Γιατί το ΦΙΞ δεν έγινε Tate Modern

H Αθήνα, όσο περνάει ο χρόνος, αδυνατεί να δημιουργήσει πόλους και τοπόσημα. Αποδυναμώνει πολεοδομικό ιστό, ιστορικές αξίες και σύμβολα. Γυρίζει την πλάτη στη σύγχρονη αρχιτεκτονική. Με δυο λόγια, αποδεικνύεται ανίκανη για οποιαδήποτε "αφήγηση".

 
1_

Ο Σταθμός Παραγωγής Ενέργειας Bankside προτού γίνει μουσείο…

Και μένα με κούρασε το αδιάκοπο μοιρολόι για την Αθήνα – άλλωστε πρόκειται για τον τόπο που ζω και εργάζομαι, όπως και να το κάνουμε είναι η πόλη που αγαπώ. Όμως, πιο πολύ με έχει κουράσει το γεγονός ότι σε αυτήν την πόλη σχεδόν τίποτε δεν αλλάζει προς το καλύτερο. Το αντίθετο. Εκ των πραγμάτων, λοιπόν, είμαστε αναγκασμένοι να επιστρέψουμε στην πραγματικότητα.

Αν συμφωνήσουμε ότι αρχιτεκτονική είναι η τέχνη μεταβολής του τοπίου, φυσικού ή αστικού, με την έννοια του προσδιορισμού μιας δομημένης τάξης στο χώρο, η πρόκληση ενός ουσιαστικού διαλόγου με το περιβάλλον μας, μέσω της αρχιτεκτονικής, μοιάζει να μας αφήνει τους Έλληνες παγερά αδιάφορους.

4_

Και το Εργοστάσιο του ΦΙΞ, προτού κουτσουρευτεί…

Το τελευταίο διάστημα, μετακινούμαι συχνά προς τη δυτική αττική ακτή για επαγγελματικούς λόγους, έχοντας την ευκαιρία να παρακολουθώ εκ του σύνεγγυς την εξέλιξη του έργου του Renzo Piano στο Φαληρικό Δέλτα και, αντίστοιχα, τη μη-εξέλιξη του Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης (ΕΜΣΤ) στο πρώην εργοστάσιο ΦΙΞ.

Σε μια πόλη, όπως η Αθήνα, η οποία στερείται ισχυρών τοπόσημων – όπου ακόμη και η ιστορική μνήμη είναι εγκεφαλική, καθώς σχεδόν κάθε απτό ίχνος της έχει πια χαθεί – το δίπολο των κτιρίων του ΕΜΣΤ και της Εθνικής Βιβλιοθήκης-Λυρικής Σκηνής, επί του ίδιου μάλιστα οδικού άξονα, της λεωφόρου Συγγρού, αποτελεί ένα ιδιότυπο “case study” σχετικά με την τύχη των landmarks στον αστικό ιστό της ελληνικής πρωτεύουσας.

Αδυνατούμε να κατανοήσουμε ότι αυτό που συνήθως γοητεύει σε ένα αστικό κέντρο τους κατοίκους και επισκέπτες του είναι ότι η πόλη αφηγείται, ότι έχει κάτι να διηγηθεί, τόσο μέσω των κτιρίων της, των παλαιότερων και των νεότερων, όσο και στη μεγάλη κλίμακα, μέσα από την πολεοδομική της διάρθρωση.

3_

…και μετατραπεί σε Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης.

Στον αντίποδα της περίπτωσης ΦΙΞ, η περίφημη Tate Modern του Λονδίνου θα μπορούσε να είχε λειτουργήσει για μας ως αυτονόητο παράδειγμα.

Αρνούμενος να δεχτεί τη μίζερη πραγματικότητα της μεταπολεμικής Αθήνας, ο οραματιστής Τάκης Ζενέτος αγωνίστηκε με πάθος για την υλοποίηση πρωτοποριακών στόχων, όπως ήταν η χρήση της προηγμένης τεχνολογίας, επίσης της προκατασκευής, η εξοικονόμηση ενέργειας, ο ηλιασμός και η ηλιοπροστασία, η ηλεκτρονική πολεοδομία. Με τη γόνιμη φαντασία του, δημιούργησε ορόσημα ποιοτικής αρχιτεκτονικής και ένα τέτοιο ορόσημο ήταν αναμφισβήτητα το εργοστάσιο του ΦΙΞ.

