Πόσο τοξική είναι η «τοξική αρρενωπότητα»;

Σώνει Κόνερι ή Σαμ Σμιθ; ΟΚ, λαϊκίζουμε λίγο με το δίλημμα, αλλά η αντίθεση καμιά φορά είναι μητέρα της σύγκρισης και η σύγκριση η βάση του προβληματισμού.

Ένα φάντασμα πλανάται πάνω απ’ τις σχέσεις μεταξύ αντρών και γυναικών απ’ το 2018 μέχρι και σήμερα, όταν, στις «Οδηγίες ψυχολογικής πρακτικής που αφορούν τα αγόρια και τους άντρες», o Αμερικανικός Σύλλογος Ψυχολόγων εισήγαγε στις ανθρωπιστικές επιστήμες έναν πολύ αμφίσημο νέο όρο: Ο όρος αυτός ακούει στο όνομα «τοξική αρρενωπότητα».

Η «τοξική αρρενωπότητα» ερχόταν αρχικά και θεωρητικά να αποκαταστήσει την τάξη στις σχέσεις αντρών και γυναικών, καθώς και να καθοδηγήσει τους ειδικούς ώστε να εντοπίζουν πραγματικά στοιχεία τοξικότητας, για να υπάρχει μια στοχευμένη θεραπευτική διαδικασία.

Επί της αρχής, κανείς δεν γίνεται παρά να χαιρετήσει κάθε νέο πόρισμα που μας προσφέρει η κλινική εμπειρία. Μελετώντας κανείς προσεκτικά τον συγκεκριμένο όρο όμως, θα παρατηρήσει ότι εκτείνεται πολύ πλατύτερα από την αντιμετώπιση περιστατικών κακοποίησης, εκφοβισμού, ομοφοβίας, χειραγώγησης ή συναισθηματικής επιβολής.

Άλλωστε, το Διαγνωστικό και Στατιστικό Εγχειρίδιο Ψυχικών Διαταραχών (DSM) της Αμερικανικής Ψυχιατρικής Εταιρείας δεν φείδεται στην απόδοση μιας μεγαλύτερης σειράς διαταραχών ψυχικής υγείας και διαταραχών προσωπικότητας, προκειμένου να ταξινομήσει τις ανωτέρω παρεκκλίνουσες συμπεριφορές και στάσεις. Εν ολίγοις: ο όρος «τοξική αρρενωπότητα» καλύπτει πάρα πολλά.

Οπότε, το ερώτημα που προκύπτει είναι το εξής: φέρνει η συγκεκριμένη ορολογία κάτι πραγματικά καινούργιο στο προσκήνιο αναφορικά με τις διαταραχές ψυχικής υγείας και την αντιμετώπισή τους ή τελικά λειτουργεί ως ιδεολογικό εργαλείο για σκοπούς ευρύτερους απ’ την αποκατάσταση της ψυχικής υγείας;

Η τοξική αρρενωπότητα αφορά όντως παθολογικές περιπτώσεις ή μήπως αρχίζει να χρησιμοποιείται σαν ένας όρος-ομπρέλα για να πραγματοποιηθεί μια γενικευμένη επίθεση στις αξίες του «παραδοσιακού ανδρισμού» (όπως άλλωστε αναφέρεται μέσα στο κείμενο των Οδηγιών);

Τοξική αρρενωπότητα: φέρνει αυτή η ορολογία κάτι πραγματικά καινούργιο ή απλώς αναπαράγει το προαιώνιο επιχείρημα ότι «όλοι οι άντρες είναι γουρούνια»; Φωτογραφία της Βρετανίδας φωτογράφου Siân Davey από το project «Together» (Credit: British Journal of Photography).

