Δημήτρης Καραντζάς: «Θάνατο θεωρώ το συμφέρον, την αποποίηση ευθύνης, τη Δεξιά και την Ακροδεξιά, την ελληνική τηλεόραση».

Δημήτρης Καραντζάς: «Πώς συνεχίζουμε να ζούμε όντας συνένοχοι σε εγκλήματα πολέμου;»

Ο Δημήτρης Καραντζάς μάχεται αυτή την περίοδο με ένα βασανιστικό ερώτημα: πώς συνεχίζουμε να ζούμε τις ζωές μας; (Photo credits: Ανδρέας Σιμόπουλος)

Μέχρι το 2015, παρακολουθούσα θέατρο αραιά και πού. Κι όταν παρακολουθούσα, η αντίληψή μου δεν ήταν επαρκής. Εκείνη τη χρονιά, μια παράσταση, μου άλλαξε όλη τη θεώρηση. Ο Φαέθων. Ο Δημήτρης Καραντζάς που τη σκηνοθετούσε και την είχε δημιουργήσει, με είχε βάλει σε μια συνθήκη με αυτή την αφήγηση να κατανοήσω πως μόνο κουτός είναι κάποιος που τρέχει μακριά από τον πόνο, από τη μνήμη του ολέθρου και πως μόνο όταν ακουμπήσουμε τον πάτο εναγκαλισμένοι με το δικό μας τέρας, θα μπορέσουμε να πορευτούμε απελευθερωμένοι στη ζωή. Από τότε, έγινα άλλος άνθρωπος. 11 χρόνια μετά, η παράσταση Cleansed που παιζόταν στο Ίδρυμα Κακογιάννη και θα συνεχίσει και την επόμενη σεζόν από 28 Σεπτεμβρίου για μερικά ανεβάσματα ακόμα, έκανε ακριβώς το ίδιο μέσα μου. Απλά, αυτή τη φορά, δεν υπήρχε μόνο σκοτάδι. Υπήρχε και μια αχτίδα φωτός.

Μπορείς, νομίζω, να καταλάβεις πολλά για τον εσωτερικό του κόσμο, όταν δεις τα έργα που επιλέγει ο Δημήτρης Καραντζάς. Αλλά και το πώς επιλέγει να τα διαμορφώσει. Όσα «παιδιά» του έχω δει, έφεραν και τη συνεννόηση για αυτή τη συνέντευξη. Ο Δημήτρης Καραντζάς, λοιπόν, στο Νόημα της Ζωής.

«Έχω μια παράλογη εμπιστοσύνη σε ένα ένστικτο, μια παρόρμηση. Αυτά με έχουν οδηγήσει μια ζωή. Υπάρχει ένας λεπτός, υπόγειος συντονισμός μυαλού και ψυχής – σώματος».

Ο Δημήτρης Καραντζάς μέσα από 17 απαντήσεις

– Τι αναζητάτε αυτή την περίοδο στη ζωή σας; Ποιο είναι το μεγάλο ερώτημα που σας βασανίζει; Είστε σε καλό δρόμο για να βρείτε την απάντηση;

Aναζητώ απεγνωμένα κάτι για να πιστέψω. Στην απόλυτη ένδεια ιδεών και ανθρωπισμού, όταν η ανθρωπότητα έχει παραδοθεί στα χέρια του παράφρονος Τραμπ και του αιμοσταγούς Νετανιάχου, όταν η χώρα μας εδώ και καιρό έχει βουλιάξει απο αήθεια, σκάνδαλα και φτώχεια προσπαθώ να βρω τί ειναι αυτό που σε κρατάει. Πώς προχωράς παρακάτω, πώς συνεχίζεις να ζεις την ζωή σου όντας ένοχος για εκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας: συμμετέχουμε κι εμείς οι αθώοι παρατηρητές εννοείται, μαζί τους τα εκτελούμε.

Δεν μπορώ να βρώ εύκολα απάντηση σ’ αυτά τα ερωτήματα και πραγματικά με καίνε. Σε επίπεδο μικροκλίμακας μόνο μπορώ να βρίσκω ανάσες. Να πιστεύω στον άνθρωπο, στην αγάπη, στον ομοιδεατισμό. Να βρίσκω πολύτιμο να συναντιόμαστε κάποιοι άνθρωποι με αφορμή ένα έργο και να προσπαθούμε να θέσουμε ηθικά ερωτήματα, πολιτικά ζητήματα, ενεργοποιητικές σκέψεις σ’ αυτήν την ακατανόητη ύπνωση του κόσμου μας. Η Σάρα Κέιν με παρηγόρησε, με έκανε να πιστέψω οτι στη φρίκη που περιέγραφε – και που ζούμε κι εμείς – το άλλο σώμα είναι Σωτήρας, Θεός, αντίσταση και δύναμη.