Δεν θα σταθώ στο τελικό αρχιτεκτονικό αποτέλεσμα του ΕΜΣΤ, εξάλλου ακόμη δεν έχουμε ολοκληρωμένη εικόνα, όμως αυτό που μέχρι και σήμερα δεν μπορώ να μεταβολίσω στο μυαλό μου είναι ο «τραυματισμός» του κτιρίου του πρώην εργοστασίου όταν «αρμοδίως» αποφασίστηκε τμήμα του να κατεδαφιστεί.

Διαβάστε ακόμα – Zaha Hadid: Δυναμική, πλαστική και αέρινη στα έργα και στη σκέψη.

Το ΦΙΞ εκπροσωπούσε –δεν μπορεί να το πράξει πλέον– ένα από τα σπουδαία ευρωπαϊκά δείγματα βιομηχανικής αρχιτεκτονικής σε αστικό περιβάλλον, μέχρι που γκρεμίστηκε σημαντικό μέρος του, προκειμένου να διευκολυνθούν τα έργα του υπό κατασκευή τότε μετρό. Ενόσω, λοιπόν, το συγκρότημα της Εθνικής Βιβλιοθήκης-Λυρικής Σκηνής του Ιταλού αρχιτέκτονα πλησιάζει στην ολοκλήρωσή του, για το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης ο χρόνος έχει κυριολεκτικά και μεταφορικά σταματήσει.

2_

Το νέο Κέντρο Πολιτισμού “Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος” – Όψη προς το κανάλι.

Στον αντίποδα της περίπτωσης ΦΙΞ, η περίφημη Tate Modern του Λονδίνου θα μπορούσε να είχε λειτουργήσει για μας ως αυτονόητο παράδειγμα. Η Πινακοθήκη Μοντέρνας Τέχνης Τate δημιουργήθηκε στο κτίριο που παλαιότερα στεγαζόταν ο Σταθμός Παραγωγής Ενέργειας Bankside – έργο του Giles Gilbert Scott, ο οποίος μεταξύ άλλων είχε σχεδιάσει την Αγγλικανική Καθεδρική Εκκλησία του Λίβερπουλ και το γνωστό κόκκινο λονδρέζικο τηλεφωνικό θάλαμο.

Η Αθήνα δεν είναι σε θέση να διαμορφώσει ελκυστικούς «πόλους» που θα μπορούσαν να συμβάλουν σε μια ευρύτερη αναμόρφωση του αστικού της τοπίου και να τη διαφημίσουν διεθνώς.

Το εργοστάσιο του Bankside έκλεισε το 1981, ενώ το 1993 η Πινακοθήκη Tate ανακοίνωσε ότι ο πρώην Σταθμός θα φιλοξενούσε στο εξής τη συλλογή μοντέρνας τέχνης. Το κτίριο τροποποιήθηκε, με σεβασμό στην ιστορία του και πρωτοτυπία σε ό,τι αφορά τη σύγχρονη επέμβαση, από τους Ελβετούς αρχιτέκτονες Herzog & de Meuron. Σήμερα είναι η πιο δημοφιλής Πινακοθήκη Μοντέρνας Τέχνης της Αγγλίας και το τρίτο δημοφιλέστερο Μουσείο της.

7_

Tate Modern – Εσωτερική άποψη.

Το εμπνευσμένο έργο του Τάκη Ζενέτου, το ΦΙΞ, στην αρχική του μορφή και διάσταση, θα μπορούσε κάλλιστα να είχε αποτελέσει τη χωρική αφορμή για τη δημιουργία ενός αθηναϊκού κέντρου μοντέρνας τέχνης, γιατί όχι παγκόσμιας εμβέλειας, εφάμιλλο της Tate Modern. Όμως, ως μικρόνοες που είμαστε, κλωτσήσαμε τη μεγάλη αυτήν ευκαιρία, απαξιώνοντας ταυτόχρονα ένα από τα πιο σημαντικά νεότερα μνημεία της αρχιτεκτονικής μας ιστορίας.

Η εξέλιξη της Αθήνας μετά το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και η σημερινή της κατάσταση αποκαλύπτονται πλέον με δραματικό τρόπο στον ανυποψίαστο επισκέπτη της. Τα φιλόδοξα πολεοδομικά οράματα δεν είχαν τελικά κανένα αποτέλεσμα, καθώς έμεναν ως συνήθως στα χαρτιά. Οι προσπάθειες περιορίστηκαν σε εξωραϊστικού χαρακτήρα επεμβάσεις, χωρίς σχέδιο, χωρίς πνοή, δεδομένης της αδυναμίας για μια συνολική ρύθμιση που θα ήταν σε θέση να αποδώσει στην ελληνική πρωτεύουσα τα ποιοτικά χαρακτηριστικά μιας βιώσιμης ευρωπαϊκής μητρόπολης.

