου άνοιξες το ΚΥΑΝ, έναν χώρο που λειτουργεί παράλληλα ως γκαλερί και έχει ένα διαρκές πρόγραμμα φιλοξενίας καλλιτεχνών και ήθελα να σταθούμε λίγο σε αυτή την αίσθηση συλλογικότητας που δημιουργείται.

Στο ΚΥΑΝ προσπαθώ να στηρίζω καλλιτέχνες, ιδίως νέους, και Έλληνες αλλά και από το εξωτερικό. Η πρώτη αφορμή που βοήθησε στο να συμβεί αυτό, είναι η δομή του χώρου, που στην ουσία είναι ένα μεγάλο κτίριο και μπορεί να στεγάσει πολύ κόσμο και πολλές φρέσκιες ιδέες, σε διάφορες μορφές, λόγω της αρχιτεκτονικής του. Για να είμαι εκεί μόνη μου είναι πολύ μεγάλος ο χώρος και για αυτό αποφάσισα να δημιουργήσω το πρόγραμμα. Από το 2020 ως τώρα, έχουμε κάνει εκθέσεις, προβολές, μουσικές βραδιές, και τώρα το πρόγραμμα φιλοξενίας καλλιτεχνών, που είναι και η κύρια λειτουργία του χώρου πλέον. Μέσω του ΚΥΑΝ μου έχει δοθεί η ευκαιρία να γνωρίσω εξαιρετικούς ανθρώπους, από καλλιτέχνες, σκηνοθέτες, επιμελητές, αρχιτέκτονες, ιστορικούς, συγγραφείς και μουσικούς. Δεν υπάρχει μεγαλύτερο δώρο για μένα από αυτό, και είναι ό,τι πιο συλλογικό και υπέροχο και με γεμίζει ζωή και έμπνευση.

«Στο ΚΥΑΝ προσπαθώ να στηρίζω καλλιτέχνες, ιδίως νέους, και Έλληνες αλλά και από το εξωτερικό».

– Γιατί θεωρείς σημαντική την έννοια της συλλογικότητας; Πού την βρήκες, και τώρα θέλεις να την μεταδώσεις;

Σίγουρα όχι στην διάρκεια των σπουδών μου στη Νέα Υόρκη… εκεί έμαθα σιγά σιγά τι σημαίνει να είσαι καλλιτέχνης, και επειδή είναι πολύ σκληρή πόλη και έχει πάρα πολύ ανταγωνισμό,  αλλά και επειδή είναι ένα τεράστιο κέντρο πολιτισμού στο οποίο είναι πολύ εύκολο να χαθείς και να απομονωθείς. Εκεί δυστυχώς δεν υπήρχε καθόλου η αίσθηση της συλλογικότητας. Επειδή μου έλειψε πάρα πολύ το στοιχείο της ομαδικότητας, που σίγουρα και σαν Ελληνίδα είναι μεγαλύτερο κομμάτι της κουλτούρας μου, ή τουλάχιστον εγώ το βιώνω έτσι – είχα πολύ μεγάλη ανάγκη να δημιουργήσω κάτι συλλογικό, επιστρέφοντας εδώ.

«Στη Νέα Υόρκη έμαθα σιγά σιγά τι σημαίνει να είσαι καλλιτέχνης».

– Για να ξεφύγεις από αυτό που ζούσες ως εκείνη τη στιγμή; 

Ένα μεγάλο κομμάτι των σπουδών μου ήταν επικεντρωμένο στη σόλο καριέρα, πώς να πουλάμε καλύτερα τη δουλειά μας, πώς να προβάλουμε τον εαυτό μας… ένα τεράστιο κομμάτι της εκπαίδευσης που έλαβα, είχε να κάνει με το στήσιμο της εικόνας σου ως καλλιτέχνης… Το self-branding, το personal brand, ας πούμε, ναι μεν είναι πολύ σημαντικό για έναν νέο καλλιτέχνη που μόλις ξεκινάει να εκθέτει, αλλά ταυτόχρονα, είναι πολύ εύκολο να χάσεις το νόημα σε αυτό που κάνεις, αν επικεντρωθείς μόνο σε αυτό. Κατά τη γνώμη μου δεν θα έπρεπε ποτέ να μπερδεύουμε την «περσόνα» με το έργο… Και νομίζω πως δυστυχώς πολλοί πέφτουν σε αυτή την παγίδα.