Τώρα η Άλκηστις του Ευριπίδη μου ξαναξυπνάει την ανησυχία. Είναι ένα άκρως πολιτικό έργο, για μια κοινωνία που προτιμά να θυσιάσει μια γυναίκα για να σώσει το τομάρι της, παρά να αναλάβει τις ευθύνες της. Κάθε μέρα το σκέφτομαι, το ξεδιπλώνω, το αρθρώνω, προσπαθώ να μοιραστώ τον προβληματισμό αυτόν με όλους τους συντελεστές της πρόβας. Προσπαθούμε να βρούμε την ακριβή διατύπωση του ερωτήματος για να μπορέσουμε να το θέσουμε διαυγές στην Επίδαυρο, μπροστά σε χιλιάδες ανθρώπους. Αυτό λοιπόν ίσως παρηγορεί, εκτονώνει την απελπισία, ψάχνει να βρει απάντηση.

«Να μετανιώνω κάτι, δεν το συνηθίζω. Κυρίως το εμπιστεύομαι και αναλαμβάνω την ευθύνη της επιλογής που έκανα. Αν ήταν καλύτερο το άλλο μονοπάτι και δεν πήγα, για κάποιο λόγο δεν πήγα». (Photo credits: Γκέλυ Καλαμπάκα)

Διαβάστε ακόμη: «Στην Τήνο ανακάλυψα κάτι που πάει κόντρα στην αβεβαιότητα»

– Όταν διαλέγετε ένα μονοπάτι, σας ανησυχεί μήπως το άλλο μονοπάτι ήταν καλύτερο; Μετανιώνετε για όσα επιλέγετε ή για όσα δεν επιλέγε;

Έχω μια παράλογη εμπιστοσύνη σε ένα ένστικτο, μια παρόρμηση. Αυτά με έχουν οδηγήσει μια ζωή. Υπάρχει ένας λεπτός, υπόγειος συντονισμός μυαλού και ψυχής – σώματος. Μια εγκεφαλική καρδιά ή ένας συναισθηματικός εγκέφαλος (με εκνευρίζει η αγιοποίηση του συναισθήματος και η υποτίμηση του εγκεφάλου, θεωρώ οτι είναι κυρίως ένα και αλληλοτροφοδοτούμενο). Και αυτό με οδηγεί πάντα στο εκάστοτε μονοπάτι. Οπότε υπάρχει ένας λόγος που επιλέχθηκε το κάθετι. Ακόμα κι αν ήταν λάθος. Υπάρχει ο χώρος και ο χρόνος να διορθωθεί το οτιδήποτε, ακόμα κι αν ήταν παταγωδώς αποτυχημένο σαν επιλογή. Αλλά να μετανιώνω κάτι, δεν το συνηθίζω. Κυρίως το εμπιστεύομαι και αναλαμβάνω την ευθύνη της επιλογής που έκανα. Αν ήταν καλύτερο το άλλο μονοπάτι και δεν πήγα, για κάποιο λόγο δεν πήγα. Άσε που το «μετανιώνω» μου θυμίζει και τη «μετάνοια» και με πηγαίνει σε πιο Χριστιανικά, τιμωρητικά μονοπάτια με τα οποία συνειδητά δεν έχω και δεν θέλω να έχω καμία σχέση.

«Νομίζω οτι πρέπει να φτάσουμε στον πάτο, να τον δεχτούμε και να ξαναφτιάξουμε απο την αρχή μια κοινωνία, έναν κόσμο που θα ξαναθυμηθεί τον Ανθρωπισμό».

