Μιχάλης Μοδινός: «Έχω βαρεθεί να ακούω για τραύματα, όλοι ζούμε τις ίδιες απώλειες»

Ο συγγραφέας και ακαδημαϊκός Μιχάλης Μοδινός απαντά στο ερωτηματολόγιο του Andro για τη στήλη «Το Νόημα της Ζωής». (Φωτογραφία: Σίσσυ Μόρφη)

Μετριέται άραγε η ζωή με βάση το πόσα χρόνια την έχεις ζήσει ή με βάση την ποιότητα των ετών που τη διαβαίνεις; Μπορεί ένας 30άρης να έχει βρει περισσότερες απαντήσεις από έναν 60άρη; Αναπάντητα ερωτήματα είναι αυτά. Μεταφυσικά, σχεδόν. Αυτό είναι και το Νόημα της Ζωής, η στήλη που κάναμε πριν αρκετά χρόνια. Να αναζητάς για να μη βρεις τελικά τίποτα και να συνεχίσει το ταξίδι. Όπως έγραφε και ο Εδουάρδο Γαλεάνο, «η Ουτοπία απομακρύνεται δέκα βήματα, την πλησιάζω δέκα βήματα και ξανά απομακρύνεται…άρα, για ποιο λόγο την κυνηγάω; Μα γιατί αυτό είναι η ζωή». Όλοι μας έχουμε κάπου μια Ουτοπία που μας σηκώνει κάθε μέρα από το κρεβάτι. Σήμερα, ο συγγραφέας Μιχάλης Μοδινός μας καθοδηγεί στο δικό του ταξίδι προς την Ουτοπία.

Ο Μιχάλης Μοδινός μέσα από 18 απαντήσεις

– Τι αναζητάτε αυτή την περίοδο στη ζωή σας; Ποιο είναι το μεγάλο ερώτημα που σας βασανίζει;

Το τι εκτρέφει την τόση δυσαρέσκεια των ανθρώπων στη χώρα μας αλλά και διεθνώς. Η έλλειψη ικανοποίησης, το αίσθημα ανασφάλειας, η ρητορική μίσους, και όλα αυτά εν μέσω μιας διαρκώς αύξουσας, έξαλλης συχνά, κατανάλωσης. Μοιάζει σαν όλοι να νοσταλγούν ένα υποτιθέμενα καλύτερο παρελθόν, παρά να πιστεύουν σε ένα κάποιο μέλλον. Προσωπικά πάντως δεν λατρεύω τις πολλές αναπολήσεις και την ανακατασκευή/ ωραιοποίηση του παρελθόντας, αν και σπανίως ξεχνώ όσα πρέπει.

– Είστε σε καλό δρόμο για να βρείτε την απάντηση;

Δεν ξέρω. Ο Γούντι Άλλεν έψαχνε σε κάθε ταινία του για το νόημα του κόσμου, όπως και ο Σοπενάουερ ή ο Σαρτρ από τη σκοπιά τους, αλλά δεν νομίζω να δόθηκε ποτέ η ΑΠΑΝΤΗΣΗ με κεφαλαία. Κάθε μέρα και κάθε μήνας είναι μια νέα περιπέτεια – ας μην το ξεχνάμε αυτό. Διατηρώ την ικανότητά μου στην έκπληξη, και χαίρομαι με τα ωραία πράγματα γύρω μου, αν και ακονίζω πάντα την κριτική μου ικανότητα. Ο δρόμος, η δημιουργική φυγή είναι πάντα μια δυνατότητα ακόμα κι όταν δεν πρόκειται εντέλει να υλοποιηθεί, ακόμα κι αν παραμείνει ως όνειρο. Ο Οδυσσέας επέστρεψε στην Ιθάκη για να ξαναφύγει. Εκτός κι αν τον πρόφτασε η αρθρίτιδα. Αλλά πρόκειται για τον κύκλο της ζωής και οφείλουμε να τον αποδεχτούμε.