5_

Το ενεργειακό στέγαστρο στο Κέντρο Πολιτισμού “Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος”.

Η αρχιτεκτονική, από τη μεριά της, δεν είναι εύκολο να αναβαθμίσει από μόνη της την αθηναϊκή αστική εικόνα, καθώς τα κτίρια αποκτούν ρόλο μόνον όταν εντάσσονται σε ένα πολεοδομικά συγκροτημένο πλαίσιο.

Πέρα όμως απ’ όλα αυτά, η Αθήνα ακόμη και όταν της προσφέρεται απλόχερα η ευκαιρία, όπως αυτή του πρώην εργοστασίου ΦΙΞ, δεν είναι σε θέση να διαμορφώσει ελκυστικούς «πόλους» που θα μπορούσαν να συμβάλουν σταδιακά σε μια ευρύτερη αναμόρφωση του αστικού της τοπίου και, ταυτόχρονα, να τη διαφημίσουν διεθνώς  ̶ ας αναλογιστούμε, για παράδειγμα, τα πολλαπλά οφέλη που θα εισέπραττε ο κλάδος του τουρισμού. Αντίθετα, χρόνο με το χρόνο το κέντρο της αποδυναμώνεται όλο και περισσότερο από κτίρια ιστορικής αξίας, συμβολικής προβολής και σύγχρονου αρχιτεκτονικού ενδιαφέροντος.

6_

Η ολοκληρωμένη Tate Modern στο Λονδίνο, των Ελβετών Herzog & de Meuron.

 

Διαβάστε ακόμα: Ο Νίκος Βατόπουλος περιηγείται στα ερείπια των πάλαι ποτέ ένδοξων ξενοδοχείων στα Καμένα Βούρλα.

 

 

 

x Ακολουθήστε το Andro στο Facebook

Πιο δημοφιλή
Γιώργος Κωνσταντινίδης «Χτυπήστε» κάτι μικρό: τα πολλά τατουάζ είναι «βλαχιά» 

Η διακριτικότητα δεν έβλαψε ποτέ κανέναν. Τα πιο όμορφα tattoos είναι αυτά που δεν «φωνάζουν», που δεν επιδιώκουν να τραβήξουν με το ζόρι την προσοχή. Ως γνωστόν: η ασχημοσύνη απαιτεί την έκθεσή της υπό το φως των προβολέων. Γράφει ο Γιώργος Κωνσταντινίδης.

20.11.2019

Andro Ο Άνδρας από την αρχή
Διονύσης Μαρίνος Λιάγκας & Co: η trash κακομοιριά της ελληνικής TV δεν έχει τέλος 

Πόσο πιο κάτω μπορεί να πέσει μια τηλεοπτική εκπομπή και ο παρουσιαστής της; Εως το σημείο να κάνει αναπαράσταση μιας σεξουαλικής επίθεσης για να βγάλει γέλιο (!). Φταίει αυτός; Όχι! Φταίει το κανάλι που τον έχει και εμείς που αποφασίζουμε να τον δούμε. Ας προσέχαμε κι ας πρόσεχαν.

08.11.2019

Andro Ο Άνδρας από την αρχή
Γιάννης Παλιούρης Oι σημερινοί σαραντάρηδες είναι που χτυπήθηκαν περισσότερο από την κρίση 

Μπορεί όλοι να ασχολούνται με τους εικοσάρηδες που επαναστατούν και τους εξηντάρηδες που τους έκοψαν τις συντάξεις, αλλά το συντριπτικό πλήγμα της κρίσης το δέχτηκαν οι σημερινοί έμπειροι εργαζόμενοι 40 ως 50 ετών. Που στην πιο παραγωγική τους φάση, θεωρούνται αναλώσιμοι.

08.11.2019

Andro Ο Άνδρας από την αρχή
Γιάννης Παλιούρης Μην τρελαθούμε: Στην ΑΣΟΕΕ δεν καταλύθηκε το άσυλο, αλλά η παρανομία 

Αυτοί που φρίττουν από την επιχείρηση της αστυνομίας στην ΑΣΟΕΕ, είτε κάνουν ότι δεν καταλαβαίνουν ή δεν καταλαβαίνουν τι ακριβώς συνέβαινε. Το πανεπιστήμιο είχε γίνει χώρος διακίνησης ναρκωτικών, παράνομων εμπορευμάτων, μπάχαλων ακόμα και επιθέσεων σε ΑμΕΑ. Γράφει ο Γιάννης Παλιούρης.

13.11.2019

Andro Ο Άνδρας από την αρχή
Button to top Andro