– Όταν σκέφτεστε το μέλλον, το αντιμετωπίζετε αισιόδοξα, πως όλα με κάποιον τρόπο θα πάνε καλά ή σκέφτεστε ότι κάτι άλλο άσχημο θα προκύψει;

Σκέφτομαι οτι το αισιόδοξο σενάριο θα έρθει οταν γυρίσει ο κόσμος τούμπα. Εδώ και πολλά χρόνια κοιτάμε την πτώση μας και παράλληλα φοβόμαστε μην πέσουμε. Συγκρατούμε με νύχια και με δόντια τη συνήθειά μας, το κομματάκι μας σαν πολύτιμο θησαυρό και δεν έχουμε συλλάβει οτι έχουμε ήδη χάσει. Ο κόσμος ως είχε, έχει αλλάξει. Νομίζω οτι πρέπει να φτάσουμε στον πάτο, να τον δεχτούμε και να ξαναφτιάξουμε απο την αρχή μια κοινωνία, έναν κόσμο που θα ξαναθυμηθεί τον Ανθρωπισμό, την αλληλεγγύη, τις Ιδέες και τις Ιδεολογίες. Γιατί τώρα τίποτα απ’ αυτά δεν είναι στην «ατζέντα».

«Θάνατο θεωρώ το συμφέρον, την αποποίηση ευθύνης, τη Δεξιά και την Ακροδεξιά, την Οικονομία και τον επεκτατισμό, τον ρατσισμό, τις «ατζέντες», την ελληνική τηλεόραση». (Photo credits: Γκέλυ Καλαμπάκα)

– Πώς συνδέεται η προσωπική σας ζωή με όσα συμβαίνουν κοινωνικά και διεθνώς; Μπορείτε να γελάτε χωρίς ενοχές για τις οδύνες των ανθρώπων;

Ο άνθρωπος ως ζώο κοιτάζει την επιβίωσή του. Αυτό είναι λογικό και ως ένα βαθμό θεμιτό. Αν καμφθείς απόλυτα απο την ενοχή πρέπει να φουντάρεις. Ωστόσο, όλο αυτό που ζούμε γίνεται κομμάτι μας, γίνεται στρες, γίνεται κρίση πανικού, γίνεται (εύχομαι) δράση, θα ήταν ωραίο να γίνει και πολιτική επιλογή. Αν γελάμε και παράλληλα δεν δουλεύει ένα κομμάτι μέσα μας το πώς θα επηρέασουμε την κατάσταση εκφυλισμού του κόσμου εν μέσω πολλαπλών γενοκτονιών, έχουμε ήδη μοιάσει στο κτήνος, έχουμε ενδώσει στην προπαγάνδα του και είμαστε παραπάνω υπεύθυνοι απ’ όσο νομίζουμε.

– Τι σημαίνει για σας ζωή και τι θάνατος;

Ζωή θεωρώ την κινητοποίηση, την πρωτοβουλία, την ενσυναίσθηση, τον Ανθρωπισμό, τη Δικαιοσύνη, το σεξ, τα βιβλία, οτιδήποτε κινητοποιεί την σκέψη, την Άνοιξη.

Θάνατο θεωρώ το συμφέρον, την αποποίηση ευθύνης, τη Δεξιά και την Ακροδεξιά, την Οικονομία και τον επεκτατισμό, τον ρατσισμό, τις «ατζέντες», την ελληνική τηλεόραση.

– Τι συνιστά για σας απώλεια; Τι μετοχή έχει η απώλεια στη ζωή σας;

Απώλεια είναι να χάσεις τους συνενόχους σου, την οικογένεια σου ( βιολογική και μη), το σύμπαν που έχεις φτιάξει, το «μικροκλίμα» όπου ακόμα υπάρχεις ελεύθερος.

«Ο έρωτας είναι ένα σφοδρό σύμπτωμα που με ενδιαφέρει πολύ. Είναι αυτό το οποίο θα μπορούσε να σου ανατρέψει το «είναι», τη ζωή, τις επιλογές».

– Στοχάζεστε ποτέ πόσοι άνθρωποι πέρασαν από τη ζωή σας, πόσοι έμειναν για κάποιο διάστημα και μετά έφυγαν, από πόσες ζωές εσείς έχετε αποχωρήσει; Σας θλίβει η σκέψη;

Καθόλου δεν με θλίβει. Η ζωή είναι γεμάτη συναντήσεις και μνήμες. Οι άνθρωποι που έφυγαν ή οι άνθρωποι απο τους οποίους φύγαμε υπάρχουν στη συμπεριφορά μας, στη διαμόρφωσή μας, στις κινήσεις και στα επιχειρήματά μας. Είμαστε γεμάτοι με ανθρώπους. Τις περισσότερες φορές που τους αποχωριζόμαστε – αν αυτό δεν γίνεται απο έναν αιφνίδιο θάνατο – κάτι είχε ολοκληρωθεί στην ανταλλαγή μας, αλλά συνεχίζουμε να τους φέρουμε πάνω μας.