 – Εσύ, πώς αντιλαμβάνεσαι την σχέση σου με τον δημόσιο χώρο;

Θεωρώ τον δημόσιο χώρο το πιο σημαντικό πράγμα στην αστική ζωή ενός ανθρώπου. Είναι σημείο συνάντησης, είναι εκεί που βρισκόμαστε, και στον δημόσιο χώρο είμαστε όλοι ίσοι. Μου αρέσει να βλέπω όλες τις πλευρές του δημόσιου χώρου καθώς μου δίνει τροφή για σκέψη το αθηναϊκό χάος. Επιπλέον, αντιμετωπίζω το δημόσιο χώρο με σεβασμό, έχοντας πλήρη επίγνωση ότι είναι ένας κοινόχρηστος χώρος, παρόλο που δεν τον αντιμετωπίζουν όλοι έτσι. Ωστόσο, ο ίδιος ο δημόσιος χώρος είναι μια παγίδα θανάτου στην Αθήνα. Είναι όλα κατεστραμμένα. Κάθε λίγο κοιτάς τριγύρω σου και βλέπεις την βλακώδη παρέμβαση του κάθε δημάρχου, στην οποία είναι πασιφανές το γεγονός πως καμία αξιόλογη μελέτη δεν έχει γίνει σχετικά με την σχεδιαστική λειτουργικότητα της πόλης, και σαν να μην έφτανε αυτό, πρέπει να έχεις και το νου σου μονίμως, να μην πέσεις σε κάποιο σπασμένο πεζοδρόμιο, σε τρύπες, σε αυθαίρετες κολώνες μες στη μέση κλπ, κλπ… Στα έργα της τωρινής έκθεσης, υπάρχουν πολλές ζωγραφικές αναφορές στα παραπάνω.

«Θεωρώ τον δημόσιο χώρο το πιο σημαντικό πράγμα στην αστική ζωή ενός ανθρώπου».

– Τι soundtrack θα έβαζες στο πώς περνάς τώρα;

Marvin Gaye. Άλλωστε, και ο τίτλος της έκθεσης, είναι στίχος από τραγούδι του.

//Remarks

Είμαι πολύ χαρούμενη για τη συνεργασία με την Βικτώρια Φασιανού, είναι εξαιρετική και είναι μεγάλη μου τιμή που δουλεύουμε μαζί. Το κείμενο της έκθεσης το έχει γράψει ο Μάκης Μαλαφέκας που έκανε πολύ ενδιαφέρουσες παρατηρήσεις για το κάθε έργο, και η ποιητική ματιά του βοήθησε στην περαιτέρω έρευνα ως προς το τι κοιτάμε.  Είναι η πρώτη μου ατομική έκθεση στην Ελλάδα, παρότι έχω κάνει αρκετές στο εξωτερικό, και αυτό με χαροποιεί ιδιαιτέρως καθώς επιτέλους, μπόρεσαν να έρθουν και οι φίλοι!

Έκθεση: Been to places, seen some faces
IRIS Gallery, Αντήνορος 12, Κάραβελ, Ιλίσια
Από τις 6 Φεβρουαρίου ως τις 15 Μαρτίου

Διαβάστε ακόμα: Κωνσταντίνος Κακανιάς. Οι λαμπερές καρικατούρες της ελληνικής πραγματικότητας.

TAGS :
ζωγραφική τέχνες τέχνη

x Ακολουθήστε το Andro στο Facebook