Τουαρέγκ, η πιο stylish φυλή στον κόσμο

Άντρες Τουαρέγκ σε κάποιο νομαδικό ταξίδι της ερήμου, φορώντας την κλασική και πλέον χαρακτηριστική ενδυμασία τους.

Στα μάτια των άλλων, οι Τουαρέγκ θεωρούνται οι εγκαταλειμμένοι απ’ τον Θεό. Είναι οι κληρονόμοι μιας άγονης γης. Τόλμησαν να διασχίσουν τα πιο απόκρυφα εδάφη…

Μέσα απ’ τα βάθη μιας υποκίτρινης ομίχλης, που παραπέμπει σε πλάνα απ’ το Dune, ξεπροβάλλουν θα λέγαμε οι πιο στυλάτοι τύποι της ερήμου, ο επονομαζόμενος «μπλε λαός της Σαχάρας». Με μια ενδυματολογική παράδοση που βαστάει αιώνες ολόκληρους, σήμερα στέκουν τόσο επιβλητικοί και τρομακτικοί, σαν θηριώδεις ερημίτες… Αν και η αλήθεια είναι πως μόνο μια τέτοια αντίδραση δεν θέλουν να προκαλέσουν οι Τουαρέγκ με την εμφάνισή τους.

Άντρας Τουαρέγκ ηγείται καραβάνι με καμήλες, πιθανότατα στον «Δρόμο του Αλατιού», ή σε κάποια άλλη διαδρομή για τη μεταφορά καρυκευμάτων, μετάλλων, οικόσιτων ζώων και άλλων αγαθών.

Οι ιστορικές ρίζες της μόδας των Τουαρέγκ

Η ενδυματολογική κουλτούρα των Τουαρέγκ είναι άρρηκτα συνυφασμένη με την ιστορία του υποσαχάριου εμπορίου, το οποίο, ήδη από τη μεσαιωνική περίοδο, συνέδεε πόλεις όπως το Τιμπουκτού ή το Αγκαντέζ με τη Βόρεια Αφρική και τη Μεσόγειο. Οι Τουαρέγκ, ένας λαός εξισλαμισμένων Βέρβερων νομάδων της Σαχάρας, ήταν οι κύριοι διαμετακομιστές των εμπορευμάτων από ένα σημείο σε ένα άλλο, και τα καραβάνια τους έλεγχαν καίριες διαδρομές μεταφοράς αλατιού, χρυσού και υφασμάτων.

Μέσω αυτών των δικτύων, οι Τουαρέγκ ήρθαν σε επαφή με πολύτιμα υλικά, όπως οι μπλε βαφές, και έκτοτε το βαμμένο με λουλάκι χρώμα (indigo blue) ύφασμα, κατέστη κεντρικό στοιχείο της ανδρικής ενδυμασίας. Το βαθύ μπλε χρώμα (σας έχουμε γράψει εδώ για το μπλε) στο τουρμπάνι και στη ρόμπα των Τουαρέγκ απέπνεε μια χροιά σεβασμού, διότι σήμαινε την πρόσβαση σε δίκτυα μακρινών ανταλλαγών.

Μπορεί να ζουν στο πιο αφιλόξενο περιβάλλον του κόσμου, όμως οι ίδιοι αυτοαποκαλούνται «Imohag», δηλαδή «ελεύθεροι άνθρωποι».

Οι κώδικες του ρουχισμού των Τουαρέγκ

Υπάρχουν δύο στρώσεις για να παρατηρήσει κανείς την αντρική μόδα των Τουαρέγκ.

Η πρώτη αφορά την πρακτική διάσταση της ένδυσης, ιδιαίτερα αν σκεφτεί κανείς τις υποσαχάριες κλιματολογικές συνθήκες, ενός αφιλόξενου περιβάλλοντος που ο καθένας πρέπει να προστατευτεί από ακραία καιρικά φαινόμενα, υψηλές θερμοκρασίες, μακρές περιόδους ξηρασίας, ισχυρούς ανέμους με ριπές άμμου, σύννεφα σκόνης και ελάχιστη φυσική σκίαση.

