Κορνήλιος Καστοριάδης: «Ως πότε θα ρίχνουμε τις ευθύνες στους άλλους;»

Στις 26 Δεκεμβρίου 2017 συμπληρώθηκαν είκοσι χρόνια από τον θάνατο του Κορνήλιου Καστοριάδη. Με αφορμή αυτή την επέτειο, οι εκδόσεις Κριτική εξέδωσαν πρόσφατα το βιβλίο της δημοσιογράφου Τέτας Παπαδοπούλου «Για τον Κορνήλιο Καστοριάδη - "Είμαστε υπεύθυνοι για την ιστορία μας"».

 

Η Τέτα Παπαδοπούλου με τον Κορνήλιο Καστοριάδη.

Ο ευσύνοπτος τόμος εξοικειώνει τον αναγνώστη με την πολυδιάστατη και συναρπαστική σκέψη του Έλληνα διανοητή: τις βασικές φιλοσοφικές του ιδέες, την αντίληψή του για τη Δημοκρατία, τις θέσεις του για την κρίση των σύγχρονων δυτικών κοινωνιών. Αποτελείται δε από τρία μέρη -Λόγος άμεσος, Λόγος ίδιος, Λόγος των άλλων- και ολοκληρώνεται με ένα Επίμετρο. Το πρώτο μέρος περιλαμβάνει δύο μεγάλες συνεντεύξεις του Κορνήλιου Καστοριάδη. Το δεύτερο απαρτίζεται από πέντε κείμενα, παρεμβάσεις και ομιλίες του. Στο τρίτο μέρος γράφουν για τον Κορνήλιο Καστοριάδη προσωπικότητες όπως οι Πιερ Βιντάλ-Νακέ, Άνταμ Μίχνικ, Εντγκάρ Μορέν, Ντανιέλ Κον-Μπεντίτ, Άκι Ορρ, Οκτάβιο Πας, Λάκης Προγκίδης, Γεράσιμος Στεφανάτος και Τζόελ Γουάιτμπουκ. Στο Επίμετρο παρουσιάζεται μια ακόμη συνέντευξη με θέμα αποκλειστικά τη νεοελληνική περίπτωση.

«Ο ελληνικός λαός -όπως και κάθε λαός- είναι υπεύθυνος για την ιστορία του, συνεπώς, είναι υπεύθυνος και για την κατάσταση στην οποία βρίσκεται σήμερα», γράφει ο ίδιος ο Καστοριάδης. Και συνεχίζει αλλού: «Για όποιο κακό συνέβη στην ιστορία μας, ο ελληνικός λαός δεν φέρει καμία ευθύνη. Έτσι, μόλις έρθουν τα δύσκολα και πάρουμε λάθος αποφάσεις και ακολουθήσουν οι συνέπειες των δικών μας λαθών, τι κάνουμε; Ρίχνουμε τις ευθύνες στους άλλους. Πάντα φταίει κάποιος άλλος. Ποτέ εμείς. Για κάθε καταστροφή υπεύθυνοι είναι άλλοι, οι οποίοι εισέβαλαν, οι οποίοι μας ξεγέλασαν, οι οποίοι μας εκμεταλλεύτηκαν, κ.λπ. Ως πότε όμως; Ως πότε θα ρίχνουμε τις ευθύνες στους άλλους;».

«Δεν μπορεί να υπάρξει κοινωνική και συλλογική ζωή χωρίς οργάνωση και χωρίς ένα minimum κοινών κανόνων, χωρίς ένα minimum αξιών και σκοπών» έλεγε ο Καστοριάδης.

Πέρα λοιπόν από την επετειακή λειτουργία της έκδοσης, υπάρχουν ουσιαστικοί λόγοι για τους οποίους το βιβλίο αυτό διαβάζεται σαν να έχει γραφτεί πολύ πρόσφατα. Για παράδειγμα, ο Καστοριάδης, αναδεικνύοντας την έννοια της αυτονομίας, διατυπώνει με σαφήνεια και τον αντίλογο στην αυτοθυματοποίηση του νεοέλληνα: «Αυτόνομος, λοιπόν, είναι εκείνος που δίνει στον εαυτό του έναν νόμο. Φυσικά, δεν θα αποκαλούσα αυτόνομο όποιον εκπληρώνει απλώς τις επιθυμίες του χωρίς κανένα φρένο και χωρίς κανέναν έλεγχο, όποιον θεωρεί πως νόμος είναι να κάνει ό,τι του κατεβαίνει κάθε στιγμή στο κεφάλι. Το ίδιο ισχύει και για την κοινωνία. Δεν μπορεί να υπάρξει κοινωνική και συλλογική ζωή χωρίς οργάνωση και χωρίς ένα minimum κοινών κανόνων. Δεν μπορεί να υπάρξει κοινωνική και συλλογική ζωή χωρίς ένα minimum αξιών και σκοπών. Εννοώ αξιών και σκοπών που να τους συμμερίζονται όλα τα μέλη της κοινωνίας ή τουλάχιστον να μην τους αντιμάχονται κατά τέτοιον τρόπο ώστε να προτιμούν να γίνει ρημάδι η κοινωνία παρά να πραγματοποιηθούν αυτές οι αξίες και οι σκοποί.