– Όταν διαλέγετε ένα μονοπάτι, σας ανησυχεί μήπως το άλλο μονοπάτι ήταν καλύτερο; Μετανιώνετε για όσα επιλέγετε ή για όσα δεν επιλέγετε;

Το αποφεύγω. Τα εναλλακτικά μονοπάτια μπορούν να μας τρελάνουν. Τα «αν» του βίου δεν έχουν τελειωμό, οπότε καλύτερα να συμβιβαστούμε με το αναπόφευκτο των τότε επιλογών μας. Ας τις αγαπήσουμε, στο κάτω κάτω αυτές μας έφεραν ως εδώ.

– Όταν σκέφτεστε το μέλλον, το αντιμετωπίζετε αισιόδοξα, πως όλα με κάποιον τρόπο θα πάνε καλά ή σκέφτεστε ότι κάτι άλλο άσχημο θα προκύψει;

Ε προφανώς θα ήταν αφελές να πιστεύουμε ότι όλα θα είναι καλά αύριο το πρωί ή σε ένα χρόνο. Ωστόσο αυτή είναι η υπόθεση εργασίας μας. Υπάρχει μια ισορροπία μεταξύ καλού και κακού, αν και θέλω να πιστεύω πως το καλό τελικά υπερισχύει, έστω και στα σημεία.

– Πώς συνδέεται η προσωπική σας ζωή με όσα συμβαίνουν κοινωνικά και διεθνώς; Μπορείτε να γελάτε χωρίς ενοχές για τις οδύνες των ανθρώπων;

Μα είναι αναπόφευκτη η σύνδεση. Κάθε απόφαση λ.χ. του Τραμπ  ή του Πούτιν με επηρεάζει [εμένα τους γύρω μου και τις επόμενες γενιές] με χίλιους δυο τρόπους, άμεσα ή άμεσα: στην οικονομία, την ασφάλεια, το περιβάλλον, την θέση και τις αμυντικές δαπάνες της χώρας μας που εγώ θα τα πληρώσω σε τελευταία ανάλυση. Επίσης, κάθε τεχνολογική εξέλιξη ανατρέπει πράγματα στις ζωές μας και απαξιώνει πολλά. Διατηρώ την ικανότητά μου να γελάω με την γελοιότητα  [εγγενή] των πραγμάτων, με την ματαιοδοξία και τον ναρκισσισμό. Η ίδια η μυθοπλασία μου έχει χαρακτηρισθεί ως δραματοποίηση της ειρωνείας. Αλλά οι οδύνες των ανθρώπων είναι εκεί, όπως και το έγκλημα που οι ίδιοι παράγουν.  Μια απόσταση είναι απαραίτητη ακόμη κι αν μετατραπεί σε δημιουργικό κυνισμό, προκειμένου να οργανωθεί η πραγματικότητα.

– Τι σημαίνει για σας ζωή και τι θάνατος;

Οι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. Το ένα νοηματοδοτεί το άλλο. Τι βαρετό που θα ήταν, αλήθεια, να ζούμε για πάντα….

– Τι συνιστά για σας απώλεια; Τι μετοχή έχει η απώλεια στη ζωή σας;

Όχι πολύ υψηλή. Ζούμε με τις απώλειες. Μαζεύουμε τα κομμάτια μας και προχωρούμε. Έχω βαρεθεί να ακούω για προσωπικά τραύματα. Σιγά, ρε παιδιά, δεν ζείτε και ως έγκλειστοι στο Νταχάου.

– Στοχάζεστε ποτέ πόσοι άνθρωποι πέρασαν από τη ζωή σας, πόσοι έμειναν για κάποιο διάστημα και μετά έφυγαν, από πόσες ζωές εσείς έχετε αποχωρήσει; Σας θλίβει η σκέψη;

Διαρκώς τους σκέφτομαι, [αν και όχι όλους μαζί, ευτυχώς]. Και έχω ενοχές για ό,τι δεν έπραξα σωστά απέναντί τους. Αλλά σκέφτομαι πως ήταν όλοι τους ένα κομμάτι της προσωπικής μου ιστορίας, ένα μέρος του αφηγήματος που είμαι εγώ. Με επισκέπτονται αδιάκοπα την ώρα της γραφής, με αιτήματα, με παράπονα, με απαιτήσεις, κάποιοι με την ευγνωμοσύνη τους για όσα ζήσαμε μαζί.