Η δεύτερη αφορά την αισθητική διάσταση του ρούχου, ως σύμβολο προσωπικής ταυτότητας, κοινωνικής διάκρισης και συλλογικής ένταξης. Το ένδυμα είναι πάντοτε εμπλουτισμένο με τη νοηματοδότηση που αποδίδεται στον υλικό πολιτισμό.

«Tagelmust»: το iconic ένδυμα των Τουαρέγκ

Αν υπάρχει κάποιο κομμάτι ρούχου που καθιστά τους Τουαρέγκ πραγματικά ξεχωριστούς, αυτό είναι το tagelmust… Πρόκειται για ένα ύφασμα, δέκα μέτρων μήκος (!), που συνήθως το βουτάνε πρώτα σε μια σκάφη με βαφή απόχρωσης ίντιγκο, κατόπιν το στρίβουν μέχρι να γίνει σαν σχοινί, και τέλος το τυλίγουν μαεστρικά γύρω απ’ το κεφάλι και το πρόσωπο, αφήνοντας παράλληλα αυλακώσεις κατά το τύλιγμα απ’ τη μια στρώση στην επόμενη, ώστε να διοχετεύεται μέσα στο κεφάλι ο αέρας και να δημιουργείται ένα σύστημα εσωτερικού κλιματισμού.

Το tagelmust, ή αλλιώς «cheche», φοριέται τόσο ως τουρμπάνι, όσο και ως πέπλο που καλύπτει το πρόσωπο, ιδίως για τους άντρες. Παρά τον εξισλαμισμό τους, οι Τουαρέγκ διατήρησαν την επιρροή του μητρογονικού δικαίου σε διάφορα ζητήματα κουλτούρας, όπως η ένδυση, και δεν υιοθέτησαν τον μουσουλμανικό dress-code. Αντιθέτως, για τους Τουαρέγκ είναι οι άντρες που υποχρεούνται να φορέσουν «μπούργκα».

Τελετή ενηλικίωσης νεαρού άντρα, με έναν ηλικιωμένο άντρα να τους τυλίγει γύρω απ’ το κεφάλι για πρώτη φορά το παραδοσιακό τουρμπάνι. Photo: Brent Stirton

Τα τελετουργικά μυστήρια της ένδυσης

Μάλιστα, προηγείται μια ολόκληρη τελετουργία ενηλικίωσης: όταν φορέσει κάποιος το τουρμπάνι σε full-face εκδοχή, αυτό σημαίνει ότι πέρασε απ’ το στάδιο της εφηβείας σε αυτό του ανδρισμού. Μπορεί να μοιάζουν στα μάτια των δυτικο-ευρωπαίων άγριοι και τρομεροί, όμως οι ίδιοι οι Τουαρέγκ θέλουν να δείξουν πως η μετριοφροσύνη και η λακωνικότητα ως αντρικές αρετές απαιτούν ένα στόμα ερμητικά κλειστό, διότι αλλιώς θα εισβάλλουν τα κακά πνεύματα μέσα στον άνθρωπο.

Για τον μπλε λαό της Σαχάρας, ο ανδρισμός εκδηλώνεται μέσω μιας κεκαλυμμένης παρουσίας. Ένας άντρας Τουαρέγκ που κυκλοφορεί χωρίς τουρμπάνι θεωρείται εκτεθειμένος σε όλα τα δεινά και απογυμνωμένος από κάθε προστασία, σχεδόν «αφοπλισμένος» συμβολικά… Τόσο πολύ μάλιστα, που λέγεται πως για να τον αναγνωρίσουν οι υπόλοιποι άντρες, θα πρέπει όσο το δυνατόν γρηγορότερα να ξανατυλίξει το κεφάλι του με το tagelmust. Μόνο τότε έχει ένας Τουαρέγκ γνώριμη φυσιογνωμία.