Το εξώφυλλο του βιβλίου «Για τον Κορνήλιο Καστοριάδη – “Είμαστε υπεύθυνοι για την ιστορία μας”».

»Η αυτόνομη κοινωνία −όπως την εννοώ− είναι μια κοινωνία που ξέρει πολύ καλά ότι δεν υπάρχει υπερβατικότητα, ότι δεν υπάρχει υπερβατική πηγή των θεσμών και των νόμων, ότι δεν υπάρχει μετά θάνατον ζωή (πράγμα που γνώριζαν οι Αρχαίοι Έλληνες, οι οποίοι δεν πίστευαν στη μετά θάνατον ζωή). Είναι μια κοινωνία που τα μέλη της ξέρουν πως ό,τι είναι να γίνει πρέπει να το κάνουν αυτά τα ίδια και να το προσφέρουν στον εαυτό τους και στο κοινωνικό σύνολο. Είναι μια κοινωνία που ξέρει ότι η ίδια φτιάχνει τους θεσμούς και τους νόμους της. Και αυτό ακριβώς της επιτρέπει να υπάρχει ως αυτόνομη κοινωνία, όπως επίσης επιτρέπει στα μέλη της να υπάρχουν ως αυτόνομα άτομα μέσα σ’ αυτήν την κοινωνία».

Ωστόσο, το πιο σημαντικό, και επίκαιρο, χαρακτηριστικό του βιβλίου της Τέτας Παπαδοπούλου είναι ότι, σε μια εποχή σύγχυσης πολιτικής, οικονομικής, κοινωνικής και ηθικής, ξεδιπλώνεται η διαύγεια της σκέψης του έλληνα στοχαστή Καστοριάδη, κι αυτό είναι το πολυτιμότερο όφελος.

//Το βιβλίο της δημοσιογράφου Τέτας Παπαδοπούλου «Για τον Κορνήλιο Καστοριάδη – “Είμαστε υπεύθυνοι για την ιστορία μας”» θα παρουσιαστεί στο Γαλλικό Ινστιτούτο Αθηνών (Σίνα 31, αμφιθέατρο Theo Angelopoulos) στις 18 Ιανουαρίου 2018, ώρα 7 το απόγευμα. Είσοδος ελεύθερη.

Θα μιλήσουν:
– Περικλής Βαλλιάνος, καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών
– Νίκος Μαραντζίδης, καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας
– Ανδρέας Παππάς, μεταφραστής-επιμελητής κειμένων
– Τέτα Παπαδοπούλου, συγγραφέας του βιβλίου-δημοσιογράφος

 

Διαβάστε ακόμα: Αντρέ Μωρουά – «Αυτοί είναι οι τέσσερις κανόνες της ζωής· δεν υπάρχουν άλλοι»

 

 

x Ακολουθήστε το Andro στο Facebook

Πιο δημοφιλή του μήνα

Έτσι αμφιταλαντευόταν στο ημερολόγιό του ο Φραντς Κάφκα για την προοπτική του γάμου του με την Φελίτσε Μπάουερ. «Ο δεσμός τους, σφραγισμένος από την αμφιθυμία του συγγραφέα, θα διαλυθεί με πρωτοβουλία του τον Δεκέμβριο του 1917», τέτοιες μέρες 100 χρόνια πριν.

Andro Ο Άνδρας από την αρχή

Γράφτηκε το 1917 από τον Γάλλο ερωτικό συγγραφέα και φίλο του Αντρέ Ζιντ και του Όσκαρ Ουάϊλντ, για να δημοσιευτεί ανωνύμως, 10 χρόνια μετά. Πρόκειται για μια άκρως ελευθεριάζουσα παρωδία των εγχειριδίων της εποχής για «καλά κορίτσια» από το οποίο έχουμε ανθολογήσει ένα σκανδαλώδες μπουκέτο.

Andro Ο Άνδρας από την αρχή

Έτσι μιλούν οι νεότεροι ποιητές μας για την Πρωτοχρονιά –και όσα την ορίζουν. Αυτά είναι δέκα από τα ωραιότερα και πιο αντιπροσωπευτικά ποιήματα του είδους.

Andro Ο Άνδρας από την αρχή

Αυτά είναι τα τραγούδια και οι μουσικές που έχουν χαραχτεί ανεξίτηλα στη μνήμη του συγγραφέα και καθηγητή Πολιτικής Φιλοσοφίας στο τμήμα Πολιτικών Επιστημών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.

Andro Ο Άνδρας από την αρχή Andro Ο Άνδρας από την αρχή
Button to top

Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε την ιστοσελίδα, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. περισσότερα

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close

Andro