Είναι η «τοξική αρρενωπότητα» το αντίστοιχο της «γυναικείας υστερίας»;

Τελικά, ο ύστατος σκοπός της εξάλειψης της τοξικής αρρενωπότητας έχει να κάνει με συγκεκριμένα περιστατικά κακοποιητικής συμπεριφοράς εναντίον άλλων ανθρώπων ή μήπως ευαγγελίζεται μια συνολική «ψυχιατρική μεταρρύθμιση» του ανδρισμού που φτάνει μέχρι τον στιγματισμό των παραδοσιακών αντρικών αρετών;

Τούτα τα ερωτήματα έχουν τη σημασία τους, διότι, σ’ αυτό το σημείο, ερχόμαστε αντιμέτωποι με το εξής παράδοξο: ενώ η ψυχιατρική του 20ου αιώνα είχε αποδώσει την «υστερία» σε καθαρά γυναικεία νεύρωση, ώστε –δικαίως, θα λέγαμε– υπήρξαν έντονες αντιδράσεις από φεμινιστικούς κύκλους και επιστημονικές επιτροπές ότι μια τέτοια ερμηνεία στιγματίζει τη γυναικεία συμπεριφορά, τα γυναικεία αισθήματα και τη γυναικεία σεξουαλικότητα, με αποτέλεσμα ο όρος να αποσυρθεί απ’ το DSM το 1980 και να αντικατασταθεί από πιο gender-neutral ορολογίες, όπως «διαταραχή μετατροπής», «σωματοποιητική διαταραχή», «αποσυνδετική διαταραχή» κ.ο.κ., σήμερα, βλέπουμε απλώς μια αντιστροφή των όρων ως προς την ίδια διαδικασία: την απόδοση συγκεκριμένων διαταραχών στη βάση του αντρικού φύλου και μιας σειράς αξιών που είναι προσδεδεμένες ιστορικά με τις ιδιότητες του ανδρισμού.

Φωτογραφία τριών νεαρών αγοριών από το project Tête-à-Tête της φωτογράφου Martine Fougeron. (Credit: Holden Luntz Gallery).

Εξετάζοντας λίγο πιο προσεκτικά όλα αυτά τα –υποτίθεται– αρνητικά στοιχεία της μυθοποιητικής του ανδρισμού που ωθούν στην τοξική αρρενωπότητα, οποιοσδήποτε θα μπορούσε να διαπιστώσει πως ο όρος μεταφράζεται ως «καταπίεση των συναισθημάτων», «επιθετική αντίδραση», «αποποίηση της ευαλωτότητας», «ανοχή στον πόνο» και «ριψοκίνδυνη συμπεριφορά».

Μπορεί εκ των υστέρων οι ψυχολόγοι ή όσοι χρησιμοποιούν αυτόν τον όρο να λένε «όχι, δεν εννοούσαμε αυτή τη συμπεριφορά, αλλά την άλλη», «όχι, εννοείται πως υπάρχουν και θετικές εκδοχές του risk-taking», «όχι, δεν σημαίνει ότι κάθε επιθετικότητα είναι πάντα αρνητική», όμως, το κακό έχει ήδη γίνει και οι a posteriori περιπτωσιολογικές αποφάνσεις για να ξεχωρίσει η ήρα απ’ το στάρι δεν μπορούν να εγγυηθούν την εγκυρότητα της συγκεκριμένης «ψυχοπαθολογικής διαταραχής».

Γι’ αυτό, άλλωστε, και η συζήτηση περί τοξικής αρρενωπότητας έχει ανοίξει ένα πολύ μεγάλο debate σχετικά με τις αρετές του ανδρισμού και, πολλές φορές μάλιστα, η υποστήριξη των αντρών έρχεται απ’ τις ίδιες τις γυναίκες –και μάλιστα τις πιο δυναμικές φεμινίστριες–, οι οποίες συχνά συνυπογράφουν το πόρισμα ότι «Δεν υπάρχουν πια άντρες», παρά ότι έχει επικυριαρχήσει μια τοξικότητα στην αντρική καρδιά και ότι κάθε αρσενικό έχει μεταμορφωθεί σε Κυανοπώγωνα.

Η περίφημη φωτογραφία με το παθιασμένο «Φιλί του ναύτη στην Times Square» του φωτογράφου Άλφρεντ Άιζενσταντ. (Credit livescience.com).

