Ανακαλύπτοντας την Αμερική. Ξανά

Κάθε φορά που ταξιδεύουμε μας μένουν έντονες αναμνήσεις από τα μέρη που επισκεπτόμαστε. Οι άνθρωποι που γνωρίσαμε, ή είδαμε ξανά, τα πράγματα που μας έκαναν εντύπωση, οι ευχάριστες εκπλήξεις, ή οι δυσάρεστες αναποδιές. Όσο δε μεγαλύτερη είναι η παραμονή μας και όσο περισσότερες εμπειρίες έχουμε, τόσο καταλαβαίνουμε καλύτερα τον κάθε τόπο.

Αυτή δεν ήταν η πρώτη φορά που επισκέφθηκα τις ΗΠΑ – και όχι την Αμερική, όπως μου τονίζει επανειλημμένα φίλος μου. Χώρα Αμερική δεν υπάρχει. Αμερική είναι και ο Καναδάς, είναι και το Μεξικό, και πολλές άλλες χώρες.

Ήταν όμως η πρώτη φορά, μετά από 15 σχεδόν χρόνια, και είχα την τύχη και τη χαρά, για ένα μεγάλο μέρος της παραμονής μου, να φιλοξενηθώ σε αγαπημένα πρόσωπα, κάτι που μου έδωσε και μια καλύτερη εικόνα της καθημερινότητας εκεί.

Τί είδα, τί μου έμεινε, τί κατάλαβα σε αυτές τις τρεις εβδομάδες σε έξι πολιτείες; Θα προσπαθήσω να στοιχειοθετήσω ένα «αλφάβητο» των Ηνωμένων Πολιτειών, μέσα από καταστάσεις, περιστατικά και προηγούμενες εμπειρίες. Είναι, άραγε, τα πράγματα έτσι όπως παρουσιάζονται στα δελτία ειδήσεων και στις ταινίες;

Άτομο

Στις ΗΠΑ, το άτομο είναι αυτόνομο. Έχει δικαιώματα, έχει ευθύνη και έχει επίγνωση ότι αυτός φτιάχνει τη ζωή του· αν είναι ικανός και δουλευταράς θα πάει μπροστά, αν είναι καλοπερασάκιας ή άτυχος θα μείνει στο περιθώριο. Το μόνο που απαιτεί από το κράτος είναι η εφαρμογή των νόμων και η ασφάλεια.

Η κοινωνία εξυμνεί την αριστεία, προάγει τον εθελοντισμό και την κοινωνική προσφορά αλλά αποθαρρύνει τον προστατευτισμό. Συζήτησα με διαφορετικούς ανθρώπους, και σε κάποια από τις κουβέντες αναφέρθηκα στα διάφορα επιδόματα που δίνουν οι κυβερνήσεις στην Ελλάδα. Ένα από τα απορημένα πρόσωπα με ρώτησε «και από πού κι ως πού πρέπει να πληρώνει ο ένας φορολογούμενος τις διακοπές του άλλου;».

Βοήθεια (στον τουρίστα)

Όταν βρίσκεσαι σε ξένο μέρος, ένα από τα πιο συνηθισμένα πράγματα είναι να ρωτάς για το «από πού» ή για το «πώς» θα πας κάπου. Και το κριτήριο εδώ δεν είναι οι καθ΄ ύλην αρμόδιοι (υπάλληλοι ΜΜΜ, αστυνομικοί κ.λπ.), αλλά οι άγνωστοι που ρωτάς στο δρόμο. Όποτε χρειάστηκα, με βοήθησαν με το παραπάνω.

Πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα, ένας τύπος που διάβαζε περιοδικό μέσα σε ένα κατάστημα, στη 2η Λεωφόρο της Νέας Υόρκης. Είχα μόλις ρωτήσει τον ιδιοκτήτη ποιο κτίριο από τα διπλανά ήταν το παλιό Fillmore East. Ο τύπος τινάχτηκε, άφησε το περιοδικό, είπε «έλα μαζί μου» και με οδήγησε μέχρι την είσοδο του κτιρίου, δείχνοντάς μου και τα σημάδια της εξαφανισμένης αναμνηστικής πινακίδας.

