Τι σημαίνει η φράση «Παγίδα του Θουκυδίδη» που επικαλείται διαρκώς ο Πρόεδρος της Κίνας;

Σε 2 συνεχόμενα διπλωματικά δείπνα, ο πρόεδρος της Κίνας είπε αυτή τη φράση. Άραγε να υποδηλώνει κάτι;

Τον περασμένο Μάιο, όταν η Κίνα υποδέχτηκε τον Ντόναλντ Τραμπ και τη διπλωματική του συνοδεία στο Πεκίνο για την παράθεση δείπνου στο πλαίσιο της μεταξύ τους συζήτησης για εμπορική εκεχειρία, ο πρόεδρος της Κίνας είχε αναφέρει για πρώτη φορά τον όρο «Παγίδα του Θουκυδίδη». Λίγους μήνες μετά, μόλις μέσα στο σαββατοκύριακο, οι ρόλοι αντιστράφηκαν και οι ΗΠΑ υποδέχτηκαν την κινεζική αντιπροσωπεία με επικεφαλής τον Σι Ζινπίνγκ, για να παρατείνουν για 2 μήνες την εμπορική εκεχειρία. Και ο Κινέζος πρόεδρος έφερε πάλι στο τραπέζι την φράση αυτή. Κι αυτές οι δύο φορές δεν είναι οι πρώτες.

Από το 2020 και μετά, ο Ζινπίνγκ ρίχνει κατά καιρούς στο τραπέζι αυτή τη φράση, η οποία ως τότε χρησιμοποιείτο μόνο από κοινωνιολόγους και πολιτικούς αναλυτές στις ΗΠΑ. Ένας τέτοιος είναι ο Γκράχαμ Άλισον, πολιτικός αναλυτής του Χάρβαρντ, που εγκαινίασε τον όρο αυτό το 2012 σε βιβλίο του σχετικά με τις σχέσεις των δύο υπερδυνάμεων, και έφτασε ως τα απωανατολίτικα αυτιά του Ζινπίνγκ που επέλεξε να υιοθετήσει στη ρητορική του τη φράση. Αυτή τη φορά μάλιστα, λόγω και του ότι έκανε και μια αναφορά-προειδοποίηση προς τις ΗΠΑ για την Ταϊβάν, μοιάζει να ήθελε κάτι να υποδηλώσει.

Ποια είναι η Παγίδα του Θουκυδίδη, λοιπόν; Ο Θουκυδίδης ήταν αρχαίος Αθηναίος στρατηγός και ιστοριογράφος και κατέγραψε τον Πελοποννησιακό Πόλεμο, ήτοι τη μεγάλη σύγκρουση της Αθήνας με τη Σπάρτη, σε μια εποχή που η δεύτερη ήταν η κραταιά δύναμη και η πρώτη αυτή που αναδυόταν. Τόσο σε αυτή την περίπτωση όσο και σε άλλες 11 από τις συνολλικά 16 που εξέτασε ο Άλισον, είδε πως μεταξύ μιας κραταιάς δύναμης και μιας ανερχόμενης, υψωνόταν ένα Σιδηρούν Παραπέτασμα Φόβου της πρώτης, που οδηγούσε αναπόφευκτα στον πόλεμο, ενώ ο φόβος θα έπρεπε να οδηγήσει σε μια προετοιμασία για αποφυγή του πολέμου. Η πιο χαρακτηριστική περίπτωση στην οποία δεν ίσχυσε η ειμαρμένη, είναι με την ανάδυση των ΗΠΑ ως παγκόσμια δύναμη στην εποχή της Βρετανικής Αυτοκρατορίας.

Η ανθρώπινη Ιστορία, όμως, ειδικά των τελευταίων δεκαετιών, δείχνει πως αυτός που φοβάται έναν πόλεμο, είναι αυτός που το ξεκινάει. Τρανό παράδειγμα η επίθεση των ΗΠΑ στο Ιράν τον περασμένο Μάρτιο.