Οι γυναίκες έχουν συναισθήματα και οι άντρες έχουν πάθη;

Τι ζητάμε, δηλαδή, σήμερα απ’ τους άντρες; Να είναι συναισθηματικοί, να έχουν ενσυναίσθηση, να εκφράζουν ανοιχτά τα αισθήματά τους και να μην τα καταπιέζουν, να δείχνουν ευάλωτοι… Ωραία όλα αυτά, αλλά όπως υπενθυμίζει ο Ρόμπερτ Γκριν δεν έχουν απαραίτητα ευθεία σχέση με την αρρενωπότητα.

Μπορεί η σύγχρονη κοινωνική θεωρία να τσακώνεται διαρκώς με τη βιογενετική για το αν υπάρχει ή όχι η βιολογική στιβάδα στην οριοθέτηση των έμφυλων ρόλων, και να θεωρούμε ότι μπορούν να υιοθετηθούν αναίμακτα από τους άντρες οι αρετές που είναι ιστορικά συνδεδεμένες με τις γυναικείες ιδιότητες, πάντως η ουσία δεν αλλάζει: άντρες και γυναίκες αντιλαμβάνονται, δρουν και αντιδρούν με διαφορετικό τρόπο στα εξωτερικά ερεθίσματα, οπότε ίσως αυτά τα ερεθίσματα εντυπώνονται με διαφορετικό τρόπο και στον ψυχικό τους κόσμο.

Όση μεταμοντέρνα θεωρία και αν ποτίσουμε στις σχέσεις των φύλων, οι άντρες προσεγγίζουν τη ζωή όχι με όρους συναισθήματος, αλλά με όρους πάθους. Γι’ αυτό και επί αιώνες η παιδαγωγική έγνοια στην ανατροφή των αγοριών αφορούσε όχι την έκφραση των συναισθημάτων τους, αλλά τον αυτόελεγχο (κάτι που σήμερα βαφτίζεται «συναισθηματική καταπίεση»). Οι άντρες, κατά το έθιμο –για να μην πούμε «κατά τη φύση τους» και βγάλουν φλύκταινες οι ανοιχτόμυαλοι κοινωνικοί επιστήμονες–, έχουν πάντα μια πιο άμεση και σωματική επιθετικότητα, σε αντίθεση με τις γυναίκες που εκδηλώνουν την επιθετικότητά τους έμμεσα και «παθητικο-επιθετικά». Αυτή η διάκριση στην αποτύπωση των συναισθημάτων απαιτεί και διαφορετικές εκπαιδευτικές στρατηγικές.

Σε μια λογική διαρκούς ακύρωσης του παρελθόντος, καταλήγουν γυναίκες να ακυρώνουν τους άντρες και να τους «βαφτίζουν» τοξικούς για κάτι που υποθέτουν ότι ισχύει για αυτούς, βασισμένες σε μια πράξη που κρίνουν ως red flag. Όπως, για παράδειγμα, να αναρτήσουν ατάκα του Αλ Πατσίνο από τον Σημαδεμένο.

Οι αρετές της φιλοπονίας και της ειλικρίνειας

Οι λόγοι που συμβαίνει κάτι τέτοιο είναι φυσικά κοινωνικοί, αλλά και βαθύτατα οντολογικοί, και έχουν να κάνουν με το δράμα της ανθρώπινης κατάστασης. Αν εξαιρέσουμε όλες εκείνες τις ασκήσεις επί χάρτου που οραματίζονται την έλευση μιας παραδείσιας κοινωνίας, γεμάτης υλική αφθονία και κοινοκτημοσύνη, δίχως έχθρες και μνησικακίες, όπου θα απαλειφθούν τα δάκρυα απ’ τα μάτια των ανθρώπων, η ιστορική πραγματικότητα πάντα μας προσγειώνει απότομα σ’ έναν κόσμο που μόνο έτσι δεν μπορεί να λειτουργήσει.

Γι’ αυτό και τα αγόρια από πολύ νωρίς μαθαίνουν να κατανοούν ότι ο κόσμος είναι σκληρός και άδικος, ότι η ζωή είναι γεμάτη πόνο και δυστυχία, οπότε μάλλον θα πρέπει να ασκηθούν στη στωική αρετή της φιλοπονίας και να τα βγάλουν πέρα δίχως υποστηρικτικό δίκτυο – μιας και κάθε άντρας θεωρείται «προνομιούχος» μόνο και μόνο επειδή είναι άντρας, αντίληψη που δεν έχει καταφέρει να ανατρέψει ούτε ο φεμινισμός μέχρι στιγμής, ίσα-ίσα που την ενισχύει.

