Η ιστορική Εθνική Βιβλιοθήκη θα συστηθεί εκ νέου στην Αθήνα το 2026

Η παλιά Εθνική Βιβλιοθήκη, το 1/3 της Αθηναϊκής Τριλογίας και το 2ο εμβληματικό τοπόσημο της Αθήνας, ανοίγει ξανά το 2026. (Φωτογραφία: SOOC)

Στις 12 Οκτωβρίου του 1884, ο Κεφαλονίτης εφοπλιστής Παναγής Βαλλιάνος με τους 2 αδερφούς του, Μαρίνο και Ανδρέα, έκανε δωρεά ύψους 1 εκατομμυρίου δραχμών στο ελληνικό κράτος με την προϋπόθεση να ανεγερθεί κτήριο όπου θα στεγαζόταν η Εθνική Βιβλιοθήκη, με περοϋπόθεση τα σχέδια να γίνουν από τον Θεόφιλο Χάνσεν, Δανό αρχιτέκτονα, και μόνο για να σχεδιάσει ένα νέο τοπόσημο για την πόλη. Ο Χάνσεν είχε περάσει μια 9ετία στην Ελλάδα και λίγα χρόνια μετά την αποχώρησή του, είχε προτείνει την περίφημη Αθηναϊκή Τριλογία -το συγκρότημα των κτηρίων του Πανεπιστημίου, της Ακαδημίας και της Βιβλιοθήκης- που έγινε το θρυλικότερο μνημείο της Αθήνας μετά την Ακρόπολη.

4 χρόνια μετά, υπό την επίβλεψη του Ερνέστου Τσίλλερ, στις 16 Μαρτίου 1888, ξεκινά η κατασκευή του Μεγάρου, η οποία ολοκληρώνεται το 1902 και το τοπόσημο παραδίδεται στο ελληνικό Δημόσιο το 1903. Τότε, αρχίζει η μεταφορά υλικού από το Πανεπιστήμιο για να στεγαστεί εκεί για πάνω από έναν αιώνα η Εθνική Βιβλιοθήκη. Για να γίνει αυτή η διαδικασία, κατασκευάστηκε μια ξύλινη γέφυρα, ενώ έκτακτοι υπάλληλοι προσλήφθηκαν για να επιτηρήσουν τη μεταφορά των βιβλίων. Το 2017 πάρθηκε η απόφαση η Εθνική Βιβλιοθήκη να μεταφερθεί στο ΚΠΙΣΝ στο Δέλτα Φαλήρου κα το Βαλλιάνεο Μέγαρο απέκτησε περισσότερο ιστορική παρά χρηστική μορφή, αν και διαθέτει ακόμα κομμάτια από τη συλλογή και το Αναγνωστήριο Εφημερίδων, που είναι ένα αρχείο εφημερίδων από τον 19ο αιώνα.

Τον Δεκέμβριο του 2023 υπήρξε πτώση τμήματος της φατνωματικής οροφής του Αναγνωστηρίου και μετά από εξέταση, κρίθηκε επιβεβλημένο να μην είναι πια προσβάσιμο το κτήριο. Οι φατνωματικές οροφές ή φατνώματα αποτελούν σήμα κατατεθέν στην αρχιτεκτονική του μεγάρου και σε πολλά κτίσματα από πολύ παλαιότερες δεκαετίες, ακόμα και αιώνες. Φατνώματα είναι τα κενά που σχηματίζονται καθώς διασταυρώνονται τα δοκάρια στην οροφή ενός κτηρίου καθώς και οι διακοσμητικές πλάκες με ζωγραφιές ή ανάγλυφα, που καλύπτουν τα κενά αυτά. Συνήθως είναι γύψινα ή ξύλινα και έχουν το πλεονέκτημα πως δημιουργούν βάθος στον χώρο και βελτιώνουν την ακουστική μειώνοντας την αντήχηση στις μεγάλες αίθουσες, ενώ βοηθούν και σε άλλες δομικές διαδικασίες, όπως τη διέλευση των αεραγωγών.

Ευθύνη της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος είναι η διατήρηση, προστασία και ανάδειξη του ιστορικού της αποθέματος.

Οι εργασίες αποκατάστασης των φατνωμάτων

Ως προς το Βαλλιάνειο Μέγαρο, οι φατνωματικές οροφές είναι γύψινες και χωρίς οπλισμό, κάτι που είχε ως αποτέλεσμα να φθαρούν αρκετά στο πέρασμα των ετών, όχι τόσο όμως λόγω παλαιότητας, αλλά γιατί άλλου είδους εργασίες όπως η διέλευση δικτύων ηλεκτρικού ρεύματος, επιβάρυναν τα υλικά κατασκευής.

Έτσι, η Εθνική Βιβλιοθήκη προχώρησε σε συνεργασία με το ΥΠ.ΠΟ. και το Υ.ΠΑΙ.Θ.Α. στις απαραίτητες εργασίες συντήρησης και αποκατάστασης μέσα από αρκετά στάδια ανάλυσης και σχεδιασμού, μιας και δε μιλάμε για μια απλή αρχιτεκτονική δομή και υλικά, αλλά για ένα κτήριο-τοπόσημο, ένα ανακηρυγμένο μνημείο, που πρέπει πάντοτε να διατηρεί την αρχιτεκτονική του ταυτότητα.

