Βαγγέλης Ραπτόπουλος: «Η πιο φαρμακερή απώλεια στη ζωή, είναι αυτή του εαυτού σου»

67 χρόνια ζωής μετά, ο Βαγγέλης Ραπτόπουλος ζει ανάμεσα στην αποφασιστικότητα και τη σύγχυση. (Photo credits: Σπύρος Κατωπόδης)

Μετριέται άραγε η ζωή με βάση το πόσα χρόνια την έχεις ζήσει ή με βάση την ποιότητα των ετών που τη διαβαίνεις; Μπορεί ένας 30άρης να έχει βρει περισσότερες απαντήσεις από έναν 60άρη; Αναπάντητα ερωτήματα είναι αυτά. Μεταφυσικά, σχεδόν. Αυτό είναι και το Νόημα της Ζωής, η στήλη που κάναμε πριν αρκετά χρόνια. Να αναζητάς για να μη βρεις τελικά τίποτα και να συνεχίσει το ταξίδι. Όπως έγραφε και ο Εδουάρδο Γαλεάνο, «η Ουτοπία απομακρύνεται δέκα βήματα, την πλησιάζω δέκα βήματα και ξανά απομακρύνεται…άρα, για ποιο λόγο την κυνηγάω; Μα γιατί αυτό είναι η ζωή». Όλοι μας έχουμε κάπου μια Ουτοπία που μας σηκώνει κάθε μέρα από το κρεβάτι. Ο συγγραφέας Βαγγέλης Ραπτόπουλος βρίσκεται 67 χρόνια στη διαδρομή προς τη δική του Ουτοπία και με βάση τα όσα έχει ζήσει και έχει γράψει, μάλλον έχουν ένα παραπάνω ενδιαφέρον οι απαντήσεις του στα Μεγάλα Ερωτήματα που του θέτουμε.

Ο Βαγγέλης Ραπτόπουλος μέσα από 18 απαντήσεις

– Τι αναζητάτε αυτή την περίοδο στη ζωή σας; Ποιο είναι το μεγάλο ερώτημα που σας βασανίζει; Είστε σε καλό δρόμο για να βρείτε την απάντηση;

Μια ισορροπία ψάχνω ανάμεσα στις αντιφάσεις μου, όπως και σε κάθε περίοδο, κι όπως κάθε άνθρωπος, πιστεύω. Μια ισορροπία στα εξήντα επτά μου, που η άμμος στην κλεψύδρα λιγοστεύει επικίνδυνα κάνοντάς με πιο κατασταλαγμένο και πιο αποφασιστικό. Την ίδια στιγμή, όμως, οι απώλειες και τα προβλήματα υγείας αρχίζουν να πέφτουν σαν το χαλάζι, οπότε νιώθεις ταυτόχρονα και μπερδεμένος. Μπορεί κανείς να ισορροπήσει ανάμεσα στην αποφασιστικότητα και στη σύγχυση; Δεν ξέρω αν είμαι σε καλό δρόμο, σίγουρα πάντως είμαι στον καλύτερο δυνατό.

– Όταν διαλέγετε ένα μονοπάτι, σας ανησυχεί μήπως το άλλο μονοπάτι ήταν καλύτερο; Μετανιώνετε για όσα επιλέγετε ή για όσα δεν επιλέγετε;

Μετανιώνω μόνο τόσο όσο χρειάζεται για να διορθώσω κάτι στην πορεία μου. Κατά τα άλλα, το να μετανιώνεις, παρότι είναι φυσικό και ανθρώπινο, μου φαίνεται εντελώς μάταιο.

– Όταν σκέφτεστε το μέλλον, το αντιμετωπίζετε αισιόδοξα, πως όλα με κάποιον τρόπο θα πάνε καλά, ή σκέφτεστε ότι κάτι άλλο άσχημο θα προκύψει;

Όπως έλεγαν και σ’ ένα παλιό ψυχολογικό τεστ, αν με έκλειναν σ’ ένα θεοσκότεινο δωμάτιο, μ’ ένα λευκό σημάδι μόνο στο ταβάνι, ένα σημάδι σαν κεφάλι καρφίτσας, θα έβρισκα τρόπο να ανέβω ως εκεί επάνω και να το γδάρω με τα νύχια μου ψάχνοντας μια διέξοδο. Εν ολίγοις, είμαι αισιόδοξος ή μαχητικός εκ φύσεως.