Γιγαντισμός

Στις ΗΠΑ είναι όλα μεγαλύτερα, έμψυχα ή άψυχα, φυσικά ή τεχνητά. Τα δάση, τα λιβάδια, τα ποτάμια, οι λίμνες, οι δρόμοι, τα κτίρια, τα αυτοκίνητα, τα malls, τα πάρκινγκ, οι μερίδες φαγητού, ακόμα και οι άνθρωποι, είτε σε ύψος είτε σε διάμετρο. Και βέβαια, ο πλούτος εκεί είναι Πλούτος, και η φτώχεια είναι Φτώχεια.

Δωρεάν

Σπάνιο είδος. Μια φορά το βίωσα, όταν πήγα στο Μουσείο της Αφροαμερικανικής Ιστορίας. Αλλά όπως είδα αλλού, σε ένα πολεμικό μνημείο, «freedom is not free».

Επιχειρείν

Στην πρωτεύουσα χώρα του καπιταλισμού δεν χρειάζεται και ιδιαίτερη επέκταση. Βλέπεις δουλειές εκεί που δε φαντάζεσαι ότι υπάρχουν καν· συγκρατώ ένα κινητό κτηνιατρείο-van, με ακτινολογικό, χειρουργείο και οδοντιατρείο.

Ζώα

Τα κατοικίδια είναι πολύ διαδεδομένα αφού υπάρχουν πολλές μονοκατοικίες. Τα περισσότερα σκυλιά είναι εκπαιδευμένα και δεν γαβγίζουν με το παραμικρό. Αδέσποτα δεν υπάρχουν. Υπάρχουν όμως άλλα «αδέσποτα», εκεί όπου συναντάται η φύση με την ιδιοκατοίκηση: σε επαρχιακούς δρόμους, είδα πολλά άγρια ζώα, κυρίως ελάφια, κάποια από αυτά σκοτωμένα από αυτοκίνητα, τυφλωμένα από τα φώτα το βράδυ.

Σε ένα σπίτι που με φιλοξενούσε έβλεπα καθημερινά να έρχονται πουλιά, σκίουροι, άγριες γαλοπούλες και ελάφια (με αυτή τη σειρά, κάθε μέρα) για να φάνε το φαγητό που τους άφηνε κάθε πρωί ο οικοδεσπότης μου.

Ηλικία

Ως συνταξιούχος, μου έκανε εντύπωση που είδα ανθρώπους μεγαλύτερους από μένα, να δουλεύουν ακόμα. Το πιο τρανταχτό παράδειγμα ήταν οι αεροσυνοδοί στο αεροπλάνο, όπου υπήρχε μόνο μία νέα κοπέλα και οι υπόλοιπες ήταν στα χρόνια μου. Δεν ξέρω αν όλοι αυτοί που είδα το έχουν ανάγκη, ή είναι θέμα κουλτούρας; Ζουν για να δουλεύουν ή δουλεύουν για να ζουν; Ίσως.

Πάντως, η «ηλικία» έχει και τα καλά της. Εκτός από τα μειωμένα εισιτήρια, οι «seniors» απολαμβάνουν και προτεραιότητα: στο Union Station της πρωτεύουσας, ενώ περίμενα στην ουρά επιβίβασης του τραίνου, είδα έναν ελεγκτή να πηγαίνει πάνω-κάτω και να μας κοιτάζει. Κάποια στιγμή, έδειξε πρώτα κάποια γυναικόπαιδα και μετά εμένα, είπε «families with kids and seniors, this way» και μας έβαλε μπροστά στην ουρά. Για όλα υπάρχει η πρώτη φορά.

Θρησκεία

Από τη στιγμή που όλες οι φυλές έχουν μαζευτεί εκεί (και άλλες τόσες θέλουν να πάνε), βρίσκεις εκκλησίες κάθε θρησκείας και δόγματος, αναγνωρισμένων ή όχι. Προσωπικά, μία έψαξα, γιατί είχε μουσικό ενδιαφέρον.