– Τι είναι για σας ο έρωτας;

Ό,τι για όλους. Διαρκές πεδίο διερεύνησης, μυθοπλαστικό υλικό, ζωοδότρα δύναμη.

– Θα θέλατε να θυμάστε τα πάντα για πάντα ή να ξεχνάτε τα πάντα διά παντός;

Όχι προς Θεού. Πρέπει να πετάμε το έρμα, το άχρηστο υλικό. Αλλιώς θα τρελαθούμε.

– Υπάρχει Θεός στον κόσμο σας; Νιώθετε την ανάγκη να δώσετε δύναμη σε μια ανώτερη οντότητα;

Δεν με αφορά ο Θεός. Στέκεται πολύ μακριά από τα ανθρώπινα όταν δεν γίνεται αναίτια σκληρός. Αναγνωρίζω ωστόσο ότι το αίσθημα του θείου έχει παραγάγει μεγάλες στιγμές στην Iστορία της τέχνης, από την μουσική ως την αρχιτεκτονική και τις πλαστικές τέχνες.

– Ποια είναι η αξία με την οποία πορεύεστε πάντα στη ζωή;

Κοντεύω να ξεχάσω μες στον σύγχρονο ορυμαγδό και την άμετρη βία. Ίσως ένα αίσθημα δικαιοσύνης, ένα δημόσιο καθήκον πέρα από τις διαρκείς απαιτήσεις του δικαιωματισμού.

– Ποιους ανθρώπους φέρετε πιο έντονα μέσα σας;

Κάποιοι βρίσκονται μέσα στα βιβλία μου, μεταμφιεσμένοι βεβαίως. Και είναι συναρπαστικοί, σας βεβαιώ. Περισσότερα δεν μπορώ να σας πω, αλλά οι ίδιοι το ξέρουν.

– Τι σας φοβίζει πολύ;

Το αναποδογύρισμα των αξιών και των κανόνων.

– Ονειροπολείτε; Φαντάζεστε άλλους κόσμους και πολιτισμούς κάπου στο Σύμπαν;

Όχι. Δεν υπάρχουν. Ονειροπολώ μόνο για την δική μου ζωή και είναι συναρπαστικό να σκέφτομαι ενδεχόμενα.

– Ποια η σχέση σας με τα όνειρά σας; 

Έχω καλά όνειρα. Και συχνά βγάζουν νόημα αναδιατάσσοντας τα πράγματα.

– Είμαστε εμείς οι κυρίαρχοι της ζωής μας ή πάντα θα εξαρτόμαστε από τους άλλους;

Το δεύτερο. Ας μην βαυκαλιζόμαστε με εγωπαθείς ηρωισμούς. Ζούμε εν τη κοινωνία των άλλων που λέει και η Βίβλος.

– Υπάρχει τελικά το νόημα της ζωής;

Ε, πώς δεν υπάρχει; Η ίδια η ζωή – όπερ έδει δείξαι.

* Ο Μιχάλης Μοδινός γεννήθηκε στην Αθήνα το 1950. Θεωρητικός και ακτιβιστής του οικολογικού κινήματος, δούλεψε ως περιβαλλοντολόγος, γεωγράφος και μηχανικός στην Αφρική, στη Λατινική Αμερική και στην ελληνική περιφέρεια. Συνεργάστηκε με διεθνείς οργανισμούς και δίδαξε σε ποικίλα ακαδημαϊκά ιδρύματα ανά τον κόσμο. Υπήρξε ιδρυτής και εκδότης της Νέας Οικολογίας, πρόεδρος του Εθνικού Κέντρου Περιβάλλοντος και διευθυντής του Διεπιστημονικού Ινστιτούτου Περιβαλλοντικών Ερευνών (ΔΙΠΕ). Τα βιβλία του κυκλοφορούν από τις Εκδόσεις Καστανιώτη και μπορείτε να τα βρείτε εδώ.

Διαβάστε ακόμη: Βαγγέλης Ραπτόπουλος: «Η πιο φαρμακερή απώλεια στη ζωή, είναι αυτή του εαυτού σου»

TAGS :
απώλεια θάνατος συγγραφέας

x Ακολουθήστε το Andro στο Facebook