Τα φατνώματα του κτηρίου ήταν ανέπαφα μέχρι την έναρξη των εργασιών, τον περασμένο Ιούλιο. Πριν αρχίσει η διαδικασία, είχε προηγηθεί εκτενής συνεργασία με το ΥΠΠΟ και  μελέτες για τη δομή και τα υλικά κατασκευής τους. Οι παρεμβάσεις αφορούν στη στερέωση και αποκατάσταση περιοχών με ρωγμές και απώλειες, στον καθαρισμό των επιφανειών και του ζωγραφικού διακόσμου, καθώς και στην τοπική χρωματική αποκατάσταση επιλεγμένων σημείων. Ο χώρος παρέμενε κλειστός από το τέλος του 2023, για την ασφάλεια των επισκεπτών και την απρόσκοπτη διενέργεια των επισκευών.

Τα αποτελέσματα των έως τώρα επεμβάσεων στις φατνωματικές οροφές είναι εντυπωσιακά, καθώς έχουν επαναφέρει και αναδείξει την αρχική μορφή και αισθητική αυτού του ιδιαίτερου διακοσμητικού στοιχείου.

Κάθε επιδιόρθωση πραγματοποιείται με σεβασμό στην αυθεντικότητα και την ιδιαίτερη φυσιογνωμία του μνημείου, καθώς ευθύνη της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος είναι η διατήρηση, προστασία και ανάδειξη του ιστορικού της αποθέματος. Στόχος είναι το έργο αυτό να αποτελέσει έναυσμα για τη συνολική αποκατάσταση του μνημείου και της ιστορικής του ταυτότητας και να ξεκινήσει μια νέα πορεία στον χρόνο ως τοπόσημο της Αθήνας.

Το όραμα για το Βαλλιάνειο Μέγαρο δεν είναι να το επισκέπτονται ελάχιστοι και να έχει χαρακτήρα ξεπερασμένου μουσείου, αλλά να βρίσκει κάποιος εκεί τις κορυφαίες εκδόσεις. (Φωτογραφία: SOOC)

Η επόμενη μέρα για το 2ο πιο εμβληματικό τοπόσημο της πόλης

Το έργο υλοποιείται από την Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος με την υποστήριξη του Υπουργείου Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, και ειδικότερα της Διεύθυνσης Τεχνικών Υπηρεσιών, σε στενή συνεργασία με το Υπουργείο Πολιτισμού και συγκεκριμένα με τη Γενική Διεύθυνση Αναστήλωσης, Μουσείων και Τεχνικών Έργων, τη Γενική Διεύθυνση Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς, την Υπηρεσία Νεωτέρων Μνημείων και Τεχνικών Έργων Αττικής, Ανατολικής Στερεάς και Κυκλάδων, καθώς και τη Διεύθυνση Συντήρησης Αρχαίων και Νεωτέρων Μνημείων, η οποία έχει αναλάβει την εποπτεία των εργασιών. Τις εργασίες ανέλαβε, κατόπιν δημόσιου διαγωνισμού, εξειδικευμένη εταιρεία συντήρησης, μετά από έγκριση της σχετικής μελέτης από το Κεντρικό Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων του Υπουργείου Πολιτισμού.

Το όραμα για το Βαλλιάνειο Μέγαρο δεν είναι να το επισκέπτονται ελάχιστοι και να έχει χαρακτήρα ξεπερασμένου μουσείου. «Θα υπάρχει ένας συγκεκριμένος αριθμός βιβλίων, 40 – 50.000 τίτλοι, της παγκόσμιας γραμματείας, όχι όμως για έρευνα αλλά για την αναγνωστική εμπειρία, για την απόλαυση της ανάγνωσης. Θα είναι ένας θησαυρός. Σκεφτείτε τις καλύτερες εκδόσεις του Σαίξπηρ ή του Γκαίτε… δεν θα υπάρχει εκεί η δευτερογενής βιβλιογραφία αλλά μόνο οι κορυφαίες εκδόσεις» είχε αναφέρει πέρσι στην Καθημερινή και τον Νίκο Βατόπουλο ο πρόεδρος του Εφορευτικού Συμβουλίου της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος, Σταύρος Ζουμπουλάκης.

Και τώρα, το Βαλλιάνειο Μέγαρο, ένα ιστορικό κτήριο-τοπόσημο της Αθήνας, παραδίδεται ξανά εντός του 2026 στο κοινό, μετά τις εργασίες συντήρησης και αποκατάστασης της φατνωματικής οροφής του εμβληματικού Αναγνωστηρίου και του Προδόμο.

TAGS :
Αθήνα Εθνική Βιβλιοθήκη τοπόσημο

x Ακολουθήστε το Andro στο Facebook