«Πήγε να πάρει Ι5 για να μην πάει στον πόλεμο»: Μηπως ο Οδυσσέας δεν ήταν τόσο θαρραλέος;

Ο Ρέιφ Φάινς ως Οδυσσέας στην ταινία The Return.

Στον αστερισμό της Οδύσσειας του Κρίστοφερ Νόλαν ζούμε τις τελευταίες εβδομάδες και, πλέον, μπαίνουμε στην τελική ευθεία, μιας και σε περίπου 1.5 μήνα η ταινία θα κυκλοφορήσει στις αίθουσες. Αφήνοντας στην άκρη τις ενστάσεις για το καστ και για την αποτύπωση των στολών, των περικεφαλαίων, τέτοιες ταινίες μας δίνουν την ευκαιρία να επανέλθουμε στα ομηρικά έπη, στην αρχαία ελληνική μυθολογία και να ανακαλύψουμε όσα δεν έχουμε ανακαλύψει ως τώρα, ειδικά αν η τελευταία μας επαφή με την Ιλιάδα και την Οδύσσεια ήταν στο σχολείο.

Εκεί, όχι μόνο δεν υπάρχει χρόνος για να καλυφθούν όλα τα συμβάντα, αλλά οι ήρωες της, ο Αχιλλέας ιδίως και ο Οδυσσέας, οι δύο πρωταγωνιστές, πρέπει να αποτυπωθούν όπως και οι ήρωες της Επανάστασης. Χωρίς ψεγάδια, ως θαρραλέοι, ως σπουδαίοι, ως ηγέτες, ως άνθρωποι που βοήθησαν την αρχαία Ελλάδα να σταθεί όρθια. Γι’ αυτό και αποκρύπτονται στοιχεία της ζωής τους που μόνο κάποιος που έχει χρόνο και πρόσβαση σε πολλές πηγές, μπορεί να μάθει.

Στην περίπτωση του Οδυσσέα, αυτό που έχει μείνει ως δεδομένη εικόνα, είναι ενός πολυμήχανου, ενός άντρα που στον Τρωικό Πόλεμο ηγήθηκε και που πέρασε τα πάνδεινα για να γυρίσει στην οικογένειά του, όπου τα έβαλε με τους μνηστήρες. Άθλος. Μόνο που πριν από άθλος, ο Οδυσσέας ήταν ολίγον τι άθλιος. Ως και πολύ.

Ο Οδυσσέας είχε δώσει τον όρκο του στον Αγαμέμνονα πως θα συνδράμει στον πόλεμο, όμως επιχείρησε να γλυτώσει. (Φωτ. mythoi.org)

Ο Οδυσσέας ήθελε να αποφύγει τη μοίρα του

Γυρίζουμε τον χρόνο κάποιους μήνες πριν την απόβαση του Αγαμέμνονα και του Μενελάου στην Τροία, με πρόσχημα την αρπαγή της Ωραίας Ελένης από τον Πάρι. Τότε, είχε προκηρυχθεί επιστράτευση και άντρες ικανοί από όλοι την Ελλάδα καλούνταν να συνδράμουν με τον στρατό τους στα στρατεύματα του Αγαμέμνονα. Ανάμεσά τους και ο Οδυσσέας.

Εστάλη λοιπόν μια αποστολή στην Ιθάκη, με επικεφαλής τον Παλαμήδη, πρίγκιπα της Εύβοιας, γιο του βασιλιά Ναυπλίου και της Ησιόνης. Ο Παλαμήδης ήταν πολύ πιο πολυμήχανος και ικανός από τον Οδυσσέα, όμως ο Όμηρος δεν αναφέρε τίποτα, ούτε στην Ιλιάδα ούτε στην Οδύσσεια για εκείνον. Άλλες πηγές, σύγχρονες του Ομήρου και λίγο μεταγενέστερες (Απολλόδωρος, Υγίνος, Παυσανίας), είναι που εξιστορούν τη ζωή του Παλαμήδη και το πώς αυτή τελείωσε άδοξα, με υπαίτιο, ηθικά και φυσικά, τον Οδυσσέα.

Ο Παλαμήδης, λοιπόν, έφτασε στην Ιθάκη με συντρόφους του και κατευθύνθηκε στο παλάτι για να συναντήσει τον Οδυσσέα. Όταν έφτασε, είδε τον Οδυσσέα να έχει βάλει ένα βόδι κι ένα γαϊδούρι στο αλέτρι κι έριχνε αλάτι στο έδαφος. Καθότι τα δύο ζώα είχαν διαφορετικό βηματισμό και μέγεθος, το άροτρο προχωρούσε χαοτικά. Έμοιαζε να τα έχει χαμένα.

Ο Παλαμήδης όμως δε μάσησε. Για να τεστάρει την τρέλα του Οδυσσέα, πήρε τον νεογέννητο Τηλέμαχο και τον τοποθέτησε στο χωράφι, σε σημείο απ’ όπου θα περνούσε το αλέτρι. Αν ο Οδυσσέας ήταν τρελός, ο Τηλέμαχος θα πέθαινε. Αν όχι, θα έσπευσε να τον πάρει. Συνέβη το δεύτερο κι έτσι φανερώθηκε η προσπάθειά του να πάρει Ι5-απαλλαγή από τον Τρωικό Πόλεμο. Ο Οδυσσέας το είχε κάνει αυτό γιατί είχε λάβει χρησμό πως αν πάει στον Τρωικό Πόλεμο θα περάσει τα πάνδεινα για να επιστρέψει στην Ιθάκη και δεν ήθελε να αφήσει τον νεογέννητο γιο του. Οπότε, μέχρι εδώ είναι δικαιολογημένος.