«Υπερβολές», θα πει κανείς… Οι λειτουργικοί λόγοι χρήσης του τουρμπανιού είναι ότι προστατεύει απ’ τον ήλιο, αποτρέπει την εφίδρωση και συντηρεί τα υγρά του σώματος, καλύπτει το πρόσωπο από αιολικά φαινόμενα, αμμοστρόβιλους και ισχυρούς ανέμους. Τίποτα, πάντως, απ’ όλα αυτά δεν αναιρεί ότι η ανδρική ένδυση των Τουαρέγκ είναι ένα πολύ σπουδαίο κεφάλαιο στην παγκόσμια ιστορία της μόδας.

Καλυμμένος σε υφάσματα της χαρακτηριστικής λουλακί βαφής, ένας άντρας Τουαρέγκ ποζάρει φορώντας το παραδοσιακό τουρμπάνι tagelmust και την τήβεννο boubou.

«Boubou»: το πέπλο της ερήμου

Ένα άλλο ρούχο που είναι χαρακτηριστικό της αντρικής μόδας των Τουαρέγκ είναι η «boubou», δηλαδή ένα χαλαρό και ογκώδες ολόσωμο ντραπέ φόρεμα. Αυτό το πέπλο είναι σχεδιασμένο για αντίξοες συνθήκες και έχει την πρακτική λειτουργία να «αποθηκεύει» τον εξωτερικό αέρα και να κλιματίζει με φυσικό τρόπο το σώμα. Συνδυαστικά, πάντως, με το τουρμπάνι, προσδίδει μια εικόνα τρόμου και δέους σε έναν άντρα Τουαρέγκ, τον καθιστά σαν ένα γλυπτό που συμμετέχει σε ολόκληρη την αρχιτεκτονική ατμόσφαιρα της ερήμου.

Όπως το tagelmust, έτσι και η boubou θα είναι συνήθως βαμμένη μπλε ίντιγκο, ως ένδειξη πρεστίζ και πλούτου. Όμως, επιλέγονται σε άλλα χρώματα, τα οποία απεικονίζουν και ταξικές διαβαθμίσεις εντός των κοινοτήτων… Όταν ένας άντρας είναι υποχρεωμένος διαρκώς σε βάναυση εργασία, θα προτιμήσει μια μαύρη bοubοu, επειδή το μαύρο κρύβει τους λεκέδες και μπορούμε να το φορέσουμε παραπάνω από μία φορά. Αντιθέτως, όσοι απολαμβάνουν τιμητικούς ρόλους θα επιλέξουν μια λευκή ή κρεμ αμφίεση, τόσο επειδή το ύφασμα δεν απορροφά την ηλιακή ακτινοβολία, όσο επίσης επειδή αυτός που την φοράει δεν πρόκειται να λερωθεί εύκολα.

Οπλουργός που περιποιείται ένα παραδοσιακό αξεσουάρ των Τουαρέγκ, το (σπαθί) takoba. Photo: Brent Stirton.

Η ολοκλήρωση του ανδρικού ανσάμπλ

Πέρα απ’ το τουρμπάνι και την τήβεννο, η διακόσμηση του ρούχου κουβαλάει βαθιά κληρονομιά στις τάξεις των Τουαρέγκ. Η ένδυση μπορεί εκ πρώτης όψεως να μοιάζει αυστηρή, όμως υπάρχουν πινελιές και λεπτομέρειες που εμπλουτίζουν τον συμβολικό κώδικα της αμφίεσης. Πάνω στο αντρικό σώμα θα δούμε να κρέμονται λογής κοσμήματα και ασημικά.