«Απλοποιώντας ελαφρώς τα πράγματα, ο Λόγος του Ηράκλειτου κυβερνά το σύμπαν μέσα από την ενότητα των αντιθέτων». (Photo credits: Γιώργος Δέτσης)

– Πώς συνδέεται η προσωπική σας ζωή με όσα συμβαίνουν κοινωνικά και διεθνώς; Μπορείτε να γελάτε χωρίς ενοχές για τις οδύνες των ανθρώπων;

Γελάω χωρίς καμία ενοχή, κι ας είμαι ενοχικός τύπος. Άλλο το ένα κι άλλο το άλλο. Και, παράλληλα, νιώθω οργή και θλίψη, ας πούμε, για το σφαγείο της Γάζας, που το παρακολουθούμε τόσον καιρό σε ζωντανή μετάδοση. Τουλάχιστον, το Ισραήλ χάνει το όποιο ηθικό κεφάλαιο είχε κερδίσει με το Ολοκαύτωμα (σαν παιδί που υπέστη κακοποίηση, κι έγινε μεγαλώνοντας και το ίδιο κακοποιητής). Και οι «χαμένοι» Παλαιστίνιοι, όπως έλεγε και «Ο οργισμένος Βαλκάνιος» Νίκος Νικολαΐδης, «τα παίρνουν όλα», προφανώς και πάλι σε ηθικό επίπεδο. Απόδειξη, το κομμάτι της ανθρωπότητας που ξεσηκώθηκε εναντίον της γενοκτονίας και βγήκε στους δρόμους συγκροτώντας ένα νέο παγκόσμιο κίνημα.

– Τι κυριαρχεί στη ζωή σας, το αυθόρμητο ή το καλά σχεδιασμένο;

Κακά τα ψέματα, είμαι ένας βαθύτατα ψυχαναγκαστικός και οργανωμένος άνθρωπος, επειδή ακριβώς ο αυθορμητισμός μου καταντάει μερικές φορές ανεξέλεγκτος και εκρηκτικός. Με άλλα λόγια, έχω καταλήξει στο συμπέρασμα ότι το πρώτο μού συμβαίνει καθαρά για αμυντικούς λόγους.

– Τι από τα δύο κάνετε περισσότερο, επαινείτε τον εαυτό σας ή τον τιμωρείτε;

Ένας φίλος μου, επίσης συγγραφέας, συνήθιζε να λέει στους γιους του ότι πρέπει οπωσδήποτε να βρουν μια σύντροφο, ώστε να τους περιμένει στο σπίτι όταν επιστρέφουν μεθυσμένοι. Στον καθρέφτη του ασανσέρ, λέει, εκείνοι θα φτύνουν τον εαυτό τους καμαρώνοντας: «Φτου σου, ρε, είσαι σπουδαίος!» Μέχρι να έρθουν αντιμέτωποι με τη συμβία τους, που θα τους προσγειώσει κατσαδιάζοντάς τους. Χρειάζονται εξίσου, λοιπόν, και ο έπαινος και η τιμωρία.

– Τι συνιστά για σας απώλεια; Τι μετοχή έχει η απώλεια στη ζωή σας;

Η ζωή είναι μια αλυσίδα από απώλειες όχι μόνο των ανθρώπων γύρω σου, αλλά και καταστάσεων και πραγμάτων. Απώλεια της μυϊκής σου δύναμης και της φρεσκάδας του δέρματός σου, απώλεια των δοντιών ή ακόμα και των μαλλιών σου. Με τελευταία και φαρμακερή απώλεια αυτήν του εαυτού σου.

«Έρωτας είναι παντού όπου υπάρχει πάθος». (Photo credits: Σπύρος Κατωπόδης)

– Στοχάζεστε ποτέ πόσοι άνθρωποι πέρασαν από τη ζωή σας, πόσοι έμειναν για κάποιο διάστημα και μετά έφυγαν, από πόσες ζωές εσείς έχετε αποχωρήσει; Σας θλίβει η σκέψη;

Κάποτε, ο Μάνος Χατζιδάκις, στο σπίτι του Νίκου Κυπουργού, θυμάμαι, δείχνοντάς μας τις καφέ γεροντικές κηλίδες στην ανάστροφη της παλάμης του, μας εξηγούσε ότι ποτέ δεν ζήλεψε νεότερους, ή δεν θέλησε τέλος πάντων να επιστρέψει στη νεότητά του, ή σε κάποια προηγούμενη ηλικία. Επειδή ακριβώς φρόντιζε να ζει όλες τις φάσεις της ζωής του με όσο μεγαλύτερη πληρότητα γινόταν, ώστε να τις εξαντλεί.