Ιστορία

Εδώ κάποιοι θα γελάσουν. «Ποια ιστορία; Σιγά τώρα, 250 χρόνια έχουν αυτοί». Σωστό, αλλά αυτά τα 250 χρόνια τα τιμούν (και τα εκμεταλλεύονται) πολύ καλύτερα από μας. Και αυτό δεν αφορά μόνο στα αυτονόητα, όπως τα γνωστά μνημεία, τα πεδία μαχών του Εμφυλίου και τα σπίτια όπου έζησαν κάποιοι επιφανείς.

Αξιοθέατο μπορεί να είναι το μέρος που γυρίστηκε ένα έργο ή μια τηλεοπτική σειρά, το μέρος όπου έγινε ένα διάσημο φεστιβάλ, αλλά και μια (σύγχρονη) σκαλωσιά σε μεγάλο ύψος, στην οποία σε δένουν. Γιατί; Για να εισπράξεις την αίσθηση του πώς έχτιζαν παλιά τους ουρανοξύστες οι οικοδόμοι, με το κενό από κάτω τους.

Για να μην αναφερθώ στα μουσεία και μνημεία μουσικού ενδιαφέροντος τα οποία αποτέλεσαν και τον βασικό λόγο του ταξιδιού μου. Σε όλα αυτά, ο τουρίστας πληρώνει για να περάσει καλά, η επιχείρηση κερδίζει και το κράτος εισπράττει φόρους.

Κόστος ζωής

Κάθε φορά που κάποιος πηγαίνει ταξίδι, το πρώτο πράγμα που προσέχει και συγκρίνει είναι οι τιμές. Και συνήθως, αυτό ακολουθεί την εξής σειρά: προϊόντα που αγοράζει, εστίαση και διασκέδαση, μεταφορές, αυτοκίνητα, σπίτια. Σε κάθε περίπτωση, η σύγκριση πρέπει να γίνεται με προσοχή και, βέβαια, πάντα σε συνάρτηση με το μέσο εισόδημα.

Για παράδειγμα, το πάρκινγκ στο κέντρο της Φιλαδέλφια για τρεις ώρες μου στοίχισε 28$, ενώ για το ίδιο διάστημα στο Μανχάταν θα πλήρωνα πάνω από 60$. Προσωπικά, προσπαθώ να καταλάβω ακόμα πώς μια όμορφη διώροφη μονοκατοικία, με δύο γκαράζ σε καλό προάστιο, 20 χλμ από το κέντρο της Ατλάντα, αγοράζεται όσο ένα διαμέρισμα με τα μισά τετραγωνικά στην «Αθηναϊκή Ριβιέρα». Και βέβαια, με μέσο εισόδημα 3 προς 1.

Λογική

Τα πάντα στις ΗΠΑ έχουν οικονομική λογική. Δύο γειτονιές που στον τουρίστα φαίνονται ίδιες, μπορεί να έχουν 50% διαφορά στο κόστος αγοράς κατοικίας. Καταλαβαίνεις το γιατί, όταν μάθεις τί σχολεία έχει η μία και τί σχολεία έχει η άλλη, πόσο κοντά είναι σε σταθμό μετρό και άλλα.

Το ότι το φαγητό σε ένα εστιατόριο έχει 40$ το άτομο, ενώ σε ένα άλλο 80$, το καταλαβαίνεις παντού: στο φαγητό, στον χώρο, στο προσωπικό, στην εξυπηρέτηση, ακόμα και στις τουαλέτες.

Μεταφορές

Τα ΜΜΜ ποικίλλουν ανάλογα με την πόλη. Οι μεγάλες αποστάσεις καλύπτονται με λεωφορεία, τραίνα, αυτοκίνητα και αεροπλάνα. Το σιδηροδρομικό δίκτυο δεν συγκρίνεται με τα ευρωπαϊκά ούτε σε κάλυψη ούτε σε ταχύτητες. Είδα όμως κάτι που με κατέκτησε: «ήσυχο βαγόνι». Εάν θες να κάτσεις εκεί, ξεχνάς κινητά, μεγαλόφωνες συζητήσεις και οτιδήποτε θορυβώδες. Και αν δεν ακούσεις τη σχετική ανακοίνωση από τα μεγάφωνα και βγάλεις κινητό για να δεις YouTube, ο ελεγκτής σου θυμίζει πού βρίσκεσαι.