Ως εκ τούτου, είναι αναγκαίο να βγουν οι άντρες στον κοινωνικό στίβο με αξίες όπως της ευθύτητας, της ακεραιότητας, της ρώμης και του σθένους, έτοιμοι ακόμα και να χρησιμοποιήσουν βία αν χρειαστεί για λόγους αποκατάστασης της δικαιοσύνης: «The arms are fair, if the intent of bearing them is just» θα πει ο Χένρι Πέρσυ «Χότσπερ» στον Ερρίκο IV του Σαίξπηρ.

Πορτραίτο του μεγάλου σαιξπηρικού ηθοποιού Σερ Λόρενς Ολιβιέ (που υποδύθηκε τον «τοξικό» σαιξπηρικό Χότσπερ το 1945), μαζί με την ηθοποιό και σύζυγό του Βίβιαν Λι. (Credit: digitalspy.com).

Βέβαια, αρκετές φορές η αρετή της ειλικρίνειας αντιμετωπίζεται απ’ τις ίδιες τις γυναίκες ως αντρικό «ηθικό ελάττωμα», ειδικότερα στις περιπτώσεις που μια γυναίκα δεν θα ακούσει αυτό που θέλει να ακούσει ή θα έρθει αντιμέτωπη με τη σκληρότητα μιας αλήθειας. Εκεί, μπαίνει καμιά φορά ξανά ο όρος της «τοξικής αρρενωπότητας» για να προσφερθεί μια κάποια ανακούφιση στη γυναίκα προκειμένου να μεταφράσει την αλήθεια ως τοξικότητα.

Φυσικά και πρέπει ένας άντρας -και κάθε άνθρωπος- να μιλάει με «τακτ» και να εξασκήσει τις ρητορικές του ικανότητες, διότι πολλές φορές ελλοχεύει ο κίνδυνος να πληγώσει έναν άλλον άνθρωπο, αλλά αυτή είναι μια διεργασία που αναπτύσσεται εντός της σχέσης και όχι έξω από αυτήν, ακριβώς γιατί κάθε σχέση διέπεται από μοναδικότητα στη δυναμική της και θα πρέπει αμφότερες οι πλευρές να βρίσκουν έναν κοινό κώδικα επικοινωνίας, αντί να αλληλοκατηγορούνται με το πρόσχημα της ειλικρίνειας ή των ready-made χαρακτηρισμών από ψυχολογικά εγχειρίδια.

«Το Μέλλον Είναι Γυναικείο»: Ένα μήνυμα που αν το διαβάσουμε σε δεύτερο επίπεδο, μοιάζει να απορρίπτει τους άντρες με την παρούσα τους μορφή. (Credits: Lindsey LaMont/Unsplash)

Αντί, λοιπόν, οι ψυχολόγοι να βάζουν έτσι εύκολα την ταμπέλα της τοξικότητας, ίσως θα έπρεπε να πιάσουν την αρχή του νήματος και να ασχοληθούν με το πρόβλημα της συνύπαρξης, όχι του «φταιξίματος» στη βάση του έμφυλου ρόλου.

Μικρή παρένθεση προς αποφυγή παρεξηγήσεων: εξυπακούεται πως κανείς δεν εννοεί ότι οι άντρες πρέπει να συμπεριφέρονται σαν ασυναίσθητα κτήνη, όμως είναι άλλο να είναι κανείς ευαίσθητος και άλλο αξιολύπητος. Να λέμε καμιά φορά τα πράγματα με το όνομά τους: ο άντρας με ευαισθησίες είναι συχνά αυτός που «πληρώνει τη νύφη» και μένει έξω απ’ το παιχνίδι του ζευγαρώματος. Ναι, ναι, ας μην ντρεπόμαστε να το παραδεχτούμε: σχεδόν καμιά γυναίκα δεν θα παντρευόταν τον νεαρό Βέρθερο του Γκαίτε.