Η επεξεργασία δέρματος παίζει σημαντικό ρόλο σε συγκεκριμένα κομμάτια της νομαδικής ένδυσης των Τουαρέγκ, όπως λόγου χάρη σε σανδάλια, ζώνες και πουγκιά. Όμως το πιο σπουδαίο κόσμημα είναι το «gri-gri», ένα περιδέραιο που καταλήγει σε ένα κρεμαστό πουγκί, στο οποίο είναι σκαλισμένοι στίχοι απ’ το Κοράνι, για να προστατεύει ο Λόγος του Θεού τους ταξιδιώτες της ερήμου.

Αριστερά το κρεμαστό πουγκί «gri-gri» με μεταλλική επένδυση, δεξιά κόσμημα με τον «Σταυρό του Αγκαντέζ»

Όσο, δε, για τα ασημικά, ένας Τουαρέγκ συνήθως φοράει δαχτυλίδια και πιο σπάνια σκουλαρίκια. Και, εννοείται, κουβαλάει πάνω του πάντοτε ένα σπαθί «takoba», με την ευθυτενή του λεπίδα να παραπέμπει σε μεγάλο στιλέτο, προσδίδοντας τη γενναιότητα και το κύρος που χρειάζεται κάθε πολεμιστής. Εξίσου βασικό αξεσουάρ της ένδυσης είναι και ο Σταυρός του Αγκαντέζ, ένα μενταγιόν που λειτουργεί ως πυξίδα, μιας και έχει χαραγμένες πάνω του τις τέσσερις κατευθύνσεις του ορίζοντα.

Ένα απ’ τα πολλά παραδείγματα διατήρησης της παραδοσιακής υποσαχάριας μόδας σε συνθήκες αστικού περιβάλλοντος είναι οι Tinariwen: ένα μουσικό συγκρότημα που ενσωματώνει την πολιτιστική κληρονομιά των Τουαρέγκ σε σύγχρονο ήχο.

Tuareg Fashion: Μια αντιαποικιακή μόδα

Όλα τα παραπάνω μπορεί για τον περισσότερο κόσμο του βόρειου ημισφαιρίου να ακούγονται σαν αρχαιολογικό ρέλικ, εκτός και αν κάποιος μεγάλος Οίκος Μόδας οικειοποιηθεί στοιχεία της αντρικής σιλουέτας των Τουαρέγκ και λανσάρει ενδύματα προσαρμοσμένα στα δυτικά πρότυπα.

Για τους ίδιους τους υποσαχάριους λαούς, βέβαια, η υιοθέτηση της Τουαρέγκ ενδυμασίας είναι και μια πράξη αντίστασης ενάντια στην ομογενοποίηση της μόδας και στην παγκοσμιοποίηση του δυτικού στυλ. Γι’ αυτό και θα δει κανείς τον συγκεκριμένο ενδυματολογικό κώδικα να απλώνεται και σε αστικά περιβάλλοντα.

Στο Αγκαντέζ του Νίγηρα, στο Τιμπουκτού, στο Ταμανρασσέτ της νότιας Αλγερίας, στο Γκατ της Λιβύης πολλοί άντρες προτιμούν την υποσαχάρια μόδα των αφρικανών νομάδων. Ακόμα και για υπαλληλικές θέσεις γραφείου, με περίσσεια περηφάνεια για τον τόπο τους θα φορέσουν μια ίντιγκο boubou, αντί για παντελόνι ή κοστούμι.

Για τους κληρονόμους της ερήμου, η μόδα, το στυλ και ο τρόπος ένδυσης υπάγονται στους τοπικούς κώδικες. Μέσα απ’ τον συνδυασμό της απλότητας του ρούχου με ένα πλούσιο νοηματικό περιεχόμενο ηθικών αξιών, οι Τουαρέγκ διατηρούν μια πολύ ζωντανή σχέση με ολόκληρο το παρελθόν τους.

TAGS :
Αφρική μόδα μπλε φυλή

x Ακολουθήστε το Andro στο Facebook