Το αεροπλάνο είναι κάτι σαν λεωφορείο, με μικρά ή μεγάλα αεροδρόμια παντού, λόγω των μεγάλων αποστάσεων. Όσο για τα αυτοκίνητα, βαρέθηκα να τα βλέπω. Το ταξίδι μου κινήθηκε κοντά σε μεγαλουπόλεις και, παρά το γεγονός ότι προσπαθούσα να αποφεύγω τις ώρες αιχμής, είχα συνεχώς αυτοκίνητα μπροστά μου, πίσω μου και πλάι μου, είτε σταματημένα σε μποτιλιάρισμα είτε εν κινήσει, αλλάζοντας συχνά λωρίδα για να βγουν σε κάποια έξοδο.

Ουσιαστικά, η χώρα αυτή έχει χτιστεί πάνω στο αυτοκίνητο και στο αεροπλάνο. Αυτό βέβαια δεν έχει μόνο καλά, αλλά και κακά: πριν από 100 χρόνια, το Λος Άντζελες είχε ένα πολύ ωραίο μετρό. Μια ωραία πρωία, το αγόρασαν οι τρεις εταιρίες αυτοκινήτων και το έκλεισαν.

Νόμοι

Το πιο απτό παράδειγμα του κατά πόσον εφαρμόζονται και τηρούνται οι νόμοι σε μια χώρα είναι η συμμόρφωση στον ΚΟΚ. Σε θέσεις ΑΜΕΑ ούτε που διανοείται να παρκάρει κανείς.

Στους αυτοκινητόδρομους τα όρια ταχύτητας τηρούνται με μια απόκλιση 10% (το πρόστιμο φτάνει τα 500$) και σκουπίδια εποχουμένων δεν θα δεις πουθενά (πρόστιμο 1.200$). Για είσοδο στη ΛΕΑ –που συνήθως είναι δύο, μία αριστερά και μία δεξιά– δεν είδα πινακίδα προστίμου, αλλά επίσης δεν είδα να μπαίνει ούτε ένας, παρά τα μποτιλιαρίσματα.

Στις πόλεις, οι λωρίδες στα φανάρια είναι συνήθως τρεις: μία για αριστερά, μία για ευθεία και μία για δεξιά. Οι παραβάσεις ήταν ελάχιστες. Α! Είδα και κάτι άλλο εντυπωσιακό: περιπολικά να περιπολούν και να σταματάνε οδηγούς.

Ξένοι

Ως τουρίστας, δεν έχω αισθανθεί ποτέ ξένος στις ΗΠΑ, με μία εξαίρεση: τις εισόδους μου στη χώρα. Όχι στον έλεγχο αυτόν καθ’ εαυτόν, αλλά στην ώρα αναμονής. Κι αυτό γιατί οι εισερχόμενοι χωρίζονται στους «ντόπιους» (Αμερικανούς πολίτες ή μόνιμους κατοίκους) και στους «ξένους».

Στην άφιξή μου στην πρωτεύουσα, τους πρώτους εξυπηρετούσαν τρία γκισέ με ταχύτητα ράλι, ενώ τους δεύτερους δύο με ταχύτητα ταξί. Και όλα αυτά, ενώ υπήρχαν συνολικά 10 γκισέ με τα πέντε να είναι χωρίς υπάλληλο.

Οπλοκατοχή

Εάν δει κάποιος ειδήσεις θα νομίσει ότι οι ΗΠΑ είναι μια χώρα όπου όλοι έχουν όπλα, τα κουβαλάνε μαζί τους όπου κι αν πάνε και κάθε μέρα γίνονται μακελειά. Προσωπικά, ιδιώτη με όπλο είδα μόνο μία φορά, σε μια υποβαθμισμένη περιοχή της Φιλαδέλφια. Ο τύπος περιπολούσε με αυτόματο γύρω από ένα βενζινάδικο, στο οποίο η κίνηση φαινόταν κανονική. Προφανώς ήταν έμμισθος φρουρός, αλλά δε σταμάτησα και να ρωτήσω.