– Τι είναι για σας ο έρωτας;

Ο έρωτας είναι ένα σφοδρό σύμπτωμα που με ενδιαφέρει πολύ. Είναι αυτό το οποίο θα μπορούσε να σου ανατρέψει το «είναι», τη ζωή, τις επιλογές. Όμως συχνά υπάρχει αυτή η ανάγκη για συντροφικότητα. Κι εγώ δεν την έχω αυτή την ανάγκη. Είναι σαν να έχω έλλειψη αυτής της «βιταμίνης». Οπότε πολύ συχνά με απογοητεύει που κάτι τόσο απόλυτο πάει να γίνει γρήγορα μια συνήθεια, κάτι οικείο – το εκ φύσεως ανοίκειο – και συχνά δεν καταφέρνω να τον ζήσω στην ολότητά του γιατί περνάμε στη σχέση, που συνήθως οι άνθρωποι τη βιώνουν με πολύ στενά στερεότυπα.

– Θα θέλατε να θυμάστε τα πάντα για πάντα ή να ξεχνάτε τα πάντα διά παντός;

Τα πάντα για πάντα. Με τρομάζει η απώλεια μνήμης. Ο άνθρωπος χωρίς μνήμη είναι στο πουθενά.

«Με τρομάζει η απώλεια μνήμης. Ο άνθρωπος χωρίς μνήμη είναι στο πουθενά». (Photo credits: Ανδρέας Σιμόπουλος)

– Υπάρχει Θεός στον κόσμο σας; Νιώθετε την ανάγκη να δώσετε δύναμη σε μια ανώτερη οντότητα;

Όχι.

– Ποια είναι η αξία με την οποία πορεύεστε πάντα στη ζωή;

Το αίσθημα δικαίου. Δεν αντέχω να συμβαίνει μπροστά μου μια αδικία όποιου είδους και να μην πάρω θέση. Δεν με ενδιαφέρει κανένα συμφέρον εκεί πέρα. Σκυλιάζω, εξεγείρομαι, δεν σταματάω μέχρι να υπερασπιστώ έως τέλους αυτό το αίσθημα είτε αφορά άλλον είτε αφορά εμένα. Κι ας χάσω. Νιώθω πολύ πιο πλήρης απο τον αγώνα αυτόν.

– Ποιους ανθρώπους φέρετε πιο έντονα μέσα σας;

Τους δασκάλους μου στη δραματική σχολή, τους φίλους μου, την οικογένειά μου και τους πιο αγαπημένους μου συνεργάτες που μαζί φτιάξαμε κόσμους.

«Δεν πιστεύω οτι υπάρχει ένα νόημα. Κι είμαι καχύποπτος μ’ αυτούς που θεωρούν οτι έχουν βρεί έστω ένα».

– Τι σας φοβίζει πολύ;

Η αρρώστια.

– Ονειροπολείτε; Φαντάζεστε άλλους κόσμους και πολιτισμούς κάπου στο Σύμπαν;

Όχι.

– Ποια η σχέση σας με τα όνειρά σας;

Έχουν αρχίσει να επιστρέφουν τελευταία και το παίρνω σαν καλό σημάδι. Σαν να επιστρέφω σε μια διαύγεια που είχα χάσει.

– Είμαστε εμείς οι κυρίαρχοι της ζωής μας ή πάντα θα εξαρτώμαστε από τους άλλους;

Νομίζω η μάχη πάντα είναι να καταφέρνουμε να είμαστε ανεξάρτητοι.

– Υπάρχει τελικά το νόημα της ζωής;

Μου φαίνεται τρομερά κλειστός και περιοριστικός ο ενικός. Δεν πιστεύω οτι υπάρχει ένα νόημα. Κι είμαι καχύποπτος μ’ αυτούς που θεωρούν οτι έχουν βρεί έστω ένα.

* Ο Δημήτρης Καραντζάς σκηνοθετεί την τραγωδία του Ευριπίδη «Άλκηστις», σε μια παραγωγή του Εθνικού Θεάτρου, που θα βρεθεί στη σκηνή της Επιδαύρου στις 17 και 18 Ιουλίου. Παράλληλα, εκτός από το Cleansed, ο Δημήτρης Καραντζάς ετοιμάζει και την παράσταση της επόμενης θεατρικής σεζόν, το «Ρομπέρτο Τσούκκο» που θα ξεκινήσει 16 Οκτωβρίου στο Θέατρο Προσκήνιο.