– Αν συναντούσατε τον παιδικό σας εαυτό, τι πιστεύετε ότι θα σας έλεγε και τι θα του λέγατε;

Μανία με τις μεταφυσικές ερωτήσεις! Ευτυχώς ή δυστυχώς, δεν πρόκειται να τον συναντήσω. Θα μπορούσε, όμως, να είναι ωραίο θέμα για διήγημα. Μια ιστορία, π.χ., όπου συναντιούνται ο μικρός και ο μεγάλος, αλλά δεν αναγνωρίζουν ο ένας τον άλλον, οπότε κουβεντιάζουν ήσυχα κι ωραία, σαν δυο άγνωστοι. Κατά τη συγγραφή, θα έμπαινα σίγουρα στον πειρασμό η κουβέντα τους να μην είναι καθόλου άσχετη, αλλά να ανταλλάσσουν σημαδιακά λόγια για τη φάση που διανύει ο καθένας τους. Η τέχνη μπορεί να αντιγράφει εν μέρει τη ζωή, αλλά ταυτόχρονα οφείλει και να την εμπλουτίζει με ελιγμούς και ανατροπές, με αληθινά μικρά θαύματα.

– Τι είναι για σας ο έρωτας;

Τα πάντα. Και συμπεριλαμβάνω κάθε είδος έρωτα, κι ας μην έχει σεξ. Από τον έρωτα για τη δουλειά σου, όταν έχεις αληθινή κλίση σε κάτι, μέχρι τον έρωτα για τους γονείς, τα παιδιά σου ή τους φίλους. Έρωτες είναι κι αυτοί. Έρωτας είναι παντού όπου υπάρχει πάθος.

– Θα θέλατε να θυμάστε τα πάντα για πάντα ή να ξεχνάτε τα πάντα διά παντός;

Ο χειρότερος εφιάλτης θα ήταν να θυμάσαι τα κακά και να ξεχνάς τα καλά. Όμως, υπάρχουν και καλά που με την πάροδο του χρόνου δεν σου φαίνονται και τόσο καλά πια. Το ίδιο και με τα κακά. Πρόσεχε τι εύχεσαι, λένε οι Αγγλοσάξονες, γιατί μπορεί να σου συμβεί!

– Είναι αληθινή τελικά η ευτυχία;

Φυσικά και είναι αληθινή. Γι’ αυτό και είναι τόσο λίγη και τόσο σπάνια.

– Υπάρχει Θεός στον κόσμο σας; Νιώθετε την ανάγκη να δώσετε δύναμη σε μια ανώτερη οντότητα;

Μου έρχεται στον νου η φράση του Καζαντζάκη που διάλεξα για τίτλο ενός βιβλίου μου: «Ο Θεός φταίει, που έκανε τον κόσμο τόσο ωραίο». Σ’ ένα άλλο βιβλίο μου, στο αυτοβιογραφικό «Ό,τι καλύτερο μου έχει συμβεί», ένα κεφάλαιο λέγεται «Ο Θεός Λόγος». Ιδού ο δικός μου Θεός: ο Λόγος του Ηράκλειτου. Τόσο διαφορετικός από τον λόγο στο «Εν αρχή ην ο λόγος» του Ευαγγελίου, ή από τον λόγο-ομιλία και τον λόγο-αιτία της καθομιλουμένης. Απλοποιώντας ελαφρώς τα πράγματα, ο Λόγος του Ηράκλειτου κυβερνά το σύμπαν μέσα από την ενότητα των αντιθέτων.

Το εξώφυλλο του τελευταίου του βιβλίου με τίτλο ΕΦΙΑΛΤΕΣ ΜΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ: Ο εργένης, Η απίστευτη ιστορία της Πάπισσας Ιωάννας, Μαύρος γάμος

– Τι σας φοβίζει πολύ;

Φοβάμαι ένα σωρό πράγματα, αλλά αρνούμαι να τα κατονομάσω. Όταν φοβάμαι κάτι πολύ, παίρνω φόρα και του επιτίθεμαι. Αν δεν αντέχω να του επιτεθώ, αγωνίζομαι να το διώξω απ’ το μυαλό μου, αν και μερικές φορές αυτό είναι ακόμη πιο δύσκολο. Σε διαφορετική περίπτωση, πάντως, κινδυνεύεις να λειτουργήσει ως αυτοεκπληρούμενη προφητεία και να σου συμβεί ό,τι ακριβώς φοβάσαι.