Φωτογραφία Μαύρων Αμερικανών πολιτών να περιμένουν στην ουρά έξω από γραφείο κοινωνικής πρόνοιας. (Credit: National Museum of African-American History and Culture)

Τοξική Αρρενωπότητα: Κοινωνικοί παράγοντες διάβρωσης του ανδρισμού

Σίγουρα, δεν είναι δυνατόν να κλείσουμε τα μάτια μπρος στην ύπαρξη ενός σοβαρού προβλήματος έμφυλης βίας στις σημερινές κοινωνίες. Αναμφίβολα, η απότομη ανατροπή στις σχέσεις των αντρών και γυναικών, η οποία τροφοδοτούσε για αιώνες τις εικόνες που είχαμε για τους έμφυλους ρόλους, επέφερε ένα ισχυρό κλονισμό στην αυτοπεποίθηση ενός μεγάλου μέρους του αντρικού πληθυσμού, με αποτέλεσμα πολλοί άντρες να αντιδράσουν «άγαρμπα».

Και πάλι, όμως, είναι αρκετά μυωπική εκείνη η πεποίθηση που, αφενός, φορτώνει στα άτομα τις συστημικές αντιφάσεις που τροφοδοτούν οι συλλογικές αλλαγές και, αφετέρου, παραγνωρίζει μια σειρά κοινωνικών παραγόντων που προκάλεσε τη διάβρωση της ιππόσυνης που χαρακτήριζε τον ανδρισμό.

Τέτοιοι παράγοντες είναι η οικονομική αφαίμαξη των μικρομεσαίων και οι δυσκολίες των νοικοκυριών να διατηρήσουν την αυτονομία τους, η εργασιακή επισφάλεια, ακόμα-ακόμα και οι μετασχηματισμοί στον τρόπο οργάνωσης της παραγωγής, όπου, απ’ τον homo faber και τον «αυτοδημιούργητο άνθρωπο» βλέπουμε πως μεταβαίνουμε σε ένα μοντέλο μαζικής υπαλληλοποίησης και εξαρτημένης εργασίας σχεδόν του συνόλου του πληθυσμού.

Έχουμε καταλήξει να θεωρούμε ως «τοξικά» ένα άτσαλο καμάκι, ένα αναπάντητο μήνυμα, ακόμα-ακόμα και μια σκληρή απόφαση χωρισμού. (Στιγμιότυπο από την ταινία Knocked Up).

Όλα αυτά είναι σημάδια διαταραχής του επαγγελματικού προσανατολισμού των αντρών (αλλά και των γυναικών, φυσικά). Είναι, άλλωστε, πέρα για πέρα προφανές πως για χιλιετίες ολόκληρες ένα απ’ τα πιο θεμελιώδη στοιχεία για να αισθανθεί ένας άντρας την απαραίτητη αυτοπεποίθηση της προσωπικής του ταυτότητας ήταν το «επάγγελμα» του. Αυτός ήταν ο κατεξοχήν τρόπος για να εμφανιστεί στη δημόσια ζωή ως ολοκληρωμένη προσωπικότητα.

Η παρακμή του επαγγέλματος, της παραδοσιακής επιχειρηματικότητας και, κατ’ επέκταση, της πολιτικής δράσης των απλών αντρών, απέσπασε σε μεγάλο βαθμό τους άντρες απ’ το ενδιαφέρον τους για τον κόσμο και τους έστρεψε στα «του οίκου τους» ή απλώς στον εαυτό τους, με αποτέλεσμα να τρώγονται με τα ρούχα τους, και, ενδεχομένως, να στρέφουν όλη την αρρενωπή ενεργητικότητα και επιθετικότητα προς λάθος κατευθύνσεις.

Τελικά, ο όρος «τοξική αρρενωπότητα» έρχεται για να προσφέρει μια λύση στα σύγχρονα προβλήματα των έμφυλων σχέσεων ή μήπως για να φορτώσει όλο το κατηγορητήριο στους άντρες που οι σχέσεις μεταξύ αντρών και γυναικών πάνε κατά διαόλου; (Φωτογραφία Σλάβοϊ Ζίζεκ/Credit: What’s on Edinburgh).