Από τότε, ο Παλαμήδης μπήκε στη μαύρη λίστα του Οδυσσέα, ο οποίος αναζητούσε διαρκώς μια ευκαιρία για να τον εκδικηθεί. Το μένος του μεγάλωσε έτι περισσότερο όταν άρχισε η εκστρατεία, μιας και ο Παλαμήδης είχε λύσεις για πολλά προβλήματα και είχε γίνει αρκετά αγαπητός στο στράτευμα.

Πίνακας του Τζον Γουίλιαμς Γουοτερχάουζ που αποτυπώνει τον Οδυσσέα δεμένο στο κατάρτι τη στιγμή της επίθεσης των Σειρήνων. (Credits: Εθνική Πινακοθήκη Μελβούρνης)

Το τέλος του Παλαμήδη και η «εξαφάνιση» του από τα ομηρικά έπη

Με πρωτοβουλία του Παλαμήδη στήθηκε το οχυρό των στρατευμάτων ώστε να προστατεύονται από τις επιθέσεις των Τρώων. Χάρη σε εκείνον σώθηκαν αρκετοί από έναν θανατηφόρο λοιμό, μιας και είχε γνώσεις ιατρικής. Ο Παλαμήδης εφηύρε ένα παιχνίδι, τους κύβους, για να περνούν ευχάριστα την ώρα τους οι στρατιώτες, ο Παλαμήδης βρήκε τροφή όταν ο Οδυσσέας είχε προσπαθήσει και αποτύχει, ο Παλαμήδης καθησύχασε το στράτευμα όταν έγινε μια μέρα έκλειψη Ηλίου και πίστεψαν ότι έρχεται το τέλος, εξηγώντας τους το φυσικό φαινόμενο.

Όλα αυτά μαζεύτηκαν μέσα στον Οδυσσέα και η οργή του τον τύφλωσε. Δε μπορούσε όμως να του επιτεθεί ανοιχτά, γιατί θα έστρεφε τους πάντες εναντίον του. Εκεί απέδειξε πόσο πολυμήχανος είναι, για κακό αποτέλεσμα. Έστησε μια πλεκτάνη πείθοντας τον Αγαμέμνονα πως ο Παλαμήδης θα προωθούσε τον Αχιλλέα για αρχιστράτηγο στη θέση του Αγαμέμνονα κι έτσι ο τελευταίος συμφώνησε στο να παγιδεύσουν τον Παλαμήδη ώστε να φανεί προδότης. Η ματαιοδοξία δύο ανδρών, οδήγησε στον θάνατο έναν πανάξιο ηγέτη όπως ο Παλαμήδης.

Έτσι, όταν μια μέρα πέτυχε ο Οδυσσέας έναν δούλο του Πριάμου που μετέφερε χρήματα σε έναν σύμμαχό του, τον αιχμαλώτισαν και τον έβαλαν να γράψει γράμμα ως Πρίαμος, όπου απευθυνόταν στον Παλαμήδη ως σύμμαχο, για να το χρησιμοποιήσουν οι ίδιοι ως πειστήριο επικείμενης προδοσίας από τον Παλαμήδη. Ταυτόχρονα, έβαλαν και το χρυσάφι που μετέφερε ο δούλος μέσα στη σκηνή του Παλαμήδη και περίμεναν καρτερικά την επιστροφή του από τη Λέσβο, όπου είχε πάει με τον Αχιλλέα.

Όταν επέστρεψε ο Παλαμήδης, άφησαν λίγη ώρα να περάσει και «επιτέθηκαν». Τα πειστήρια ήταν αδιάσειστα για να υποστηρίξει ο Παλαμήδης κάτι άλλο και να τον πιστέψουν. Ο Οδυσσέας τον οδήγησε σε δίκη ενώπιον των αρχηγών των στρατευμάτων κι εκεί αποφασίστηκε ο θάνατός του διά λιθοβολισμού. Τον πήγαν σε ένα σημείο απ’ όπου θα μπορούσαν πολλοί να τον στοχεύσουν με πέτρες και άρχισε ο «τορπιλισμός». Ο Παλαμήδης πέθανε, ο Οδυσσέας θεωρήθηκε ήρωας και έμεινε αυτός στην Ιστορία ως σπουδαίος και ο Παλαμήδης ως προδότης.

Σε αυτή την ιστορία υπάρχουν και πιο βάναυσες εκδοχές. Μία αναφέρει πως ο Οδυσσέας και ο Διομήδης πήγαν σε μια αλιευτική αποστολή με τον Παλαμήδη για να βρουν τροφή για το στράτευμα κι εκεί οι δύο έριξαν τον Παλαμήδη στο νερό και τον έπνιξαν με τα χέρια τους. Η έτερη, θέλει τους δύο να παρέσυραν τον Παλαμήδη μέσα σε ένα πηγάδι με την πρόφαση ύπαρξης θησαυρού, εκείνος να πήγε για να ψάξει και να καταπλακώθηκε από τις πέτρες που έπεφταν μέσα.

Καθότι μιλάμε για μυθολογία, υπάρχουν κάποιοι που υποστηρίζουν πως ο Παλαμήδης εμφανίστηκε σε άλλες αφηγήσεις ως επινοημένο πρόσωπο για να αποτυπωθεί ως υποδεέστερος ο Οδυσσέας και ως αντιπαράθεση με τον Όμηρο. Μοιάζει όμως απίθανο να υπήρξε τέτοια συνεννόηση. Μάλλον ο Όμηρος ήταν αυτός που «εξαφάνισε» τον Παλαμήδη για χάρη του ήρωά του.

TAGS :
αρχαιότητα μυθολογία Οδυσσέας Οδύσσεια Όμηρος πόλεμος

x Ακολουθήστε το Andro στο Facebook