«The Eye»: ένα υπόσκαφο στην Αμοργό που αναδίδει πνευματικότητα

Το δειλινό το εξωτερικό μέρος της οικίας «ντύνεται» με ζεστά χρώματα.

Δύο Αμερικανοί από το Μαϊάμι που λάτρεψαν επί χρόνια τη Μύκονο, αναζητούσαν κάτι πιο ήσυχο για να δημιουργήσουν τη δική τους εξοχική κατοικία. Αποφάσισαν πως το ιδανικό νησί γι’ αυτό που αναζητούσαν ήταν η Αμοργός. Κάπως έτσι απευθύνθηκαν στο αρχιτεκτονικό γραφείο Mykonos Architects. Το όνειρό τους ήταν να αποκτήσουν ένα σπίτι που να αποπνέει μια μορφή ιερότητας. Ένα καταφύγιο όπου το άγριο θα έβρισκε γαλήνη στις καμπύλες της πέτρας και στο φως του Αιγαίου. «Εντυπωσιακό», είπαν στους αρχιτέκτονες, «αλλά όχι μοντέρνο. Όχι λείο, όχι αιχμηρό».

Οραματίστηκαν αρχικά μια εξ ολοκλήρου υπόσκαφη κατοικία. Ωστόσο, μια προσεκτική ανάλυση του τόπου, βασισμένη σε λεπτομερή σχεδιασμό και επιστημονική ακρίβεια, διαμόρφωσε αλλιώς τον σχεδιασμό. Το να χτίζεις στις Κυκλάδες δεν είναι απλώς μια αρχιτεκτονική πρόκληση—είναι ευθύνη. Το σπίτι έπρεπε να είναι όχι μόνο απολαυστικό, αλλά και βαθιά σεβαστικό απέναντι στο τοπίο που το φιλοξενεί.

Οι Mykonos Architects ξεκίνησαν μελετώντας την ίδια την Αμοργό—ένα νησί όπου η φύση είναι άγρια, οι γκρεμοί απότομοι, τα βουνά σκληρά, μα οι πεδιάδες, όσο μικρές κι αν είναι, γενναιόδωρες. Ιστορικά, η Αμοργός ήταν αγροτική και απομονωμένη, γεγονός που διαμόρφωσε μια αρχιτεκτονική αυστηρή, απέριττη, προσαρμοσμένη στην ανάγκη και τον τόπο.

Τα παραδοσιακά πέτρινα κτίσματα—αγροικίες (ζευγόσπιτα), υπόσκαφες στέρνες, ανεμόμυλοι και μικρές εκκλησίες—συγκροτούν το παλίμψηστο της αρχιτεκτονικής του νησιού.
Τα σπίτια, διαμορφωμένα για προστασία και αυτάρκεια, περιλάμβαναν την εστία (παραστιά), το υπερυψωμένο κρεβάτι (αποκρέβατο), και ήταν συνδεδεμένα με παραδοσιακούς ξυλόφουρνους. Στους παλιούς οικισμούς της Κάτω και Άνω Μεριάς, των Θολαρίων και του Στρούμπου, ένα λαβυρινθώδες δίκτυο από στενά σοκάκια και καμάρες συνδέει τα κτίσματα και τα προστατεύει από τον ανελέητο άνεμο.

Το οίκημα είναι ενταγμένο στο φυσικό τοπίο.

Η ανάλυση του οικοπέδου ξεκίνησε με τα σημεία πρόσβασης και τη γεωμετρία του χώρου. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στους ανέμους—η βορειοδυτική έκθεση του οικοπέδου το καθιστούσε ακατάλληλο για μια πλήρως υπόσκαφη κατοικία, καθώς οι εξωτερικοί χώροι θα έμεναν εκτεθειμένοι χωρίς φυσικό καταφύγιο. Η μελέτη των ανέμων αποδείχθηκε καθοριστική. Στο βορειότερο σημείο του οικοπέδου, ένα λευκό κτίσμα αναδύεται από τη γη, λειτουργώντας ως ανεμοφράκτης για το υπόσκαφο τμήμα της κατοικίας.

Ακολούθησε η ανάλυση του φωτός και της πορείας του ήλιου. Από ποιο σημείο έρχονται οι πρώτες καλοκαιρινές ηλιαχτίδες; Ποιο μέρος προσφέρει την πιο συγκλονιστική θέα στο ηλιοβασίλεμα; Αυτές οι πληροφορίες διασταυρώθηκαν με τον τρόπο ζωής των κατοίκων—Τι κάνεις όταν δύει ο ήλιος; Πώς ξυπνάς το πρωί; Η ανάλυση αυτή καθόρισε τον προσανατολισμό των χώρων. Η κουζίνα σχεδιάστηκε έτσι ώστε να λούζεται στο πρωινό φως, ενώ το ηλιοβασίλεμα επικεντρώνεται στον πνευματικό χώρο και την υπαίθρια τραπεζαρία.