Όπως το θέτει πολύ σωστά ο Σλάβοϊ Ζίζεκ: η παραδοχή της βίας ή της κακομεταχείρισης κατά των γυναικών ή άλλων πληθυσμιακών ομάδων ως τοξικό χαρακτηριστικό «κακής συμπεριφοράς» βγάζει έξω απ’ τη συζήτηση τις συστημικές αντιφάσεις της σύγχρονης ζωής και τους κοινωνικο-οικονομικούς παράγοντες που προκαλούν αυτή τη βία.

Τελικά, o όρος «τοξική αρρενωπότητα» εξυπηρετεί πολύ περισσότερο, όχι στο να λύσει τα υπαρκτά προβλήματα του σύγχρονου κόσμου και να αποκαταστήσει τις σχέσεις μεταξύ αντρών και γυναικών, αλλά ως η αναγκαία «ηθικοποίηση» που χρειάζεται η ατομικιστική αντίληψη των πραγμάτων, ότι για όλα φταίει το άτομο, ότι όλα είναι ζήτημα ατομικής ευθύνης…

Ένας εύκολος τρόπος για να κρύβουμε την κοινωνική δυναμική των προβλημάτων παραβατικότητας και βίας, ενώ, όλοι μας ξέρουμε πολύ καλά πως η καλύτερη μέθοδος για τη δραματική μείωση των βίαιων συμπεριφορών είναι η δημιουργία μιας κοινωνίας που ευημερεί και που τα άτομα έχουν ανακτήσει την αξιοπρέπεια και την αυτοπεποίθησή τους.

Δίπλα, λοιπόν, στην «τοξική αρρενωπότητα» οφείλουμε πάντα να συνυπολογίζουμε και την αντρική οδύνη που προκαλούν οι αναταράξεις του κοινωνικού ιστού, όπως, λόγου χάρη, η αδυναμία των νεαρών αντρών να αποκτήσουν οικονομική ανεξαρτησία ή να βρουν ένα υγιές «πατρικό» πρότυπο για να ταυτιστούν.

Η φεμινίστρια και υπερασπίστρια των δικαιωμάτων των κοινοτήτων των Μαύρων στις ΗΠΑ, Μπελ Χουκς, ασκεί κριτική στον όρο «τοξική αρρενωπότητα». (Credit: NBC News).

Τοξική Αρρενωπότητα: Πολιτιστικές και φυλετικές προκαταλήψεις

Δριμείες αντιδράσεις στην «τοξική αρρενωπότητα» προήλθαν όχι μόνο από άντρες διανοούμενους όπως ο Σλάβοϊ Ζίζεκ ή ο Τζόρνταν Πίτερσον, αλλά και από γυναίκες διανοούμενες που έχουν δώσει ριζοσπαστικές φεμινιστικές μάχες, όπως οι Αμερικανίδες Μπελ Χουκς και Καμίλ Πάλια.

Συγκεκριμένα, η φεμινίστρια και υπερασπίστρια των δικαιωμάτων των κοινοτήτων των Μαύρων στις ΗΠΑ, Μπελ Χουκς (γνωστή στο ελληνικό κοινό για το βιβλίο της «Όλα για την Αγάπη») ασκεί κριτική στον όρο «τοξική αρρενωπότητα», λέγοντας ότι δεν διέπεται από αξιολογική ουδετερότητα και επιστημονική εγκυρότητα, αλλά ότι αντανακλά τις αξίες των Λευκών ελίτ και όλου του πακέτου αξιών που εκφράζουν για την υπεράσπιση των ταξικών και φυλετικών τους συμφερόντων εναντίον των κοινοτήτων των αποκλεισμένων μειονοτήτων στις ΗΠΑ (Μαύροι, Μεξικανοί κ.ά.). Με αποτέλεσμα, τη δημιουργία ενός «αφηρημένου προτύπου» για το τι σημαίνει αρρενωπότητα ώστε να ανταποκρίνεται στο μοτίβο του Λευκού άντρα των ανώτερων οικονομικών στρωμάτων. Άρα, όποιος δεν χωράει σε αυτό το πρότυπο, παρουσιάζεται με μεγάλη ευκολία ως εξωτική ή/και παθολογική περίπτωση.