– Ονειροπολείτε; Φαντάζεστε άλλους κόσμους και πολιτισμούς κάπου στο Σύμπαν;

Γι’ άλλη μια φορά σ’ αυτήν τη συνέντευξη, η απάντησή μου είναι αντιφατική. Άλλοτε πατάω και με τα δυο μου πόδια στη γη, κι άλλοτε χάνομαι στο διάστημα – θυμάστε εκείνο το αρχαίο σίριαλ επιστημονικής φαντασίας, το «Χαμένοι στο διάστημα»; Και, μια και το έφερε η κουβέντα, τι ωραίο ταξίδι που ήταν το βασισμένο στο έπος του Φρανκ Χέρμπερτ, «Dune» του Ντενί Βιλνέβ! Ορίστε, να, μία «διαστημική» ταινία, όπως τις λέγαμε παλιά, που, αν και εκτυλίσσεται στον ουρανό και στ’ άστρα, θυμίζει την αφρικανική έρημο. Κάτι σαν δύο σε ένα.

– Τι σας θλίβει περισσότερο στον άνθρωπο και τι σας γεμίζει αισιοδοξία;

Με θλίβει το γεγονός ότι ο άνθρωπος δεν διαθέτει μόνο μεγαλείο και υψηλοφροσύνη, αλλά ταυτόχρονα παραμένει κι ένα δίποδο κτήνος. Για την ακρίβεια, μάλιστα, πολύ συχνά ξεχνάει τη διττή του φύση και βαυκαλίζεται ότι μπορεί να είναι μόνο αγαθός και ωραίος. Με αισιοδοξία, πάλι, με γεμίζει το αντίθετο: το γεγονός ότι, παρά τη φρίκη και την αθλιότητα στην ψυχή του, ο άνθρωπος παραμένει ταυτόχρονα και ικανός να εξυψωθεί μέσα από τις πράξεις του κυνηγώντας τα ανώτερα πράγματα.

– Είμαστε εμείς οι κυρίαρχοι της ζωής μας ή πάντα θα εξαρτώμαστε από τους άλλους;

Με κάπου τριάντα βιβλία στο ενεργητικό μου, φανταστείτε πόσο πολλές ώρες ή μέρες έχω περάσει μόνος, κλεισμένος στο γραφείο μου. Άλυτο πρόβλημα για έναν κοινωνικό τύπο όπως η αφεντιά μου, σε μια χώρα τόσο εξωστρεφή όσο η Ελλάδα. Κανείς δεν μπορεί να σταθεί μόνος του. Χωρίς τους άλλους ο βίος είναι αβίωτος.

– Υπάρχει τελικά το νόημα της ζωής;

Δεν υπάρχει κανένα νόημα. Εσύ διαλέγεις τι νόημα θα δώσεις στη ζωή σου. Κι αν δεν διαλέξεις, ελλοχεύει πάντα ο κίνδυνος να διαλέξουν οι άλλοι για σένα. Κάτι που δεν θα ήθελες με τίποτα να σου τύχει.

* O Βαγγέλης Ραπτόπουλος (Αθήνα, 1959) έχει δημοσιεύσει περισσότερους από είκοσι τίτλους μυθοπλασίας, πέντε βιβλία με εξομολογητικά δοκίμια και άλλα κείμενα, και μία συλλογή-σύνθεση με μεταφρασμένα αποσπάσματα από αρχαίους Έλληνες συγγραφείς. Έργα του έχουν εκδοθεί σε ξένες γλώσσες και έχουν διασκευαστεί για το θέατρο, τον κινηματογράφο και την τηλεόραση. Τα βιβλία του εκδίδονται από τις Εκδόσεις Κέδρος και μπορείτε να τα βρείτε εδώ.

Διαβάστε ακόμη: Γιώργος Πυρπασόπουλος: «Ο άνθρωπος είναι ένα παράσιτο καταδικασμένο να αυτοκαταστραφεί»

TAGS :
ευτυχία πίστη συγγραφέας

x Ακολουθήστε το Andro στο Facebook