Η αρχιτεκτονική «παίζει» με τις αντιθέσεις της καθόδου και της ανόδου, της σκιάς και του φωτός.

Οι αρχιτέκτονες μελέτησαν, επίσης, τη θέα από διαφορετικά σημεία του οικοπέδου. Πού σε τραβάει να κοιτάξεις; «Πρέπει να αισθανθείς το οικόπεδο,» εξήγησαν. «Η έννοια της θέας δεν είναι πάντα αυτονόητη. Υπάρχουν πράγματα που δεν θες να βλέπεις ή ακόμα και να μυρίζεις—όπως, για παράδειγμα, έναν στάβλο δίπλα σου.» Για τις μελέτες αυτές, οι αρχιτέκτονες επισκέφθηκαν τον χώρο ξανά και ξανά, σε διάφορες ώρες της ημέρας και κάτω από διαφορετικές καιρικές συνθήκες. Τέλος, εξέτασαν τη μορφολογία του εδάφους.

Οι φυσικοί βράχοι, που δεν έπρεπε να διαταραχθούν, μπορούσαν αντ’ αυτού να ενταχθούν στο σχέδιο ως αρχιτεκτονικά στοιχεία, παιχνίδια της ίδιας της φύσης. «Μια όμορφη σύνθεση χωρίς αρχιτεκτονική έρευνα—τόσο μαθηματική όσο και συναισθηματική—είναι απλώς εγωιστική», σημείωσαν οι αρχιτέκτονες. Η έρευνα ανέτρεψε σημαντικά την αρχική πρόταση. Η κλίση του οικοπέδου κατέστησε εφικτή την κατασκευή ενός υπόσκαφου σπιτιού, διπλασιάζοντας τον επιτρεπόμενο δομήσιμο χώρο. Ακολουθώντας με ακρίβεια τις φυσικές γραμμές του εδάφους, η υπόσκαφη μορφή αποκάλυψε πού να τοποθετηθούν οι διαφορετικοί όγκοι και πώς να προσανατολιστούν, ώστε να αξιοποιήσουν τη θέα και να προστατευθούν από τους ανέμους.

Στο δυτικό τμήμα, η φυσική κλίση επέτρεψε τη σχεδόν παράλληλη τοποθέτηση του κτίσματος με το έδαφος, στραμμένο δυτικά προς την Κέρο. Ο δυτικός προσανατολισμός προσφέρει μεγαλύτερη προστασία από τους βόρειους ανέμους. Στο μέσο του οικοπέδου, το κτίσμα ακολουθεί το ανάγλυφο του εδάφους και προσανατολίζεται βορειοδυτικά προς τη Νικουριά, μένοντας πιο εκτεθειμένο στα στοιχεία της φύσης. Στο βόρειο άκρο, η κλίση του εδάφους είναι προς τον βορρά. Αν τοποθετούσαν εκεί την υπόσκαφη κατοικία, θα έμενε πλήρως εκτεθειμένη στον αέρα. Αντί αυτού, πρότειναν τη δημιουργία ενός τυπικού κτίσματος, που θα λειτουργούσε ως φυσικός ανεμοφράκτης για το υπόσκαφο τμήμα. Από εδώ, το σπίτι θα απολαμβάνει πανοραμική θέα 180 μοιρών προς τη θάλασσα.

Το σπίτι αποτελείται από δύο διακριτά μέρη: ένα υπόσκαφο τμήμα που ακολουθεί τις φυσικές καμπύλες του εδάφους και μια διώροφη λευκή κατασκευή εμπνευσμένη από την απλότητα των Κυκλαδίτικων μοναστηριών.

Μπροστά από τη σύνθεση, οι Mykonos Architects πρότειναν ένα υδάτινο στοιχείο που ακολουθεί τις φυσικές γραμμές του εδάφους. Το νερό όχι μόνο ενισχύει την αίσθηση σύνδεσης με το τοπίο, αλλά και αποκλείει οπτικά τον στάβλο, ολοκληρώνοντας τη σύνθεση.

Ένα όμως από τα πιο ιδιαίτερα σημείο ωστόσο παραμένει η ανάγκη για τη δημιουργία ενός ιερού, μίας εκκλησίας, ή όπως εξελίχθηκε τελικά στη σύνθεση, ενός χώρου που να αποπνέει πνευματικότητα. Για τον σχεδιασμό του, οι αρχιτέκτονες ερμήνευσαν την αρχαία αλλά και τη νεότερη ορθόδοξη παράδοση του νησιού. Στην Αμοργό, το ιερό αναδύεται από τα βάθη της γης.

Το σπίτι αποτελείται από δύο διακριτά μέρη: ένα υπόσκαφο τμήμα που ακολουθεί τις φυσικές καμπύλες του εδάφους και μια διώροφη λευκή κατασκευή εμπνευσμένη από την απλότητα των Κυκλαδίτικων μοναστηριών.