Έχει υπο-κείμενο αυτή η φράση;

Ο Θουκυδίδης το αναφέρει ξεκάθαρα στο βιβλίο του. «Ήταν η άνοδος της Αθήνας και ο φόβος που αυτή ενστάλαξε στη Σπάρτη που έκανε τον πόλεμο αναπόφευκτο». Το σχήμα πάει ως εξής: ανάδυση δύναμης, αντίδραση με φόβο, ακολουθεί ο πόλεμος. Κι όλα όσα οδηγούν στον πόλεμο βρίσκονται στο δεύτερο μέρος του σχήματος. Οι ηγέτες παγιδεύονται σε ένα στενό μονοπάτι κακών επιλογών, όπου τους στέλνει ο φόβος, απαγκιστρώνουν τη λογική από το συναίσθημα και πείθονται από παρανοήσεις και λανθασμένες εκτιμήσεις.

Σε ένα επόμενο έργο του ο Άλιστον, στο «Προορισμένοι για Πόλεμο» του 2017, υποστήριξε ότι «η Κίνα και οι ΗΠΑ βρίσκονται επί του παρόντος σε τροχιά σύγκρουσης για πόλεμο». Αν και ο Άλισον εξηγεί στο «Προορισμένοι για Πόλεμο» ότι ο πόλεμος μεταξύ μιας «άρχουσας δύναμης» και μιας «ανερχόμενης δύναμης» δεν είναι αναπόφευκτος, ο πόλεμος μπορεί να είναι πολύ δύσκολο να αποφευχθεί. Για αυτό απαιτείται εκτεταμένη και εντατική διπλωματία, προσοχή και προσπάθεια σε περίπτωση «παγίδας του Θουκυδίδη».

Στο δικό του σχήμα, η Κίνα είναι η Αθήνα και οι ΗΠΑ είναι η Σπάρτη και για χρόνια ανέφερε πως είναι πιθανό να οδηγηθούν σε πόλεμο. Μέχρι σήμερα δεν έχει συμβεί, αλλά η διπλωματία μεταξύ των δύο χωρών και οι ψυχροπολεμικές απειλές δεν έχουν πάψει, όσο κι αν η πλευρά Ντόναλντ Τραμπ υποστηρίζει πως οι σχέσεις των ΗΠΑ με την Κίνα βρίσκονται στο καλύτερο σημείο που έχουν υπάρξει ή όσο κι αν ο Ζινπίνγκ λέει ότι ένας τέτοιος κίνδυνος έχει περάσει. Όταν αναφέρεις κάτι τόσο συχνά και είσαι ο πανούργος Κινέζος ηγέτης, σίγουρα κάτι θες να εννοήσεις. Ή να υπενθυμίσεις.

Η φράση πάντως αυτή και όσα σημαίνει, ενώ ο Άλισον την εγκαινίασε για να λειτουργεί ως ξυπνητήρι και να υπενθυμίζει στους ηγέτες πως δεν πρέπει να ενδίδουν στον αρχικό φόβο, εν τέλει φτάνει να χρησιμοποιείται για να δικαιολογήσει περαιτέρω αμυντικές δαπάνες ή/και επιθετική στάση σε διακρατικό επίπεδο. Δεν πρόκειται επομένως για μια κοινωνιολογική/πολιτική θεωρία. Η φράση αυτή είχε αρχικό στόχο να λειτουργήσει ως προειδοποίηση. Καθότι όμως πιασάρικη, απομακρύνθηκε από αυτό και αναλύεται περισσότερο το τι μπορεί να δηλώνει, παρά το ότι θέλει να βγάλει τον εκάστοτε ηγέτη από τον ψευδεπίγραφο φόβο στον οποίο τον τοποθέτησαν.

TAGS :
ΗΠΑ Θουκυδίδης Κίνα Ντόναλντ Τραμπ Σι Ζινπίνγκ

x Ακολουθήστε το Andro στο Facebook