Πράγματι, έρευνες δείχνουν ότι περιστατικά που βαφτίζονται τοξική αρρενωπότητα αφορούν κατά πολύ περισσότερο τους Μαύρους άντρες ή άλλους άντρες ανά την οικουμένη που δεν υπακούνε στο πρότυπο στο Λευκού Αμερικανού, και η Μπελ Χουκς ισχυρίζεται πως τέτοιες ορολογίες αποτελούν ένα είδος υπόρρητου πολιτιστικού ιμπεριαλισμού που παράγει μια πολύ στενή οπτική για το τι θα μπορούσε να σημαίνει «υγιής αρρενωπότητα», στα πρότυπα του Νεοϋορκέζου γιάνκη, εκμηδενίζοντας την ποικιλότητα των εκδηλώσεων που μπορεί να λάβει ο ανδρισμός ανάλογα την κοινωνική τάξη, τη φυλετική ή εθνοτική καταγωγή και άλλων τόσων πολιτισμικών παραγόντων που διαμορφώνουν τους έμφυλους ρόλους.

Φωτογραφία μαύρου Αμερικανού άντρα με τον γιο του. (Credit: Baldwin Lee, διαθέσιμο στο i-D culture zine).

Και πώς να μην συμφωνήσει κανείς με αυτήν την παραδοχή της Αμερικανίδας φεμινίστριας, όταν, τελικά, ναι, παρά τις εκθέσεις των εισαγγελέων και των κοινωνικών λειτουργών εναντίον των Μαύρων αντρών, παρά τη διαρκή αστυνόμευση, τον κοινωνικό αποκλεισμό και τον θεσμικό ρατσισμό, είναι τελικά όχι στους λύκους της Wall Street αλλά σε αυτές τις κοινότητες των αποκλεισμένων που θα δει κανείς πολύ συχνά τον έρωτα μεταξύ αντρών και γυναικών να θριαμβεύει… Που θα δει τους ανθρώπους να σμίγουν, να ερωτεύονται πραγματικά, να φλερτάρουν παθιασμένα, να ζευγαρώνουν, να δημιουργούν οικογένειες και να μεγαλώνουν τα παιδιά τους με αγάπη, με παιχνίδι, με ομαδικότητα και συλλογικό πνεύμα.

Η τοξική αρρενωπότητα καταλήγει τελικά ένας πολύ στενός κορσές που όντως τείνει να καταργήσει την ποικιλότητα των εκφάνσεων του ανδρισμού σε όλα τα γεωγραφικά μήκη και τα πλάτη του πλανήτη. Διότι, ναι, τόσα χρόνια ακούμε για τους Λατίνους εραστές και τους Greek lovers, για τους Ιταλούς που είναι οι καλύτεροι ατακαδόροι, τους Γάλλους με τον ερωτισμό τους, τους Αφρικανούς με τη δυναμική τους και τα… «προσόντα» τους. Ποιος πραγματικά θα βγει κερδισμένος αν τελικά υιοθετηθεί παγκοσμίως ένα και μόνο πρότυπο αρρενωπότητας –αυτό του μονόχνοτου Αμερικανού γραφειοκράτη– ως το μοναδικό νομιμοποιημένο υπόδειγμα υγιούς ανδρός; Σίγουρα όχι οι γυναίκες.

Με τόσες αμφιβόλου εγκυρότητας έννοιες να μας βομβαρδίζουν καθημερινά, όπως «τοξικότητα», «red flags», «mansplaining», τελικά ευνοούμε τον αγώνα για συνύπαρξη αντρών και γυναικών ή εντείνουμε τον πόλεμο των φύλων; (Φωτογραφία του Harry Borden με έναν πατέρα να φροντίζει τα παιδιά του/ Credit: It’s Nice that).