Το υπόσκαφο τμήμα του σπιτιού ξεδιπλώνεται σαν ένα φίδι – σύμβολο αναγέννησης, σοφίας και της σύνδεσης μεταξύ γης και ζωής – ακολουθώντας με ακρίβεια και φροντίδα τις φυσικές καμπύλες του εδάφους. Η ελικοειδής διαδρομή του φιδιού γίνεται αρχή σχεδιασμού, πλέκοντας τις λειτουργίες του σπιτιού σε μια ροή. Κάθε στροφή είναι μελετημένη, κάθε καμπύλη μια απάντηση στο ανάγλυφο του εδάφους. Στο ένα άκρο αυτής της διαδρομής βρίσκεται το διαμέρισμα φιλοξενίας, τοποθετημένο σε απόσταση που αποπνέει σεβασμό στην ιδιωτικότητα, με τη δική του πρόσβαση στα υδάτινα στοιχεία, καθιστικό και υπνοδωμάτιο, λειτουργώντας ως καταφύγιο μέσα στο καταφύγιο.

H οικία από ψηλά.

Στην καρδιά της σύνθεσης βρίσκεται το The Eye, ένας πνευματικός χώρος που γεννήθηκε από την αρχική επιθυμία των ιδιοκτητών για ένα παρεκκλήσι. Αντί για τοίχους και εικόνες, αυτό το καταφύγιο αγκαλιάζει τα στοιχεία της φύσης: το νερό εισέρχεται και εξέρχεται, προσφέροντας μια ήσυχη διαλογιστική εμπειρία πάνω στην κίνηση και την ακινησία. Κοντά του, τρία επιπλέον υπνοδωμάτια συνδέονται με το κεντρικό σπίτι μέσω μίας υπόγειας στοάς, ως αναφορά στις αρχαίες χθόνιες παραδόσεις λατρείας και ενδοσκόπησης.

Οι κύριοι χώροι διαβίωσης κορυφώνονται σε μια φωτεινή λευκή κατασκευή, έναν κτιριακό όγκο που αναδύεται πάνω από τη γη. Η μορφή του αντλεί έμπνευση από την απλότητα και τη χάρη ενός Κυκλαδίτικου μοναστηριού. Με ψηλά ταβάνια και ανοιχτή διαρρύθμιση, ο επάνω όροφος στεγάζει την κουζίνα, την τραπεζαρία και το καθιστικό σε έναν ενιαίο, ρέοντα χώρο. Στο κέντρο του, ένα μακρύ, μοναστηριακό τραπέζι λειτουργεί ως τραπεζαρία αλλά και ως συμβολική χειρονομία—ένας τόπος όπου μοιράζονται γεύματα, ανταλλάσσονται ιδέες και εκτυλίσσονται στιγμές ηρεμίας.

Η περιήγηση στο σπίτι γίνεται ένα ταξίδι.

Η αρχιτεκτονική «παίζει» με τις αντιθέσεις της καθόδου και της ανόδου, της σκιάς και του φωτός. Η περιήγηση στο σπίτι γίνεται ένα ταξίδι—οι υπόγειες διαδρομές προκαλούν ενδοσκόπηση, ενώ οι ανοιχτές βεράντες και το νερό στρέφουν το βλέμμα προς τη θάλασσα και το μικρό νησί απέναντι. Ακόμα και τα συστήματα ροής του νερού εγκαταλείπουν την αυστηρή γεωμετρία, κυρτώνοντας απαλά και αγκαλιάζοντας το τοπίο. Καθώς το νερό κυλά σε δύο επίπεδα, σχηματίζοντας έναν μικρό “καταρράκτη” κοντά στον πνευματικό χώρο, ο ήχος του ενισχύει την ολιστική εμπειρία που δημιουργείται από τη φύση, το φως και την αρχιτεκτονική.

Όσον αφορά τους κήπους, η πρόθεση των Mykonos Architects ήταν να διατηρήσουν το φυσικό περιβάλλον της Αμοργού ανέπαφο. «Δεν θέλουμε να αγγίξουμε τα βράχια και τα άγρια βότανα κατά τη διάρκεια των εκσκαφών και της κατασκευής, ενώ στην υπόσκαφη κατασκευή θα επαναφέρουμε τα ίδια βράχια, σαν να μην παρενέβη ποτέ ο άνθρωπος», εξηγούν.

⇒ Για περισσότερα επισκεφθείτε το Archisearch.gr.

Διαβάστε ακόμα: Το «Κυανό διαμέρισμα» 50 τ.μ. στο Παγκράτι. Από το 1964 στο σήμερα με δημιουργικό τρόπο.

TAGS :
αρχιτεκτονικό γραφείο

x Ακολουθήστε το Andro στο Facebook