Επειδή όμως έψαξα λίγο τα στοιχεία, στις ΗΠΑ οι θάνατοι από όπλα (το 2022) είναι 48.000 τον χρόνο, με τους μισούς από αυτούς να είναι αυτοκτονίες. Πολλοί ή λίγοι; Σε σχέση με τί; Σε ένα σύνολο πληθυσμού 335 εκατομμυρίων, το ποσοστό είναι 0,014 %. Το αντίστοιχο ποσοστό των θυμάτων από τροχαία στην Ελλάδα (το 2023) δεν είναι πολύ καλύτερο: 620 νεκροί, δηλαδή 0,0062 % σε 10 εκατομμύρια.

Παρανομία

«Blue Bloods», «Breaking Bad», «Criminal Minds», «CSI», «The Sopranos», «The Wire», «True Detective»… όλα αυτά γίνονται στ’ αλήθεια; Την πρώτη φορά που πήγα στη Νέα Υόρκη, δίσταζα να μπω στο μετρό για να πάω σε μια συναυλία. «Πολλά έργα έχεις δει» μου είπε η φίλη μου. Πήγαμε με μετρό και δεν είδαμε κάτι το ιδιαίτερο, αν και υπήρχε μια παρέα εφήβων στο βαγόνι μας που πουλούσε κλεμμένα ρούχα.

Αυτή τη φορά, παρανομία είδα μία φορά: για την ακρίβεια, πολλές παρανομίες μαζεμένες, σε μια περιπλάνησή μου στο Χάρλεμ. Βρέθηκα εκεί πεζός να ψάχνω το θρυλικό Apollo Theatre, έκανα λάθος στον υπολογισμό και περπάτησα παραπάνω, ντάλα μεσημέρι. Μέσα σε 45’, είδα οδηγό να κάνει επί τόπου αναστροφή στη μέση λεωφόρου με διπλή λωρίδα, αρκετά διπλοπαρκαρίσματα και ένα-δυο νταραβέρια σε γωνίες που μάλλον δεν αφορούσαν αγοραπωλησίες ακινήτων. Συνέχισα τον δρόμο μου χαλαρά, σαν να ήμουν ντόπιος.

Ραδιόφωνο

Η χαρά του μουσικόφιλου: η μεγαλύτερη μουσική αγορά του κόσμου στα ερτζιανά. Ειδικά όταν οδηγείς έχοντας απεριόριστη επιλογή διαφορετικών σταθμών, στοχευμένων σε άλλο κοινό ο καθένας, είναι πραγματική απόλαυση.

Συλλήψεις

Παρανομία υπάρχει, όπλα περισσότερα από κατοίκους υπάρχουν, από συλλήψεις τί γίνεται; Επί του γενικού υπάρχουν τα στοιχεία, επί προσωπικού είδα μόλις μία. Πήρα είδηση ένα μικρό σούσουρο στο μετρό με δύο αστυνομικούς να φωνάζουν σε κάποιον, αλλά δεν έδωσα σημασία.

Βγαίνοντας, άκουσα κάτι μεταξύ κλάματος και ουρλιαχτού. Σταμάτησα και γύρισα το κεφάλι μου. Είδα να βγαίνει μια γυναίκα με χειροπέδες πισθάγκωνα που έσκουζε σαν να την έσφαζαν, αν και δεν την άγγιζε κανείς. Μπροστά της και πίσω της, τέσσερις αστυνομικοί τη συνόδευσαν σε ένα περιπολικό που περίμενε.

Τεχνολογία

Στη μακράν μεγαλύτερη οικονομία του πλανήτη είναι φυσιολογικό να βλέπεις την τεχνολογική εξέλιξη μπροστά σου. Στο μετρό της Νέας Υόρκης δεν χρειάζεται να βγάλεις εισιτήριο· σκανάρεις την πιστωτική σου κάρτα στο μηχάνημα πριν το τουρνικέ.

Στους αυτοκινητόδρομους, στις λωρίδες ταχείας κυκλοφορίας Easy Pass, αισθητήρες πάνω από τον δρόμο αναγνωρίζουν την πινακίδα και χρεώνουν το λογαριασμό σου, όπως στην Αττική Οδό. Χωρίς μπάρες όμως, οι αισθητήρες σε καταγράφουν εν κινήσει.