Βοηθάει αυτή η υπερ-ψυχολογικοποίηση των πάντων τις σχέσεις;

Και η ερώτηση για το ποιος τελικά θα ευνοηθεί μάς πάει πολύ παραπέρα, επαναφέροντας τον προβληματισμό στο αρχικό νήμα αυτού του άρθρου: την ψυχολογικοποίηση κάθε λεπτομέρειας και την αναζήτηση παθολογικών αιτίων σε κάθε συμπεριφορά που δεν αρέσει στο Εγώ μας. Εν τέλει, αντί να αφεθούμε άντρες και γυναίκες στο μυστήριο και στην αβεβαιότητα του ερωτικού παιχνιδιού, ταμπουρωνόμαστε πίσω από αμφιβόλου ποιότητας έννοιες μόνο και μόνο για να καταγγείλουμε την άλλη πλευρά για συναισθηματική ανεπάρκεια και τοξικότητα.

Έχουμε φτάσει, δηλαδή, την κακοποιητική συμπεριφορά πολύ πιο πέρα από τα επιστημονικά standards και τα διαγνωστικά εργαλεία, και έχουμε καταλήξει να θεωρούμε ως «τοξικά» ένα άτσαλο καμάκι, ένα αναπάντητο μήνυμα, ακόμα-ακόμα και μια σκληρή απόφαση χωρισμού.

Το ίδιο ισχύει και απ’ την ανάποδη: μια παθιασμένη συμπεριφορά θεωρείται overwhelming, ένα παραπανίσιο μήνυμα «too much», ένα μπουκέτο λουλούδια ντεμοντέ, το κλασικό κυνήγι του άντρα προς τη γυναίκα μεθερμηνεύεται ως παραβιαστικό, κάθε απλή χειρονομία για να προκόψει ένα φλερτ ή ένας έρωτας γίνεται αντιληπτή διαρκώς με καχυποψία και μεταφράζεται ως χειριστικότητα.

Επιτρέψτε μας: Κλείνουμε το άρθρο με έναν τρυφερό / σκληρό Σων Κόνερι, από τη χρυσή εποχή του 007.

Αν τώρα σ’ αυτό προσθέσουμε και μια σειρά από ψευτοκοινωνιολογικούς όρους του συρμού, όπως «red flags», «mansplaining», «future faking», «gaslighting» κ.ο.κ., ορολογίες που χρησιμοποιεί κάθε αμφιβόλου ποιότητας influencer για να προσφέρει δευτεροκλασάτες συμβουλές pop ψυχολογίας στο κοινό του με πρόσχημα να το κάνει να αισθανθεί άνετα με τη θέση του θύματος και ότι πάντα φταίει ο Άλλος που δεν εκπλήρωσε τις προσδοκίες μας (ή που τις εκπλήρωσε και με το παραπάνω), γίνεται εύκολα κατανοητό ότι αντί για αγώνα προς μια αρμονική συνύπαρξη μεταξύ αντρών και γυναικών, τελικά αυτό που καταφέρνουμε είναι να εντείνουμε τον «πόλεμο» μεταξύ των φύλων.

Στο τέλος, δεν ξέρει κανείς από πού να το πιάσει για να βρει μια σανίδα σωτηρίας. Δεν αγαπάμε αρκετά; Είναι ghosting. Αγαπάμε αρκετά; Είναι love bombing! Με τόση παθολογικοποίηση του έρωτα και των ανθρώπινων σχέσεων, με τόσες «ετοιματζίδικες» ορολογίες που σκοπεύουν να μας κρατάνε τον έναν μακριά απ’ τον άλλον, η μόνη βιώσιμη διέξοδος τελικά είναι να πιάσουμε τα πράγματα ξανά απ’ την αρχή: στην αμοιβαία αφοσίωση δύο προσώπων που αψηφούν τις επιταγές του κόσμου για να φτιάξουν έναν κοινό κόσμο μεταξύ τους.

Διαβάστε ακόμη: Γιατί μεγαλώνοντας, οι άνδρες δεν μπορούμε να κάνουμε νέους φίλους;

TAGS :
#metoo ανδρισμός σχέσεις

x Ακολουθήστε το Andro στο Facebook