«Όχι η Ιθάκη»: Μια ανατρεπτική μελέτη για το νησί που βασίλεψε ο Οδυσσέας

Πίνακας του Τζον Γουίλιαμς Γουοτερχάουζ που αποτυπώνει τον Οδυσσέα δεμένο στο κατάρτι τη στιγμή της επίθεσης των Σειρήνων. (Credits: Εθνική Πινακοθήκη Μελβούρνης)

Οι αρχαίοι μύθοι έχουν ερευνηθεί αρκετά από τους ακαδημαϊκούς, παραμένουν όμως εξίσου ανεξερεύνητοι. Λες και η γνώση περιμένει κάπου κρυμμένη και εμφανίζεται κάθε φορά διαφορετική ή περισσότερο σε έναν νέο ερευνητή και του δίνει πάτημα για να ανατρέψει ό,τι γνωρίζαμε μέχρι εκείνη τη στιγμή. Κάτι τέτοιο συνέβη τα τελευταία 20-25 χρόνια, διάστημα στο οποίο δύο ερευνητές του έργου του Ομήρου εξέταζαν το ενδεχόμενο η σημερινή Ιθάκη να μην είναι ο τόπος στον οποίο βασίλεψε ο Οδυσσέας, αλλά να πρόκειται για σημείο σε άλλο νησί των Επτανήσων. Κρατήστε αυτόν τον όρο: Χερσόνησος Παλική.

Εκείνο που για αιώνες θεωρείτο δεδομένο, είναι ότι η Ιθάκη που ξέρουμε σήμερα, αυτό το νησί, είναι ο τόπος που έζησε ο Οδυσσέας, ο τόπος που άφησε, ο τόπος στον οποίο γύρισε. Τα επιχειρήματα και οι αποδείξεις που φέρνουν στο τραπέζι οι δύο ερευνητές, ο καθηγητής Ελληνικής και Λατινικής Μυθολογίας στο Κέιμπριτζ, Τζέιμς Ντιγκλ, και ο καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Αμπερντίν, Τζον Άντερχιλ, οδηγούν τα βήματα του Οδυσσέα στην Κεφαλονιά, στη δυτική μεριά του νησιού, στη χερσόνησο Παλική, η οποία ανήκει στον δήμο Πάλλης, έναν από τους 4 αρχαίους δήμους του νησιού (Κράνη, Πρόννοι και Σάμη οι έτεροι).

Εκεί τα οδήγησε πρώτος ο Ρόμπερτ Μπιτλστόουν, ο οποίος όμως είχε υποστηρίξει ότι η εν λόγω χερσόνησος πρέπει να ήταν τότε, στα χρόνια που αναφέρεται ο Όμηρος, δηλαδή στην Εποχή του Χαλκού, στα 1200 π.Χ., αποκομμένη από την Κεφαλονιά και να ήταν ξεχωριστό νησί. Και ενώθηκε μετά με το υπόλοιπο νησί κατόπιν κατολισθήσεων. Αυτό υποστηρίζει στο βιβλίο του Odysseus Unbound. Αυτό το στοιχείο το κατέρριψε ο Άντερχιλ, ειδικός στις γεωεπιστήμες, ο οποίος ανέδειξε ότι η Παλική ήταν και τότε χερσόνησος και όχι νήσος.

Αυτό ήταν που οδήγησε τον Ντιγκλ να επανεξετάσει τα κείμενα του Ομήρου και να ανακαλύψει εκεί κάποιες «ανακρίβειες» που είχαν τα σύγχρονα κείμενα. Γιατί σε αρκετά μεταφραστικά, αναφέρεται η λέξη «νήσος», ίσως και για λόγους ποικιλίας, έχοντας όμως ως δεδομένο πως πρόκειται για την Ιθάκη. Αλλά ο Όμηρος δεν έγραψε ποτέ και πουθενά τη λέξη νήσος. Γαία, πατρίδα, δήμος, αυτές τις λέξεις χρησιμοποιούσε. Σύμφωνα με τον Ντιγκλ, δεν το έκανε τυχαία. Ήταν συνειδητή αυτή η επιλογή.

Ο ήρωας του Ομήρου κάνει λόγο για μια γη που κοιτάζει προς τη Δύση, είναι σε χαμηλό υψόμετρο και έχει αρκετά νησιά τριγύρω της: Ζάκυνθος, Σάμη, Δουλίχιο.

Η σημερινή Παλική, η τότε Ιθάκη και το μυστηριώδες νησί Δουλίχιο

«Στον δήμο της Ιθάκης υπάρχει ο Κόλπος του Φόρκυνα», αναφέρει ο Όμηρος. Είναι ο κόλπος όπου αποβίβασαν οι Φαίακες τον Οδυσσέα στην επιστροφή του από την Τροία.

Επιπλέον, στον Κατάλογο των Πλοίων στην Ιλιάδα, ο Οδυσσέας περιγράφεται ως ο επικεφαλής των σκληροτράχηλων Κεφαλληνίων και είναι μια λεπτομέρεια που για πολλά χρόνια περνούσε στα ψιλά ή ερμηνευόταν επιδερμικά.

Αυτές οι δύο έρευνες έρχονται να ενωθούν και να οδηγήσουν στο συμπέρασμα πως η Ιθάκη στην οποία αναφέρεται ο Όμηρος είναι η χερσόνησος Παλική. Αυτό επιβεβαιώνεται και από μια περιγραφή που δίνει ο Οδυσσέας στον βασιλιά των Φαιάκων, τον Αλκίνοο. Ο ήρωας του Ομήρου κάνει λόγο για μια γη που κοιτάζει προς τη Δύση, είναι σε χαμηλό υψόμετρο και έχει αρκετά νησιά τριγύρω της: Ζάκυνθος, Σάμη, Δουλίχιο. Η Ιθάκη που ξέρουμε, κοιτάζει προς την Ανατολή, έχει αρκετά βουνά, δεν ταιριάζει στην περιγραφή. Δεδομένου μάλιστα ότι το Δουλίχιο είναι ένα νησί που παραμένει άγνωστη η ταυτότητά του σήμερα, ο ισχυρισμός είναι πως η Ιθάκη είναι το Δουλίχιο και η Παλική η Ιθάκη.

Προς επίρρωση των παραπάνω, ήρθαν και αρχαιολογικές ανασφακές από την Εφορία Αρχαιοτήτων στην Κεφαλονιά και την Ιθάκη σε μνημεία της Πρώιμης Εποχής του Χαλκού στην Παλική, τα οποία αποτυπώνουν τη σημασία της χερσονήσου για το εμπόριο και τις στρατιωτικές εξορμήσεις διά θαλάσσης εκείνη την εποχή. Άρα ένα ισχυρό λιμάνι που θα μπορούσε να γίνει τόπος της ομηρικής αφήγησης.

Η δημοσίευση της μελέτης έχει προγραμματιστεί να συμπέσει με την κυκλοφορία της ταινίας του Κρίστοφερ Νόλαν, Οδύσσεια, την επόμενη εβδομάδα (16 Ιουλίου στις ελληνικές αίθουσες) και ο Μπιγκλ εξηγεί πως θα πάρει λίγο καιρό μέχρι να το αποδεχτούν όλοι, αλλά σε λίγα χρόνια η Κεφαλονιά θα είναι ο νέος τόπος του Οδυσσέα και όχι η Ιθάκη.

* Με στοιχεία από εδώ.

TAGS :
Theoria Ιθάκη Οδυσσέας ταινία

x Ακολουθήστε το Andro στο Facebook