Αν μπεις στις λωρίδες αυτές χωρίς πάσο, είτε από πρόθεση είτε από άγνοια, σου έρχεται το μπουγιουρντί στο σπίτι, με επιβάρυνση. Αν έχεις νοικιάσει αυτοκίνητο, χρεώνεται αντίστοιχα η πιστωτική που έχεις δώσει.

Σε ένα από τα εκατοντάδες κολλέγια που υπάρχουν, είδα στα πάρκινγκ ηλιακά πάνελ να λειτουργούν και ως σκέπαστρα στα αυτοκίνητα. Το πιο ενδιαφέρον όμως ήταν η αναγνώριση παλάμης στο super market, που επιτρέπει στον πελάτη να φεύγει αφού σκανάρει τα πράγματα που αγόρασε με την πληρωμή να γίνεται online.

Υγεία

Η υγεία στις ΗΠΑ είναι κυρίως ιδιωτική. Εάν δεν έχεις δουλειά, δεν έχεις ασφάλεια, δεν έχεις χρήματα και αν σου τύχει σοβαρό θέμα υγείας, προστατευτικό δίχτυ δεν υπάρχει. Το κόστος νοσηλείας και επεμβάσεων είναι απαγορευτικό. Γνωστός μου πήγε για εξετάσεις στην καλύτερη καρκινολογική κλινική του κόσμου και βγήκε την επόμενη μέρα. Το κόστος ήταν 70.000$(!). Ευτυχώς, ήταν ασφαλισμένος. Και ακόμα καλύτερα, δεν είχε καρκίνο.

Φόροι

Το ρητό «δύο πράγματα είναι σίγουρα στη ζωή: ο θάνατος και οι φόροι» είναι αμερικανικό. Οι φόροι ποικίλλουν από πολιτεία σε πολιτεία, συνήθως όμως υπάρχουν τρεις: ο ομοσπονδιακός, ο πολιτειακός και ο τοπικός (της πόλης). Συνήθως, και οι τρεις μαζί είναι μικρότεροι σε σύνολο από τον αντίστοιχο ελληνικό.

Και επειδή κάποιες πολιτείες δεν έχουν φορολογία για να ελκύσουν άτομα και επιχειρήσεις, υπάρχει το φαινόμενο αυτοί που έχουν τη δυνατότητα (είτε συνταξιούχοι είτε εργαζόμενοι που το επιτρέπει η δουλειά τους) να μετακομίζουν σε άλλη πολιτεία. Πριν από 30+ χρόνια, στέλεχος της ΙΒΜ μού είχε πει ότι το πιο εξελιγμένο λογισμικό στον κόσμο έχει αναπτυχθεί για την αμερικανική εφορία. Εκλαμβάνω ότι δεν έχει αλλάξει κάτι.

Χρήμα

Στην Ευρώπη, οι τάξεις έχουν και κοινωνική προέλευση, που προέρχεται από το παρελθόν. Στις ΗΠΑ, το χρήμα ορίζει τα πάντα. Είσαι αυτά που βγάζεις.

Ψώνια

Η χαρά του Μεσογειακού. Όχι μόνο γιατί στις ΗΠΑ βρίσκεις τα πάντα, όχι μόνο γιατί οι εκπτώσεις είναι πραγματικές και τεράστιες, αλλά και γιατί τα καταστήματα δεν είναι ποτέ κλειστά. Η Κυριακή είναι μια κανονική μέρα.

Ώ, τι κόσμος μπαμπά!

Η «Αμερική» δεν έχει το μυστήριο της Ανατολής, δεν έχει τη φινέτσα της Ευρώπης, αλλά έχει οτιδήποτε ζητήσεις. Σε κάποια πράγματα είναι μια χώρα σαν τις άλλες, σε κάποια άλλα είναι διαφορετικός πλανήτης. Και πολύ ενδιαφέρων μάλιστα…

 

Διαβάστε ακόμα: Παλέρμο, μια πόλη ανάμεσα σε δύο κόσμους

 

TAGS :
ΗΠΑ κίνηση κουλτούρα Μουσεία όπλα πολιτισμός